در دورۀ ساسانیان با رســمیت یافتن دین زردشت، آتشکدهها بهعنوان جلوۀ بارز تشریفات و آداب دینی، در جامعه نمایان شدند. از آنجاکه آتش در نزد زردشتیان عنصری مقدس بوده، نگهداری از آن شرایط خاصی را اقتضا میکرد، بههمینمنظور بناهایی بهنام آتشکده (چهار تاقی) احداث گردیده است. خطۀ شمال ایران بهدلیل موقعیت استراتژیکی خاص یکی از مناطق ایران بوده که تا دو قرن نخست اسلام مانع نفوذ اعراب به این منطقه شده، بههمیندلیل مورخین و جغرافیدانان مسلمان درخصوص این منطقه سکوت کردهاند و این امر سبب شد تا اطلاعات ما در خصوص بناهای مذهبی مردم این منطقه بسیار اندک باشد. هدف از این پژوهش بررسی آثار موجود این منطقه، که در متون تاریخی از آنها بهعنوان آتشکده یاد شده و همچنین آتشکدههایی که در کاوشهای باستانشناسی در این منطقه کشف گردیده است؛ بنابراین در کنار مطالعات اسنادی از روش میدانی برای ثبت، ضبط و توضیح وضعیت کنونی آثار و براساس روش توصیفی-تحلیلی برای شناخت آثار استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد آثار منسوب به آتشکده در این منطقه که در متون تاریخی از آنها بهعنوان آتشکده یادشده است، از نظر نوع پلان و تاریخ ساخت هیچ ارتباطی آتشکده و پایۀ آتشدان ندارند، ولی تعدادی آتشکده در این منطقه کشف گردید که با مکانهایی که در متون تاریخ ذکرشده از لحاظ موقعیت جغرافیایی کاملاً متفاوت بوده و در هیچ منبع تاریخی از آنها نامبرده نشده است.
نوع مطالعه:
مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
باستان شناسی و تاریخ هنر دریافت: 1402/12/27 | پذیرش: 1403/3/20 | انتشار: 1403/12/10