بازشناسی الگوهای دانش بومی درحفاظت از مجسمه‌های فضای باز نمونه موردی:  الگوهای دفع پرندگان

مجیدی‌خامنه, فریده

doi:‌10.66224/kcr.8.3.49

EN FA

دوره 8، شماره 3 - ( 9-1404 ) جلد 8 شماره 3 صفحات 63-49 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ ‌10.66224/kcr.8.3.49

Mendeley

Zotero

RefWorks

Majidi Khameneh F. Recognizing Environmental Rationality and Indigenous Knowledge Patterns in the Protection of Outdoor Sculptures: Bird Repellent Patterns. KCR 2025; 8 (3) :49-63
URL: http://journal.richt.ir/kcr/article-1-396-fa.html

مجیدی‌خامنه فریده. بازشناسی الگوهای دانش بومی درحفاظت از مجسمه‌های فضای باز نمونه موردی: الگوهای دفع پرندگان. دانــش حـفـاظـت و مـرمـت. 1404; 8 (3) :49-63

URL: http://journal.richt.ir/kcr/article-1-396-fa.html

بازشناسی الگوهای دانش بومی درحفاظت از مجسمه‌های فضای باز نمونه موردی: الگوهای دفع پرندگان

فریده مجیدی‌خامنه^*

استادیار مردم‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.

چکیده: (19 مشاهده)

مجسمه‌های فضای باز (روباز) یا مجسمه‌های شهری به‌عنوان بخشی از میراث فرهنگی ، علاوه بر زیباسازی فضا، نقش مهم انتقال پیام به ناظران و هویت‌بخشی به معابر را ایفا می‌نمایند. تآب‌آوری این سازه‌ها مورد تهدید عوامل جوی، انسانی و زیست‌محیطی‌ست و در گذر زمان دچار فرسایش می‌گردند. در یک نمونه موردی، فضولات پرندگان، مجسمه برنزی نادرشاه افشار در مشهد را دچار آسیب و خردگی‌های متعدد نمودند. متاسفانه بعد از مرمت مجسمه نادرشاه و صرف هزینه‌های زمانی، اقتصادی بسیار زیاد، تهدید پرندگان هنوز پابرجا مانده است. هدف از این پژوهش، بازشناسی تجارب دانش بومی در جهت دفع پرندگان، مقایسه الگوهای کهن و تکنیک‌های مدرن دفع پرندگان، یافتن زمینه‌های هم‌افزایی مطالعات مردم‌شناسی، دانش حفاظت آثار تاریخی و طراحی شهری است. سوال اصلی پژوهش در مورد میزان انعطاف‌پذیری راهکارهای بومی برای حل معضل حفاظت مجسمه‌های شهری فلزی از آسیب پرندگان است. به این منظور پژوهشگر با روش توصیفی/ تحلیلی به استخراج الگوهای دانش بومی و بنیان‌های عقلانیت زیست‌محیطی دانشوران محلی در دفع پرندگان پرداخته و به مقایسه آن با شیوه‌های مدرن اقدام کرده است. این الگوها شامل: 1- الگوی محرومیت از لانه‌سازی، استقرار و غذا 2- الگوی صدا هراسی3- الگوی وحشت از حرکت اشیاء 4- الگوی خیرگی چشم پرندگان 5- الگوی رنگ هراسی (هراس پرندگان از رنگی خاص) 6- الگوی بو هراسی (هراس پرندگان از بویی خاص) هستند. نتایج نشان‌دهنده درجات بالای فهم اکولوژیک دانشوران محلی و انعطاف‌پذیری گسترده دانش‌های بومی در دفع پرندگان است. دانشوران بومی حوزه کشاورزی طی قرن‌ها مبارزه با پرندگان به عقلانیت زیست محیطی و دانش تجربی رفتارشناسی دست یافته‌اند. این روش‌های بومی، دوست‌دار محیط زیست، اقتصادی، قابل دسترس، ماندگار و تجدیدپذیر در مقایسه با روش‌های مدرن دفع پرندگان از مجسمه‌های فضای باز هستند. پژوهش حاضر به اهمیت هم‌افزایی سه دانش طراحی شهری، حفاظت و دانش میراثی بومی تاکید دارد.

واژه‌های کلیدی: مردم‌‎شناسی، دانش بومی، مجسمه‌های روباز، پرندگان، حفاظت.

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: حفاظت و مرمت اشیاء و آرایه‌های معماری تاریخی- فرهنگی.
دریافت: 1404/1/24 | پذیرش: 1404/8/11 | انتشار: 1404/9/9

فهرست منابع

1. [آتشین‌یار، محمد (1388). تداوم هویت در منظر شهری، فصلنامه باغ نظر، (12)، 45-56.]

2. [اصلانی، احسان؛ زارع رئیس‌آبادی (1392) تاملی بر نقش هویت‌ساز هنر مجسمه‌سازی در فضاهای شهری از منظر هویت ایرانی – اسلامی. همایش ملی عناصر زیباسازی. شیراز. ایران.].

3. [افضل طوسی، عفت‌السادات؛ فاطمی، فریماه (1399). تاثیر تجربه در خلاقیت هنر عمومی و مجسمه‌های شهری. دوفصلنامه علمی پژوهش هنر. سال دوم، (20)، پاییز و زمستان. 1-11.].

4. [حقیقت‌نائینی، غلامرضا (1380). جستاری در نقاشی و تاثیر آن در شهرسازی. نشریه فصلنامه هنر، (3)، 107-102].

5. [حناچی، پیروز؛ محمود کلایه، سعید؛ غلام‌نژاد، محمد (1394). اصول و روش‌های پاکسازی بدنه‌های شهری و تاریخی. چاپ دوم. تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران].

6. [خالقی‌زاده، ابوالقاسم؛ شریفی، محبوبه؛ علوی، جلیل (1401). کارایی روش‌های فیزیکی کم هزینه برای کاهش خسارت پرندگان به کلزا در استان‌های گلستان و خراسان شمالی. نشریه افات و بیماری‌های گیاهی. جلد 90، (2)، 133-141.].

7. [دوستی ثانی، نرگس (1388). راهکارهای حفظ و نگهداری مجسمه‌های برنزی فضای باز (بررسی چند اثر از ساخته‌های معاصر در ایران). پایان‌نامه کارشناسی ارشد. استاد راهنما حمیدرضا بخشنده فرد. دانشکده مرمت. دانشگاه هنر اصفهان.].

8. [دیویی، جان (1382). تجربه و آموزش و پرورش، ترجمه‌ی سیداکبر میرحسینی، تهران: نشر کتاب.].

9. [رازانی، مهدی؛ احمدخان بیگی، سحر (1397). حفاظت پیشگیرانه در کنترل اثرات تخریبی فضولات پرندگان بر بناهای سنگی. فصلنامه علمی فنی هنری اثر. (83): 29-41.].

10. [رحمانی، نجیبه؛ شادرخ، سارا (1394). بررسی تاثیر گرافیک محیطی بر افزایش توسعه¬ی گردشگری شهری. نشریه هنرهای کاربردی. (7)، پاییز و زمستان. 61-72.].

11. [رحیمی، بهمن (1380). مردم‌نگاری روستاهای طجر، علوی و کردخورد. شهرستان ملایر. استان همدان. چاپ نشده.].

12. [ردایی، مه‌جبین؛ صالحی، اسماعیل؛ مقدم، حسن؛ آذری دهکردی، فرود؛ ردایی، مهشید (1401). عقلانیت اکولوژیک، بنیان فکری در میراث آبی برای توسعه و هم‌تکاملی نظام‌های پیوسته انسان- آب. دو فصلنامه علمی دانش¬های بومی ایران. دوره نهم، (17). بهار و تابستان. 1-36.].

13. [سالیانی، ناهید (1387). ضرورت حساسیت، نشریه، تندیس، (139).].

14. [سلطان‌زاده، حسین (1372). فضاهای شهری در بافت‌های تاریخی ایران، چاپ دوم. تهران: نشر دفتر پژوهش‌های فرهنگی با همکاری شهرداری تهران.].

15. [سهیلی خوانساری، احمد (1351). نصب نخستین مجسمه در تهران. نشریه وحید، (108). 1043- 1047.].

16. [سیف، هادی؛ احصایی، محمد (1373). ابوالحسن خان صدیقی. تهران: انتشارات کمیسیون ملی یونسکو در ایران].

17. [صنعتی، علی‌اکبر (1373). یاد استاد به روایت شاگرد، ابوالحسن¬خان صدیقی. به کوشش مدیر امور هنری: محمد پارسی، هادی سیف. تهران: انتشارات کمیسیون ملی یونسکو در ایران.].

18. [عادلوند، پدیده (1400). مجسمه میدان حر فعلی، قدیمی¬ترین مجسمه شهری موجود در میادین تهران. نشریه منظر. دوره 13. (54) 70-75.].

19. [عمادی، محمد حسن و اسفندیار عباسی (۱۳۷۸) توسعه، پژوهش و دانش بومی، ماهنامه علمی. اجتماعی و اقتصادی جهاد، (224-225).].

20. [عمادی، محمد حسن و اسفندیار عباسی (۱۳۷۸)، کاربرد دانش بومی در توسعه پایدار، سلسله انتشارات روستا و توسعه: (33).].

21. [عمادی، محمد حسین، امیری اردکانی، محمد (1381). تلفیق دانش بومی و دانش رسمی؛ ضرورتی در دستیابی به توسعه پایدار کشاورزی . اقتصاد کشاورزی و توسعه، سال دهم، (37) : 11- 36.].

22. [فرهادی مرتضی. (۱۳۸۱) واره، نوعی تعاونی سنتی کهن و زنانه در ایران، درآمدی به مردم شناسی و جامعه شناسی تعاون و مشارکت مردمی. تهران:وزارت جهادکشاورزی معاونت ترویج و مشارکت مردمی، دفتر مطالعات و برنامه ریزی.].

23. [فیضی، پرویز (1400). مردم‌نگاری روستاهای النجه، چنارسفلی. شهرستان اسدآباد. استان همدان. چاپ نشده.].

24. [قوامی ماسوله، حانیه؛ منتظری هدیشی، منا؛ شریفی سلطانی، نازنین (1395). تاثیر مدیریت شهری در حفاظت و مرمت مجسمه‌های آهنی اسب‌های سحرآمیز متعلق به ژازه تباتبایی. چهارمین کنگره بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری.].

25. [مزینانی، فهیمه (1381). مجسمه‌های شهری، زشت، زیبا، بلاتکلیف. ماهنامه شهرداری‌ها. (39).].

26. [مور، هنری (1385). مجسمه‌سازی در جامعه مدرن. ترجمه سهیلا سید یوسفی. تهران: نشر دیگر.].

27. [موسویان، سمیه (1397). نقش مجسمه‌های شهری در شکل‌گیری هویت منظر فرهنگی شهر تهران. فصلنامه مطالعات ملی، 76، سال نوزدهم، (4)، 141-160.].

28. [نعیمی طرئی، پرستو و دیگران (1403) مطالعه و پژوهش در حفاظت مجسمه نادر شاه، مجموعه باغ نادری مشهد (فاز اول و دوم- مطالعات فنی و تشخیصی). نشریه مرمت. سال دوم، (4). تابستان.].

29. [نیازی، فتح‌الله (1402). مجسمه نادر شاه افشار در مجموعه نادری مشهد مرمت شد. پرتال داخلی پژوهشگاه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی.].

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.