fa jalali 1 gregorian 1 مقالات آماده انتشار online 1 fulltext

fa حیات شعر فارسی در کتیبه‌های معاصر پاکستان؛ مطالعه موردی آرامگاه پیر مهرعلی‌شاه گیلانی زبان فارسی در شبه‌قارۀ هند طی سده‌های متمادی نه‌فقط زبان ادب، بلکه زبان دین، معرفت و آیین نیز بوده است. یکی از مهم‌ترین عوامل تداوم و نفوذ این زبان در منطقه، گسترش عرفان و تصوف و حضور سلسله‌های صوفی مانند چشتیه و قادریه بوده که در سراسر پاکستان امروز نیز نفوذ معنوی و فرهنگی دارند. پژوهش حاضر بر آن است تا با تحلیل محتوای کتیبه‌های آرامگاه و مسجد پیر مهرعلی‌شاه گیلانی در منطقه گولره‌شریف پاکستان، جلوه‌ای از حیات زبانی و فرهنگی شعر فارسی را در فضای آیینی معاصر نشان دهد. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعۀ میدانی، بررسی متنی، و ارجاع نسخه‌شناسانه است. در این مجموعه، بیش از پنجاه کتیبه فارسی وجود دارد که در بیشتر آن‌ها، ساختاری سه‌لایه (آیۀ قرآن، حدیث نبوی، و بیت یا ابیات فارسی) مشاهده می‌شود. از میان آن‌ها ده نمونه به‌صورت گزینشی و با تکیه بر تنوع محتوایی و سبکی تحلیل شده‌اند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که شعر فارسی در این کتیبه‌ها، نه‌تنها به‌عنوان عنصر تزیینی، بلکه به‌منزلۀ حامل معنا، رابط میان متن مقدس و تجربه عرفانی، و زبان فهم دینی به‌کار رفته است. مضمون‌هایی چون توحید، تقوا، بیعت، ولایت، صبر، شهادت، علم شهودی و وحدت افعال الهی در پیوند آیات، احادیث و اشعار، بیانگر حضور زنده و تداوم سنتی دیرپا در بافت زبانی و معنایی فضاهای مقدس است. این کتیبه‌ها، در کنار کاربرد آیینی، سندی زنده از تداوم فرهنگی زبان فارسی در سرزمین پاکستان‌اند.   For centuries, Persian has served not only as a literary language in the Indian subcontinent, but also as a medium of religious, mystical, and ritual expression. Among the most influential factors in the spread and continuity of Persian in the region has been the presence of Sufism and mystical orders—such as the Chishti and Qadiri orders—whose teachings, prayers, and spiritual texts were predominantly conveyed in Persian. This study investigates the textual and cultural vitality of Persian poetry in the inscriptions of the shrine and mosque complex of Pir Mehr Ali Shah Gilani in Golra Sharif, Pakistan. Based on a descriptive-analytical method and drawing on field observation, textual reading, and manuscript-based referencing, the research examines over fifty Persian inscriptions, selecting ten for close analysis due to their thematic and stylistic richness. The findings reveal that Persian poetry in these inscriptions functions not as mere ornamentation, but as a bridge between sacred texts and mystical experience, playing a meaningful role in religious expression. Most inscriptions follow a tripartite structure—Qur’anic verse, prophetic ḥadīth, and Persian poetry—that conveys themes such as divine unity, spiritual authority, patience, martyrdom, esoteric knowledge, and the unity of divine action. These inscriptions serve not only as devotional texts, but also as living evidence of the enduring cultural and spiritual presence of the Persian language in Pakistan’s sacred spaces.   Persian language,Persian poetry,epigraphy,mysticism,Pir Meher Ali Shah پاکستان,پیر مهرعلی‌شاه,زبان فارسی,شعر فارسی,کتیبه‌نگاری 0 0 http://athar.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-3744-5&slc_lang=fa&sid=2 2025/10/1 1404/7/9 2026/01/28 1404/11/8 Dariush Zolfaghari Assistant Professor of Persian Language and Literature, Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Tehran, Iran داریوش ذوالفقاری d.zolfaghari@richt.ir Yes استادیار زبان و ادبیات فارسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، Morteza Rezvanfar Assistant Professor, Department of Islamic Era Texts, Research Institute of Cultural Heritage مرتضی رضوانمفر m.rezvanfar@richt.ir No استادیار گروه متون دوران اسلامی پژوهشگاه میراث فرهنگی

fa بررسی ویژگی‌های معماری زندان شهربانی یزد و سیر تحولات کالبدی آن در دوران معاصر بنای زندان شهربانی یزد، واقع در محدوده دارالحکومه قدیم، یکی از بناهای امنیتی-حکومتی به‌جا مانده از دوران قاجار- پهلوی اول است. این ساختمان که در بافت تاریخی شهر یزد قرار گرفته، با وجود وقفه‌های تاریخی و تغییرات گسترده، تقریباً تا پایان دهه ۷۰ ه.ش استفاده بوده است. با گذار از زندان‌های دوران قاجار به پهلوی و تأسیس زندان شهربانی، دگرگونی‌هایی در این بنا ایجاد شد. ساختار کلی این بنا از سه الگوی به‌هم‌پیوسته تشکیل شده که در ادوار مختلف تاریخی، تحولات کالبدی متعددی را تجربه است. بخشی از این تغییرات به‌منظور حذف یا افزودن عناصر دوره‌های پیشین بوده و بخشی دیگر ناشی از نیازهای عملکردی هر دوره است. این پژوهش با هدف بررسی ویژگی‌های کالبدی و روند سیر تحولات آن طی یک قرن گذشته تا عصر حاضر انجام شده است. روش تحقیق بر پایه جمع‌آوری و بازخوانی اسناد و مدارک تاریخی به همراه مطالعات میدانی استوار بوده و با رویکرد تاریخی-توصیفی-تحلیلی، به تشریح ویژگی‌های کالبدی (یا معماری) زندان شهربانی یزد می‌پردازد. همچنین این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که: ویژگی‌های کالبدی و عملکردی زندان شهربانی یزد چه بوده و چه تحولاتی را از ابتدا تا کنون پشت سر گذاشته است؟ بررسی‌ها حاکی از آن است که شواهد چندانی از دوره گذار از زندان قاجار به پهلوی در دست نیست، ولی اوج رونق آن در دهه 40 شمسی قابل ردیابی است. بر مبنای تحقیقات میدانی و تحلیل اسناد نوشتاری، تحولات بنای شهربانی را می‌توان به چهار دوره عمده (۱. ۱۲۵۰ تا ۱۳۱۰ ه.ش؛ ۲. ۱۳۱۰ تا ۱۳۵۷ ه.ش؛ ۳. ۱۳۶۰ تا ۱۳۸۵ ه.ش؛ ۴. ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۳ ه.ش) طبقه‌بندی کرد. این مقاله ساختار کالبدی بنا و سیر تحولات آن را مورد بحث قرار می‌دهد The Yazd Shahrbani Prison, located in the old Dar al-Hokumeh precinct (now Shahid Ebrahimi Street), is a surviving security-governmental structure from the Qajar and early Pahlavi eras. Situated in Yazd’s historical fabric, it remained in use until the late 1370s SH (1990s CE) despite historical interruptions and extensive modifications. Transitioning from Qajar-era prisons to the Pahlavi period, the building underwent significant changes. Its layout consists of three interconnected patterns, experiencing physical transformations across different periods. Some changes involved removing or adding elements from prior eras, while others addressed functional needs. This study examines the building’s physical characteristics and its evolution over the past century. The methodology relies on collecting and analyzing historical documents alongside field studies, using a historical-descriptive-analytical approach to detail the architectural features of the Yazd City Police Prison. It addresses the question: What are the physical and functional characteristics of the prison, and what transformations has it undergone? Evidence from the Qajar-to-Pahlavi transition is scarce, but the prison’s peak prominence is traceable to the 1340s SH (1960s CE). Based on field investigations and written documents, the transformations are categorized into four periods: (1) 1250–1310 SH (1871–1931 CE); (2) 1310–1357 SH (1931–1978 CE); (3) 1360–1385 SH (1981–2006 CE); (4) 1385–1403 SH (2006–2024 CE). This article explores the building’s physical structure and its historical transformations.   Qajar-Pahlavi architecture,Yazd’s Shahrbani Prison,Morphological Evolution,Governmental citadel,Yazd معماری قاجار-پهلوی,زندان شهربانی,سیر تحولات کالبدی,ارگ حکومتی,یزد 0 0 http://athar.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-3733-5&slc_lang=fa&sid=2 2025/10/12025/10/8 1404/7/16 2026/01/282026/01/31 1404/11/11 Bardia Hajirasouliha Dont have بردیا حاجی‌رسولی‌ها bardia.hajirasouliha@gmail.com Yes ندارم Saeid Hemmat Zadeh Dont have سعید همت زاده Saeed.hemat9681@gmail.com No ندارم

fa مطالعه هنر فلزگری در بلوچستان باستان: بررسی فنی آلیاژهای مفرغی مکشوف از گورستان اسپیدژ بزمان (3200-2800 ق.م) مفرغ یکی از مهم‌ترین آلیاژهای مورد استفاده در دوران باستان است که از هزارۀ سوم پیش از میلاد نقشی اساسی در تحول فناوری فلزکاری ایفا کرده است. شواهد گسترده‌ای از کاربرد این فلز در نواحی مختلف ایران، به‌ویژه حوزۀ فرهنگی جنوب‌شرق کشور، به‌دست آمده است. گورستان اسپیدژ در شهرستان ایرانشهر، به‌عنوان یکی از محوطه‌های شاخص عصر مفرغ در بلوچستان، مجموعه‌ای متنوع از اشیاء فلزی را دربردارد که بررسی آن‌ها امکان بازسازی فناوری فلزکاری باستانی را فراهم می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی فن ساخت و تحلیل فناوری تولید مصنوعات فلزی در این محوطه و در پاسخ به این پرسش انجام شده است که ویژگی‌های ترکیب شیمیایی، ریزساختاری و شیوه‌های ساخت اشیاء مفرغی اسپیدژ چه اطلاعاتی دربارۀ فناوری فلزکاری عصر مفرغ در جنوب‌شرق ایران ارائه می‌کند؟ برای تحقق این هدف، چهار نمونه از اشیاء مفرغی مکشوفه با بهره‌گیری از روش متالوگرافی نوری (OM) و میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به طیف‌سنج پراش پرتو ایکس (SEM-EDS) مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج تحلیل‌ها نشان می‌دهد که اشیاء مورد بررسی از مس نسبتاً خالص (حدود ۹۵٪) و آلیاژ مس–قلع ساخته شده‌اند. ریزساختار نمونه‌ها بیانگر حضور آخال‌های سولفیدی و گویچه‌های سربی در برخی از آثار است. همچنین داده‌های متالوگرافی حاکی از آن است که مصنوعات پس از ریخته‌گری اولیه، تحت فرآیندهای چکش‌کاری سرد و گرم برای تکمیل شکل‌دهی قرار گرفته‌اند. این یافته‌ها تصویری روشن از شیوه‌های تولید و دانش فنی صنعتگران عصر مفرغ در جنوب‌شرق ایران ارائه می‌کند.   Bronze was one of the important metals in ancient times. This metal has been with mankind since the third millennium BC in advancing the history of the metallurgical industry. The use of this metal was also common in different regions of Iran. During the excavations of the cultural area of ​​southeastern Iran, especially in the Baluchestan region, significant and diverse artifacts have been found, including the Bronze Age Spidej cemetery located in Iranshahr city. Therefore, the present study is a step towards understanding the construction technique and analyzing ancient metalworking technology in the Spidej cemetery located in Baluchistan, Iran. In this regard, four pieces of bronze artifacts discovered from this site were analyzed and examined using metallographic (OM) and scanning electron microscopy equipped with an X-ray diffraction spectrometer (SEM-EDS). The results showed that the objects studied were made of relatively pure unalloyed copper (95%) and copper-tin (Cu-Sn). Microstructural analysis of the samples showed sulfide inclusions and lead spheres in some of the samples. In the metallographic section, the results indicate that after initial shaping (casting), cold and hot forging was used to shape and manufacture the objects.   Metallography,Bronze,Spidej Cemetery,Bronze Age,SEM-EDS متالوگرافی,برنز,گورستان اسپیدژ,عصر مفرغ,SEM-EDS 0 0 http://athar.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-4112-1&slc_lang=fa&sid=2 2025/10/12025/10/82025/09/22 1404/6/31 2026/01/282026/01/312026/01/31 1404/11/11 sayyedmohsen hajisayyedjavadi Assistant Professor, Department of Art and Architecture, Payam Noor University, Tehran, Iran سیدمحسن حاجی سیدجوادی hajsayyedjavady@yahoo.com Yes استادیار، گروه هنر و معماری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

fa باغ میر و نقش آن در ساختار شهری محمدآباد جرقویه  محمدآباد جرقویه (گرکویه) سکونتگاهی در جنوبِ شرق اصفهان و در دامنۀ کوه­های کلاه­قاضی است که هستۀ تاریخی آن قلعه و باغی را در بر می‌گیرد. در حاشیۀ شمال غربی هستۀ تاریخی بقایای قلعۀ کهنه دیده می‌شود که سابقۀ آن را به دورۀ ایلخانی نسبت می‌دهند. قلعۀ نوین احتمالاً هستۀ جدید روستا در دوران متأخرتر و بعد از اواخر دورۀ صفوی بوده است. در کنار این قلعه و در دورۀ قاجار باغی ساخته شده که بخشی از هستۀ حکومتی روستا محسوب می‌شده است. باغ میر با شکلی نزدیک به مربع و با مساحت تقریبی 18000 مترمربع تاکنون پاربرجا مانده است. در طی سال‌ها و همگام با تغییر و تحولات محلی و ازجمله تبدیل روستا به شهر، دگرگونی‌های وسیعی در محمدآباد و همچنین باغ میر رخ داده است. این مقاله در پی پاسخ دادن به این پرسش است که باغ یادشده چه طرح و اجزایی داشته و از چه جایگاه و نقشی در محمدآباد برخوردار بوده است. هدف این مقاله شناخت ابعاد گوناگون باغ و نحوۀ توسعه و تخریب آن در نسبت با ساخت شهری محمدآباد است. این مطالعه راهبردی تاریخی دارد و برای نیل به نتیجه عمدتاً بر شواهد مادیِ باقی‌مانده و اسنادی همچون عکس‌های تاریخی و هوایی تکیه دارد و به مطالعه و تفسیر آنها می‌پردازد. یافته‌های مطالعه علاوه بر آشکار کردن خصوصیات و اجزای باغ نشان می‌دهد که با شکل‌گیری آن، تغییراتی در ساخت شهری محمدآباد رخ داده و مرکزیتی در برابر سردر و عمارت باغ شکل گرفته است. افزون بر این یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که باغ ساختاری دوگانه دارد و از دو بخش مجزا و در عین‌حال مرتبط شکل گرفته است و سازندگان آن بعدها در پی توسعۀ باغ به سوی شمال و نواحی بیرون حصار شهر بوده‌اند و سعی داشته‌اند با ساخت ورودی جدیدی، باغ را با راه اصلی منطقۀ جرقویه پیوند دهند.  Mohammadabad-e Jarquyeh (Garkuyeh) is a settlement located in southeastern Isfahan, at the foothills of Mount Kolah-Ghazi. Its historic core comprises a fortress and an associated garden. Remains of an earlier fortress, attributed to the Ilkhanid period, are preserved along the northwestern edge of this nucleus, while a later fortress established a new settlement core after the late Safavid period. Adjacent to this later fortress, a garden was constructed during the Qajar period as part of the village’s governmental nucleus. Bagh-e Mir, approximately square in plan and covering an area of about 18,000 square meters, has partially survived to the present day. Over time, substantial transformations affected both Mohammadabad and the garden itself, particularly in conjunction with the settlement’s transition from village to town. This article addresses two principal questions: what were the original layout and components of Bagh-e Mir, and what role did the garden play within the urban structure of Mohammadabad? The study seeks to identify the garden’s spatial characteristics and to examine the processes of its expansion and partial destruction in relation to the town’s urban development. Adopting a historical-analytical approach, the research relies primarily on surviving material evidence and documentary sources, including historical maps and aerial photographs, which are systematically examined and interpreted. The findings clarify the garden’s layout and constituent elements, demonstrating that its construction significantly altered Mohammadabad’s urban structure by forming a new center in front of the garden’s monumental entrance and main mansion. Furthermore, the study reveals that Bagh-e Mir possessed a dual structure composed of two distinct yet interconnected sections, and that its patrons later sought to extend the garden northward beyond the city wall in an attempt to connect it to Jarquyeh’s principal regional route through the construction of an additional entrance.   Garden of Mir,Mohammad Abad Jarghouyeh,Construction of the City,Abol-hassan Khan Sartip,Qajar Era باغ میر,محمدآباد جرقویه,ساخت شهر,ابوالحسن‌خان سرتیپ,دوره‌ی قاجار 0 0 http://athar.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-2416-7&slc_lang=fa&sid=2 2025/10/12025/10/82025/09/222024/10/2 1403/7/11 2026/01/282026/01/312026/01/312026/02/7 1404/11/18 Parisa Bagheripoor Monfared Islamic Azad University, Central Tehran Branch پریسا باقری پور منفرد parisa_monfared66@yahoo.com No دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه ازاد اسلامی ، واحد تهران مرکز حمیدرضا Jayhani Center for Documentation, Architectural History and Restoration, Faculty of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University حمیدرضا جیحانی hjayhani@gmail.com Yes مرکز مستندنگاری، مطالعات معماری و مرمت، دانشکده معماری و شهرسازیدانشگاه شهید بهشتی

fa پژوهشی درباره‌ی لوازم آرایش در ایران باستان با تکیه بر داده‌های باستان‌شناختی از دورۀ هخامنشی تا پایان دورۀ ساسانی هنر آرایش در ایران باستان، به عنوان یکی از کهن‌ترین جلوه‌های فرهنگی، در دوره‌های مختلف تاریخی شکل‌ها و نمودهای متمایزی یافته است. پژوهش حاضر با تمرکز بر اهمیت و نقش این ابزارها می‌کوشد یکی از جنبه‌های کمتر مطالعۀ شده تاریخ و فرهنگ ایران را شناسایی و تحلیل کند و رویکردی نوین برای درک ساختارهای اجتماعی، باورها و مناسک فرهنگی ارائه دهد. این پژوهش در پی پاسخ‌گویی به دو پرسش اصلی است: نخست، اهمیت تاریخی و فرهنگی لوازم خودآرایی در ایران باستان چیست؟ و دوم، این ابزارها در میان کدام گروه‌های اجتماعی رواج داشته‌اند؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها، شواهد تاریخی و باستان‌شناختی با بهره‌گیری از یافته‌های کاوش‌ها و منابع مکتوب تحلیل شده‌اند. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی است و داده‌ها به دو شیوۀ کتابخانه‌ای و موزه‌ای گردآوری شده‌اند. تمرکز پژوهش بر هفت گروه اصلی لوازم آرایش است؛ گروه‌هایی که نمونه‌هایی از آن‌ها در موزۀ آبگینه و سفالینه‌های ایران و نیز در موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی خارج از ایران، ازجمله موزۀ بریتانیا، موزۀ لوور، موزۀ متروپولیتن و موزۀ دانشگاه پنسیلوانیا نگهداری می‌شوند.  یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که لوازم خودآرایی نه تنها بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی مردم بوده‌اند، بلکه استمرار حضور آن‌ها در دوره‌های مختلف تاریخی، اهمیت پایدار تاریخی و فرهنگی آن‌ها را برجسته می‌کند. این ابزارها، که میان زنان و مردان کاربردی مشترک داشته‌اند، در آغاز عمدتاً در ساختارهای درباری و آیینی مورد استفاده قرار می‌گرفتند؛ اما با گذشت زمان، به شکلی ساده‌تر و کارآمدتر در میان اقشار مختلف جامعه گسترش یافتند. با وجود اهمیت موضوع، تاکنون پژوهشی جامع که به طور مستقل به بررسی لوازم خودآرایی پرداخته باشد انجام نشده است؛ از این رو، تحلیل تطبیقی یافته‌های باستان‌شناختی و منابع مکتوب نه تنها به درک جایگاه این ابزارها در زندگی مردم و مناسبات اجتماعی ایران باستان کمک می‌کند، بلکه تا حدی خلاء پژوهشی موجود در این حوزه را نیز برطرف می‌سازد. Cosmetic artifacts in ancient Iran represent early forms of cultural expression and illustrate diverse functions, techniques, and typologies across historical periods. This study investigates these artifacts from the Achaemenid era to the end of the Sasanian period, aiming to clarify their functional and symbolic significance within an understudied aspect of Iranian material culture. By analyzing these objects, the research provides new perspectives on social structures, belief systems, and ritual practices, offering deeper insight into daily life, social hierarchy, and ceremonial behavior in ancient Iran. Two central questions guide this study: what historical and cultural roles cosmetic artifacts held, and which social groups primarily used them. To answer these questions, archaeological and historical evidence was examined through a descriptive–analytical approach. Data were gathered from excavation reports, textual sources, museum studies, and library research. The study focuses on seven main categories of cosmetic artifacts preserved in the Glass and Ceramics Museum of Iran and in major international collections, including the British Museum, the Louvre Museum, the Metropolitan Museum of Art, and the University of Pennsylvania Museum. The analysis shows that cosmetic artifacts served not only as practical tools but also as culturally meaningful objects used in both daily and ceremonial contexts. Their continued presence across successive periods reflects their enduring cultural significance. In earlier phases, these objects were associated largely with palatial settings, elite groups, and ritual activities. Over time, however, their forms became simplified and more functional, allowing their use to expand across broader social groups. Despite their importance, cosmetic artifacts in ancient Iran have not previously been the focus of a comprehensive, independent study. By integrating archaeological evidence with textual sources, this research addresses a significant scholarly gap and contributes to a deeper understanding of the social, symbolic, and cultural dimensions of cosmetic practices in ancient Iranian society.   Cosmetic Artifacts,Ancient Iran,Material Culture,Archaeological Evidence,excavation findings ,آرایش,ایران باستان,مناسک فرهنگی,شواهد باستان‌شناختی,لوازم خودآرایی 0 0 http://athar.richt.ir/browse.php?a_code=A-10-4063-2&slc_lang=fa&sid=2 2025/10/12025/10/82025/09/222024/10/22025/08/26 1404/6/4 2026/01/282026/01/312026/01/312026/02/72026/02/9 1404/11/20 Parizad Ahmadi tabat Shahid Beheshti University پریزاد احمدی تبت parizad.ahmaditabat@gmail.com No دانشگاه شهید بهشتی Kourosh Mohammadkhani Shahid Beheshti University کورش محمدخانی K_mohammadkhani@sbu.ac.com Yes دانشگاه شهید بهشتی