جستجو در مقالات منتشر شده
دکتر انوشیروان شیروانی، علی قمی اویلی،
دوره 1، شماره 3 - ( 7-1398 )
چکیده
جنگل یکی از مواهب با ارزشی است که طبیعت در اختیار انسان قرار داده است. جنگلهای هیرکانی ــ که به آن جنگلهای خزری و جنگلهای شمال نیز میگویند ــ یکی از قدیمیترین جنگلهای جهان است که از میلیونها سال پیش، یعنی از دوران سوم زمینشناسی و عصر یخبندان بر جای مانده است. در دورههای مختلف در ایران به دلیل نیاز به افزایش مراتع و باغات و در کنار آن بلایایی طبیعی، ویلاسازی، تغییر کابری ناهمگون، آفات، امراض و جنگلتراشی سبب شده تا سطح زیادی از جنگلهای هیرکانی کاهش پیدا کند و تخریب شود. پیشنهاد ثبت این جنگلهای ارزشمند در سال ۱۳۹۶ توسط وزرات میراث فرهنگی شروع و پس از دو سال کاری به دبیرخانه یونسکو ارسال شد. پس از ارزیابی میدانی در سال ۱۳۹۷ نهایتا در چهلوسومین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو، در باکو، این جنگلها بهعنوان بیستوچهارمین اثر ثبت شده ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. مدیریت صحیح و علمی مناطق ثبتشده جنگلهای هیرکانی نه تنها میتواند منشاء حفاظت این آثار باشد، بلکه میتواند به تولید اشتغال برای هزاران نفر منجر شود. از چالشهای این پهنه طبیعی ارزشمند ثبتشده بهرهبرداری، چرای دام، تغییر کاربری اراضی جنگلهای جلگهای و ارتفاعات پایینبند و بالابند است و از تهدیدات عوامل طبیعی نیز میتوان به آفات و امراض، آتشسوزی و فرسایشهای طبیعی اشاره کرد.
دکتر محمد مُکاری،
دوره 1، شماره 3 - ( 7-1398 )
چکیده
اعتقاد به قدرت شفادهی گیاهان از دیرباز میان مردم رواج داشته است. تأثیر گیاهان در زندگی انسان در شکلگیری ساختار اسطورهها، باورها و اعتقادات مؤثر بوده است. در فرهنگ اقوام ایرانی رویکردهای گوناگونی در مورد نحوه استفاده از گیاهان دارویی وجود دارد که در هریک، بر اساس تجارب اقوام ایرانی، میتوان الگوهای درمانی گوناگونی را مشاهده کرد. یکی از انواع یادشده در منطقه جنگلهای هیرکانی خراسان شمالی مشاهده میشود. جنگلهای هیرکانی خراسان شمالی، به دلیل اینکه در حدفاصل مناطق خشک، نیمهخشک و منطقه خزری واقع است، اهمیت بومشناسی زیادی دارد. بدین لحاظ تنوع گیاهان، بهخصوص گیاهان دارویی، در آن منطقه به چشم میخورد. این مقاله گیاهان دارویی شرقیترین جنگلهای هیرکانی را در خراسان شمالی بررسی میکند.
فاطمه مزده، کریم سلیمانی، ساره حسینی،
دوره 1، شماره 3 - ( 7-1398 )
چکیده
اکوتوریسم به عنوان گرایشی نوین در صنعت جهانگردی است که چشماندازها و مناظر زیبای طبیعت از کانونها و جاذبههای توریستپذیر این نوع جهانگردی است. ازاینرو، اهمیت دادن به نقش آن در حفاظت از محیطزیست به منظور دستیابی به توسعه پایدار امری ضروری است. طرح جنگلداری سری دو واز با مساحت ۲۰۹۴ هکتار و جزء حوضه آّبخیز ۴۹ کشور ایران، با داشتن توانها و جاذبههای اکوتوریستی غنی، نقش مهمی در این زمینه دارد. هدف از انجام این پژوهش، اولویتبندی معیارهای تعیین پتانسیل طرح جنگلداری سری دو واز برای توسعه پایدار اکوتوریسم با استفاده از مدلهای تصمیمگیری چندمعیاره Entropy و TOPSIS است. در این پژوهش بهمنظور تعیین معیارهای توسعه پایدار اکوتوریسم از روش تصمیمگیری گروهی دلفی و برای تعیین وزن و اولویتبندی معیارها به ترتیب از تکنیکهای تصمیمگیری چندمعیاره Entropy و TOPSIS استفاده کردیم. نتایج حاصل از وزندهی معیارها با استفاده از تکنیک Entropy نشان داد معیار شیب با وزن ۱۶۸۶۶۸/۰، میدان دید با وزن ۰۹۲۶۰۷/۰، هیدرولوژی با وزن ۰۹۲۴۷۸/۰ و جاده با وزن ۰۹۲۴۳۷/۰ به ترتیب بیشترین وزن را در بین سایر معیارها به خود اختصاص دادهاند. همچنین نتایج اولویتبندی معیارها با تکنیک TOPSIS نیز نشان داد که به ترتیب معیارهای زمینشناسی، شیب و ارتفاع از سطح دریا، اولویت بالاتری در قیاس با سایر معیارها دارند. بر اساس نتایج اولویتبندی معیارها، لایههای اطلاعاتی هریک از معیارها در محیط نرمافزار GIS تهیه، رویهمگذاری و خروجی آنها به صورت نقشه پتانسیل طرح محیطزیست سری دو واز جهت توسعه پایدار اکوتوریسم در چهار طبقه بسیار نامناسب، نامناسب، مناسب و بسیار مناسب تهیه شد. نتایج حاصل از این ارزیابی نشان داد ۴۰ درصد از این سری در طبقه مناسب (۶/۸۳۷ هکتار)، ۳۰ درصد در طبقه بسیار مناسب (۲/۶۲۸ هکتار)، ۲۰ درصد در طبقه بسیار نامناسب (۸/۴۱۸ هکتار) و ۱۰ درصد در طبقه نامناسب (۴/۲۰۹ هکتار) قرار دارد. نتایج مطالعه بیانگر این موضوع است که طرح جنگلداری سری دو واز، پتانسیل کافی را برای ارائه خدمات اکوتوریسم دارد.
دکتر سید محسن حسینی،
دوره 1، شماره 3 - ( 7-1398 )
چکیده
جنگلهای هیرکانی یکی از معدود مناطق بازمانده جنگلهای طبیعی باستانی جهان است. این جنگلها در سال ۲۰۱۹ در فهرست میراث جهانی یونسور به ثبت رسیده است. این مقاله به معرفی ارزشهای منحصربهفرد این اکوسیستم طبیعی منحصربهفرد میپردازد. موقعیت قرارگیری این جنگلها در منطقۀ کمباران محاصره شده با بیابانها، حضور گونههای بازمانده، آخرین بازمانده جنگلهای پهنبرگ خزانکنندۀ بکر در جهان، گسترش در طول ۸۵۰ کیلومتر در طول جغرافیایی، دامنۀ تغییرات ارتفاعی وسیع تا ۲۸۵۰ از سطح دریا، تنوع زمینشناسی و ژئومرفولوژی، مهم از دیدگاه تنوع اقلیمی و شرایط محیط زیستی که موجب تنوع اکولوژیک و زیستگاهی شده است، تنوع زیستی بالا، کانون داعغ تنوع زیستی پرندگان، قدمت ۲۵ تا ۵۰ میلیون ساله، حضور درختان دیرزیست، واقعشدن در مسیر مهم مهاجرت پرندگان مهاجر وگونههای فراوان انحصاری برخی از ویژگیهای این اکوسیستم جنگلی ارزشمند است.
علی قمی اویلی، میلاد رحیمی ملکشان،
دوره 1، شماره 3 - ( 7-1398 )
چکیده
با توجه به آسیبپذیری جنگلهای هیرکانی، حفظ و ارتقای مدیریت آن از اهمیت فوقالعادهای برخوردار است. لذا با توجه به مدیریت مختلف باید تأثیر مدیریت بر روی سایتها مشخص شود. در این تحقیق از مدلسازی سیمای سرزمین و تغییرات کاربری اراضی در نرمافزارهای ENVI۵.۳ و Arcmap۱۰.۵ صورت گرفته است. جنگلهای هیرکانی مهمترین منابع طبیعی و اکنون جزو میراث طبیعی جهانی بهشمار میآیند. به همین سبب حفاظت و برنامهریزی برای حفظ آن بسیار مهم هستند. روند تغییرات کاربری اراضی و تخریب جنگلها با استفاده از تصاویر ماهوارهای از سال ۱۹۳۳ تا ۲۰۱۶ موردبررسی قرارگرفته و با استفاده از شاخصهای سیمای سرزمین همچون لکه و تراکم و پیوستگی برای سال ۲۰۲۶ مدلسازی گردید. نتایج نشاندهندۀ روند تخریب ۱۰ درصد در طول دوره بوده است. تخریب جنگل متأثر از سیمای سرزمین است. حفظ یک منطقه حساس همچون نگاه به پیوستگی و تراکم یک منطقه بسیار حائز اهمیت است. آنگونه که مشخص شد پایداری مناطق جنگلی بسیار وابسته بهاندازۀ لکۀ جنگلی است و توسعۀ راهها سبب افزایش مرزها و حاشیه شده در کنار آن اندازۀ لکه کاهش مییابد و درنهایت پیوستگی کاهش مییابد و زمینۀ تهاجم انسانی بیشتر میشود. تراکم و مرکزیت جنگل هرچند رابطۀ اندکی با حفظ جنگل از تخریب دارد، اما مشاهده میشود لکههایی که این نسبت پایین را داشته، تخریب پذیری بالاتری داشتهاند، چون لکههای جدا افتاده، تعرض پذیری بیشتر را تجربه میکند. سیمای سرزمین مهمترین عامل در تخریب جنگلهای شمال است؛ بخصوص اگر در مقیاس موزاییک سرزمین به آن نگاه شود.
شبنم شکوهی، دکتر سید محمد حسینی نصره، دکتر علی یخکشی،
دوره 1، شماره 3 - ( 7-1398 )
چکیده
ارزیابی توان اکولوژیک برای کاربریهای مختلف، گامی مؤثر در جهت ارزیابی توان زیستمحیطی یا آمایش سرزمین به شمار می رود. انتخاب محل برای یک پارک، تابع ارزیابی توان اکولوژیکی و نیاز اقتصادی و اجتماعی منطقه است. در این بررسی به منظور ارزیابی توان تفرجگاهی منطقه ورگاویج واقع در حد جنوبی شهرستانهای نوشهر و چالوس به مساحت 6650 هکتار از روش تجزیهوتحلیل سیستمی به شیوه رویهمگذاری نقشههای منابع استفاده شد. ابتدا نقشههای شیب، جهت و ارتفاع با استفاده از نقشه توپوگرافی منطقه به مقیاس 1:25000 رسم شد. سپس با تلفیق آنها نقشه شکل زمین به دست آمد. با رویهمگذاری نقشه شکل زمین طبقات خاک و پوشش گیاهی نقشه واحدهای زیستمحیطی تهیه شد. در نهایت، از مقایسه واحدها با مدل توریسم مخدوم نقشه توان تفرج متمرکز و گسترده به دست آمد. شناسایی وضعیت اقتصادی و اجتماعی روستائیان منطقه نیز از طریق مصاحبه حضوری انجام شد. نتایج نشان داد که منطقه مورد مطالعه فاقد کلاس یک تفرج متمرکز است، 2/78 درصد از منطقه پتانسیل انواع تفرج را دارد به طوری که 4/45 درصد از منطقه پتانسیل تفرج گسترده درجه یک و دو 8/32 درصد پتانسیل تفرج متمرکز درجه دو را دارد. 8/21 درصد از منطقه نیز پتانسیل تفرج را ندارد که جزو مناطق حفاظتی پارک به حساب آمدند.
کبری مل حسینی دارانی، دکتر سید محسن حسینی، دکتر سامره فلاحتکار،
دوره 1، شماره 3 - ( 7-1398 )
چکیده
این مطالعه با هدف تعیین رابطه بین کیفیت بصری جنگلهای ایرانی هیرکانی با الگوی فضایی مربوط به کاربری اراضی در ۹ مکان در شمال ایران انجام شده است. برای انجام این کار، بخش قابل توجهی از منطقه عکسبرداری شد و بر اساس نظرات یک گروه از ۱۵۰ بیننده، تصاویر از نظر طبیعیبودن، انسجام، آشفتگی و پیچیدگی رتبهبندی شدهاند. نقشه منطقه با استفاده از پردازش تصویر Landsat ۸- OLI در سال ۲۰۱۶ تهیه شد. با استفاده از زاویه دید و لایه DEM منطقه، محدودههای قابل رؤیت، شناسایی و الگوی مکانی کاربری آن-ها با استفاده از متریکهای سیمای سرزمین NP, PD, MPS, LSI, MNN, SHDI و PLAND بررسی شد. بر اساس نتایج، جنگل در کنار مرتع در حدود ۹۰ درصد مساحت منطقه را تشکیل میدهند. نتایج MPS و LSI نشان داد که کل سیمای سرزمین از لکههایی با وسعت بین ۱ تا ۶ هکتار تشکیل شده است. لکههای سیمای سرزمین در مکان ۶ به طور متوسط از هم فاصله بیشتری دارند و لکههای جنگل در مکان ۷، بالاترین مقدار MNN را دارند. حداقل مقدار SHDI در نقطه ۲ و بالاترین آن در مکان ۷ به دست آمد. دادههای PLAND نشان داد که در هر نقطه، بیش از ۵۰ درصد مناظر مربوط به جنگل است. نتایج تحلیل همبستگی نشان داد رابطه معنیداری بین (۰/۰۵
فریدون بیگلری،
دوره 1، شماره 3 - ( 7-1398 )
چکیده
موقعیت جغرافیایی البرز در جنوب دریای کاسپی، بین قفقاز در غرب و آسیای میانه در شرق، همراه با تنوع چشمگیر زیستمحیطی آن، باعث شده این منطقه نقش مهمی در پراکنش جوامع انسانی پارینهسنگی و فرهنگهای آنها طی پلیستوسن بازی کند. بر اساس یافتههای موجود انسانریختها حداقل از اواخر دوره پارینهسنگی قدیم در این منطقه حضور داشته اند. هرچند با توجه به کشفیات دمانیسی در قفقاز این احتمال قویاً وجود دارد که طی گسترش نخستین موج جمعیتی انسان راست قامت از آفریقا به آسیا، این انسانریختها وارد منطقه البرز نیز شده باشند. غار دربند رشی در البرز مرکزی نشان میدهد که همانند جنوب قفقاز، در البرز نیز شماری از غارها به طور متناوب مورد استفاده گروههای شکارگر-گردآور و خرسهای غار بودهاند. با توجه به یافتههای غار کیارام، یرشلمان، بوزیر و چند محوطه باز دیگر، گروههای شکارگر-گردآور پارینهسنگی میانی در اکثر نواحی البرز حضور داشتهاند. آغاز این دوره در البرز با توجه به سالیابیهای آزیخ احتمالاً در حدود ۲۰۰ هزار سال پیش و پایان آن با توجه به یافتههای زاگرس احتمالاً در حدود ۴۰ هزار سال پیش بوده است. وجود گونههای منطبق با محیطهای جنگلی و نیمه جنگلی مثل گوزن (مرال)، گاو وحشی و خرس در مکانهای کاوش شده نشان میدهد که این سکونتها احتمالاً مربوط به دوره میان یخچالی یا یک میان دورۀ کم یخبندان آشکوب ایزوتوپی ۵ هستند که در چارچوب زمانی تقریبی بین ۱۲۸ هزار سال تا حدود ۷۰ هزار سال پیش جای میگیرند.
سلیم سلیمی موید،
دوره 1، شماره 3 - ( 7-1398 )
چکیده
از آنجا که مطالعات حوزۀ محیطزیست همواره مورد نظر مردمشناسان بوده، در هر زمینهای که پژوهش نمایند به ناچار مسایل محیطزیستی را هم بررسی میکنند. پژوهش مردمشناسی در دست بخشی از پروژۀ میان رشتهای قوم-باستانشناسی در ارتفاعات شهرستان رامسر است. در این پژوهش تلاش نگارنده بر این بود تا روستاهای زیادی به صورت میدانی مورد پژوهش قرار گیرد، اما به خاطر فقدان پاسخگو و مطلع محلی، تنها نزدیک به ۱۵ نقطه مورد مطالعه قرارگرفت. روستاهای منتخب باتوجه به: اقلیم، دوری از مرکز، فاصله تا جادۀ اصلی، معیشت و اقتصاد، محل ییلاق و قشلاق، سابقه تاریخی و فرهنگی، شکل و پراکنش مساکن، آثار تاریخی و... انتخاب و مورد مطالعه قرارگرفت. هدف اصلی، گردآوری تصور ذهنی مردم حوزۀ جنگلهای هیرکانی دربارۀ جانوران اهلی و وحشی بود. این مقاله به صورت میدانی و با روش پیمایشی به دست آمده است. با کمک راهنمای محلی به افراد مطلع مراجعه و با آنها مصاحبه شد. گاه برای تایید اطلاعات مجدداً به پاسخگویان دیگر مراجعه شد تا جوابها راستیآزمایی شوند. در این مقاله سعی بر این بوده تا اهمیت و جایگاه جانوران حوزۀ جنگلهای هیرکانی در محدودۀ شهرستان رامسر مورد بررسی قرارگیرد. به همین دلیل تمام تلاش نگارنده بر این استوار بوده تا تصویری از رابطۀ بین ساکنین مناطق جنگلهای هیرکانی منطقۀ مورد پژوهش با موجودات پیرامونی آن ترسیم شود. اطلاعات به دست آمده این مهم را به ما یادآوری مینماید که مردمان این حوزه در کنار دیگر موجودات زندگی مسالمتآمیزی داشته و نسبت به آنها احترام قایل بودهاند. انسان و حیوان هر دو در زندگی و بقای همدیگر نقش داشته و جانوران پیرامون نه تنها مضر تصور نمیشوند، بلکه وجود آنها برای انسان لازم بوده و خواهد بود.
