پژوهش گردشگری

کاربرد تکنیک‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (ANP) به‌منظور مدیریت بهینۀ گردشگری با اولویت‌بندی مناطق نمونۀ گردشگری (مطالعۀ موردی استان یزد)

علی قمی اویلی

شناخت توان طبیعی و انسانی هر ناحیه، امکانی فراهم می سازد تا برنامه ریزی توسعه براساس وضع موجود و توان آن ناحیه صورت گیرد. مناطق نمونۀ گردشگری در کشور، یکی از محورهای مهم و اساسی در حوزۀ سیاست گذاری و توسعۀ گردشگری است تا با جذب سرمایه گذاری بخش خصوصی، زمینه های توسعه یافتگی پایدار منطقه ای فراهم آید. هدف از انجام این پژوهش، انتخاب یک منطقۀ نمونۀ گردشگری بین سه منطقۀ خرانق، سریزد و نارین قلعه با اولویت هرکدام از این مناطق در استان یزد است. روش بررسی در این تحقیق از نوع اسنادی و میدانی بوده و ابزار گردآوری اطلاعات نیز پرسش نامه با روش نمونه گیری تصادفی ساده است. در این تحقیق برای انتخاب و اولویت بندی منطقۀ نمونۀ گردشگری از روش ANP) Analytic Network Process) استفاده شد که یکی از تکنیک های تصمیم گیری چندمعیاره است. نتایج تحلیل ANP نشان داد منطقۀ سریزد مهریز با در نظر گرفتن معیارهای شرایط محیطی، پتانسیل های گردشگری، توانمندی های بالقوۀ اقتصادی و نقش و تأثیر مدیریت، وزن بالاتری نسبت به دو منطقۀ دیگر دارد و با شرایط مناسب تر نسبت به دو منطقۀ دیگر، اولویت اول سرمایه گذاری در استان یزد است. نارین قلعه نیز با اختلاف کمی در ردۀ دوم قرار دارد. همچنین با توجه به شیوه به کاررفته در اولویت بندی و نتایج به دست آمده، مشخص شد این شیوه، الگوی مناسبی برای برنامه ریزی در مناطق نمونۀ استان های دیگر نیز هست.

راهکارهای توسعۀ اکوتوریسم منطقه‌ای با استفاده از چهارچوب SOAR (مطالعۀ موردی: استان یزد)

ذبیح الله ترابی

امروزه صنعت گردشگری به عنوان عاملی مهم و تأثیرگذار در اقتصاد جهانی پذیرفته شده و کشورهای مختلف دنیا برای رسیدن به توسعۀ پایدار اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و غیره از این صنعت بهره می گیرند. در این صنعت، جاذبه ها و جلوه های طبیعی ارزش دوچندانی دارد و یکی از مهم ترین اشکال آن «اکوتوریسم» یا گردشگری طبیعی است. نه تنها سازمان های دولتی، بلکه سازمان خصوصی نیز فقط برداشتی سطحی از فعالیت های اکوتوریستی دارند و هنوز آثار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ناشی از توسعۀ اکوتوریسم در ایران به علت در آغاز راه بودن شناسایی نشده است. این پژوهش با هدف شناسایی و معرفی جاذبه های اکوتوریستی، به تصویر روشنی از وضعیت اکوتوریستی استان یزد ارائه می دهد، تأثیر این توانمندی های طبیعی را بر توسعۀ گردشگری بررسی می کند و در انتها راهکارهایی اجرایی برای توسعۀ اکوتوریسم در استان یزد طرح می کند. پژوهش انجام شده توصیفی ـ تحلیلی و روش جمع آوری داده ها و تحلیل اطلاعات لازم به صورت اسنادی، پیمایشی و میدانی فراهم شده است. برای تدوین استراتژی توسعه و تشریح نقاط قوت، فرصت ها، آرمان ها و نتایج قابل اندازه گیری از تکنیک تحلیلی SOAR استفاده شده است. براساس نتایج به دست آمده، با توجه به نقاط قوت شناسایی شده از قبیل وجود زمینه های مشارکت مردم در بخش فعالیت های گردشگری و قرارگیری استان یزد در ایران مرکزی و غیره، فرصت هایی از قبیل افزایش اشتغال و توسعۀ استان فراهم شده است که درنهایت با توجه به این نقاط قوت و فرصت، آرمان هایی از قبیل دست یافتن به محیط زیست پایدار، رسیدن به بالاترین سطح رفاه و آسایش در استان، رسیدن به اشتغال کامل و غیره در نظر گرفته شده است و انتظار می رود به نتایجی از قبیل افزایش دوبرابری بودجه، ایجاد کمپ و هتل تفریحی در منطقۀ شیرکوه و احداث باغ ـ رستوران های سنتی در مناطق ییلاقی مثل ده بالا و سانیج منجر شود.

بررسی تأثیر اقتصادی تورهای طبیعت‌گردی در شهرستان دماوند

بهار بیشمی

بوم گردشگری، سفری مسئولانه به مناطق دارای جاذبه های طبیعی است که در آن محیط زیست حفظ، و بر رفاه مردم محلی تأکید می شود. درآمد کشورهایی که اقتصاد آنها تک محصولی است، تحت تأثیر کمترین نوسانات قیمتی قرار می گیرد. لذا متنوع کردن منابع درآمدی کشور و تکیه بر صادرات غیرنفتی از راهکارهای برون رفت از این معضل است. یکی از راهکارهای برنامه ریزی به منظور استفادۀ مطلوب از جاذبه های متنوع، توسعۀ گردشگری در کشور است. پژوهش حاضر از نوع توصیفی است. جامعۀ آماری پژوهش، تمامی خانوارهای مناطق روستایی شهرستان دماوند (25655 خانوار) بوده اند که از میان آنها 383 نفر به روش تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزار پژوهش، پرسش نامۀ محقق ساخته ای است که با استفاده از مطالعات پیشین و نیز چهارچوب نظری تحقیق تنظیم شده و مشتمل بر شاخص های اقتصادی بوده است. برای اطمینان از روایی، پرسش نامه در اختیار کارشناسان قرار داده شد و برای بررسی پایایی، نتایج ضریب آلفای کرونباخ برابر با 903/0 بوده است. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخۀ 19 انجام شده است. برای تجزیه وتحلیل فرضیه ها، آزمون های تی تک نمونه ای و فریدمن به کار رفته است. بررسی نتایج نشان داد اجرای تورهای طبیعت گردی در شهرستان دماوند، اثرات مثبتی برای جامعۀ محلی دارد.

گردشگری پایدار، راهکاری برای توسعۀ مناطق مرزی (مطالعۀ موردی: استان کرمانشاه)

کیومرث ملکی

امروزه صنعت گردشگری یکی از منابع مهم تولید درآمد، اشتغال و ایجاد زیرساخت برای رسیدن به توسعۀ پایدار است. رویکرد زیربنایی که هم اکنون در برنامه ریزی صنعت گردشگری و در دیگر انواع توسعه به کار می رود، رویکرد رسیدن به توسعۀ پایدار است. با یک بررسی اجمالی می توان به جایگاه ضعیف مناطق مرزی در مقایسه با مناطق مرکزی کشور در فرایند توسعۀ ملی و منطقه ای پی برد. هدف این پژوهش توسعۀ استان مرزی کرمانشاه، در راستای توسعۀ پایدار گردشگری است. این مقاله از نوع توصیفی ـ تحلیلی است و جمع آوری داده های آن از طریق بررسی های اسنادی و کتابخانه ای و مطالعات میدانی انجام شده و به شناخت توان ها، قابلیت ها، محدودیت ها و نارسایی های گردشگری پایدار در استان کرمانشاه می پردازد که در تجزیه وتحلیل داده های آن از مدل SWOT و در ترسیم نقشه از GIS استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد استان کرمانشاه به رغم برخورداری از ظرفیت های بالای گردشگری و موقعیت استراتژیک در منطقه، با کمبود امکانات زیربنایی و رفاهی، ضعف تبلیغات و مسائل مدیریتی مواجه است.

بررسی علل ناکامی مدیریت شهری در توسعۀ گردشگری شهری (مطالعۀ موردی: تهران)

ناصر رضایی

خط مشی ها و سیاست های مدیریت گردشگری شهری، می بایست به گونه ای باشد که مانع برخورد منافع گردشگری و دیگر کارکردهای شهری شود تا پیامدهای منفی ناشی از پیچیدگی های جریان گردشگری کنترل شود و پیامدهای مثبت آن در ابعاد مختلف گسترش یابد. مدیریت گردشگری شهری تهران طی دهه های اخیر با چالش های مختلفی روبه رو بوده است. این در حالی است که این کلان شهر هم از موقعیت خاص (مرکزیت سیاسی ـ اداری و اقتصادی) برخوردار است و هم پیشینۀ تاریخی آن، توان بالای جذب گردشگران داخلی و خارجی را دارد. هدف پژوهش حاضر، ضمن معرفی اجمالی طرح های گردشگری شهری تهران، شناسایی راهکارهای توسعۀ گردشگری برای کلان شهر تهران است؛ چراکه توان های بالقوه، بستر مناسبی را فراهم کرده تا از گردشگری به عنوان یکی از مزیت های برتر در توسعۀ شهر تهران بهره گیری شود. در این پژوهش با روش اسنادی و کتابخانه ای تلاش شده است با بررسی ساختار مدیریت گردشگری شهری و طرح های اجراشده در این زمینه، عملکرد حال حاضر مدیریت گردشگری شهری تهران بررسی شود. نتایج حاصل از پژوهش، نشان دهندۀ به کارنگرفتن کامل توان های گردشگری تهران از سوی مدیریت گردشگری شهری است که سبب شده تهران علی رغم داشتن توان های بالقوۀ فراوان، جایگاه مطلوبی در گردشگری نداشته باشد.

تعیین تقویم زمانی مناسب برای گردشگری استان آذربایجان غربی با استفاده از شاخص زیست‌اقلیمی

سعدی یوسفی

یکی از عوامل مؤثر بر زندگی، سلامتی و آسایش انسان، به ویژه عواملی که باید در بحث گردشگری مدنظر قرار گیرد، شرایط اقلیمی است. اقلیم و گردشگری وابستگی زیادی به یکدیگر دارند؛ به گونه ای که داشتن شرایط مطلوب اقلیمی، جزو مزیت ها و توان های بالقوه گردشگری به شمار می رود و اغلب مسافران در انتخاب مکان و زمان سفر به شرایط آب و هوایی توجه می کنند. بیان شرایط اقلیم آسایشی معمولا با شاخص هایی بیان می شود که در آن مجموعه ای از عناصر هواشناختی، انسانی و محیطی دخالت داده می شود. این شاخص ها داده های اقلیمی را به شکلی ارائه می کنند که نشان دهندۀ واکنش افراد به شرایط آب وهوایی است و در طبقه بندی عددی، درجاتی را، از بسیار مناسب تا بسیار نامناسب، در بر می گیرند. این شاخص ها، تفسیر تأثیرات پیچیدۀ عناصر جوی را از آسایش انسان ساده تر می کنند و امکان مقایسۀ مکان های مختلف را از دیدگاه اقلیم آسایشی فراهم می آورند. در این مقاله با بهره گیری از آمارهای ایستگاه های سینوپتیک استان آذربایجان غربی، شرایط آسایش انسانی براساس مدل ها و شاخص های زیست اقلیمی (فشار عصبی، دمای مؤثر، بیکر شاخص آسایش استیدمن- تام (THI)) تجزیه وتحلیل شده و نتایجی بدین شرح به دست آمده است: ماه های اردیبهشت، خرداد، مرداد و شهریور آسایش اقلیمی کاملا مطلوب دارند و وضعیت آسایش اقلیمی ماه های تیر و مهر، برای برنامه ریزی و بهره برداری توریستی در استان نسبتا مطلوب است. درمجموع مناسب ترین زمان برای سفر به استان، فصل های بهار و تابستان و نیز نامناسب ترین زمان، ماه های آذر، دی و بهمن است. بدیهی است توجه لازم به این موضوع بر کارآمدی و موقعیت برنامه های توریسم در این استان مؤثر خواهد بود.

نقش گردشگری در توسعۀ پایدار اقتصادی ـ نهادی کلان‌شهرها (مطالعه موردی: منطقه 4 شهرداری تهران)

ابوطالب قاسمی وسمه جانی

تأثیرگذاری گردشگری بر ساختارها و فضاهای شهری سبب شده است گردشگری از دید مدیریت شهری حائز اهمیتی خاص باشد و به مدیران شهری القا کند که ارتقای کیفی این فضاها و ایجاد تأسیسات مناسب برای گردشگران مانند مراکز اقامتی، اماکن تفریحی و نیز فراهم ساختن تجهیزات و مبلمان شهری نوین، باعث جلب رضایت بازدیدکنندگان به فضاهای عمومی شهری و درنهایت جذب گردشگر می شود. فضاهای همگانی شهری و کیفیت این گونه فضاها یکی از شاخص های مهم توسعۀ پایدار گردشگری شهری است که توسعۀ آن نیازمند توجه بیشتر است، به ویژه آنکه اثرگذاری خاصی بر اقتصاد شهری دارد و بهبود وضعیت اقتصادی شهروندان را هدف قرار می دهد. منطقۀ 4 تهران، که محدودۀ مطالعۀ این پژوهش است، با گسترۀ دید دامنه های رشته کوه البرز و مناطق سرسبزی همچون دره های سد لار و لتیان و دره های سرسبز فشم، اوشان و میگون و مناطق ورزشی ـ تفریحی دربندسر، شمشک و آبعلی در شرق کلان شهر تهران واقع شده است. این منطقه یکی از پرجمعیت ترین، وسیع ترین، مهاجرپذیرترین و پرساخت وسازترین مناطق است که با داشتن پارک جنگلی لویزان بزرگ ترین حریم را دارد و از دیگر مناطق تهران متمایز می شود. توسعۀ اقتصادی پایدار گردشگری شهری یکی از ابزارهای مناسب برای ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و بهبود فضایی محیطی این منطقۀ کاربردی است که به تأسیسات گردشگری مناسب برای گذران اوقات فراغت و توسعۀ گردشگری نیاز دارد. این پژوهش از نوع مطالعات توصیفی ـ تحلیلی است که برای جمع آوری داده از روش میدانی و کتابخانه ای استفاده کرده است. داده ها با آزمون T تک نمونه ای، آزمون ANOVA و توکی و با استفاده از نرم افزار SPSS تحلیل شدند. نتایج تحقیق نشان می دهد منطقۀ مدنظر مطالعه در زمینۀ گردشگری از پایداری اقتصادی نسبی برخوردار است. همچنین نتایج حاصل از تحلیل واریانس یک طرفه (ANOVA) و آزمون توکی نشان می دهد قیمت، مهم ترین مؤلفۀ اثرگذار بر توسعۀ اقتصادی پایدار گردشگری است.