fa شناسایی نشانه‌های جدید از نخل خرما در متون آغازایلامی و بازتاب آن بر نظام اقتصادی شوش تخصصی باستان‌شناسی Special Archeology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">قدیمی‌ترین شواهد مربوط به بهره‌‌برداری انسان از میوه‌‌های درخت خرمای وحشی در خاورمیانه به هزاره‌‌های ششم و پنجم پیش‌ازمیلاد بازمی‌گردد. باوجود کمبود داده‌‌های باستان‌شناختی، معمولاً چنین پنداشته می‌شود که در پایان دورۀ اوروک متأخر، سومریان نخستین باغ‌های خرما را بنیان نهادند و این فرضیه تاکنون به اثبات نرسیده و مسئله را به موضوعی بحث‌‌برانگیز تبدیل کرده است. همچنین، به‌دلیل آن‌که خط آغازایلامی به‌‌طور کامل رمزگشایی نشده، اطلاعات فعالیت‌‌های کشاورزی در جامعۀ آن بسیار محدود است. آن‌چه تاکنون از ساختار نظام اقتصادی این جامعه دریافته‌ایم، برمبنای مقایسۀ نشانه‌‌های گِل‌نبشته‌‌های آغازایلامی با نمونه‌‌های مشابه در گِل‌نوشته‌های آغازمیخیِ بین‌النهرینی است؛ نشانه‌‌هایی که بیشتر به فعالیت‌‌های کارگری، دامداری و محصولات دامی اختصاص یافته‌اند. فرضیۀ اصلی پژوهش، درخصوص برخی نشانه‌هایِ تاکنون ناشناخته یا به‌‌درستی تفسیر نشدۀ متون آغازایلامی است که درحقیقت بازنمایی‌هایی از درخت نخل خرما و میوۀ آن هستند؛ درنتیجه، خرما و باغداریِ نخل، برخلاف تصور پیشین، بخش قابل‌‌توجهی از اقتصاد معیشتی شوش در اواخر هزارۀ چهارم پیش‌ازمیلاد را تشکیل می‌داده‌اند. در همین‌راستا، پرسش‌های پژوهش عبارتنداز: ۱) آیا در گِل‌نبشته‌‌های آغازایلامی می‌توان نشانه‌‌هایی قابل‌‌اتکا از نخل خرما شناسایی کرد؟ ۲) این نشانه‌ها در مقایسه با نمونه‌‌های تصویری هم‌‌زمان یا متأخرتر چه جایگاهی دارند؟ ۳) شناسایی این نشانه‌‌ها چه تأثیری بر بازسازی نظام اقتصادی و سطح دانش باغداری جامعۀ آغازایلامی دارد؟ این پژوهش با رویکرد تطبیقی و نشانه‌‌شناختی، نخست ویژگی‌‌های فنوتیپی قابل‌تشخیص نخل خرما را استخراج و سپس آن‌‌ها را با نشانه‌‌های موجود در گِل‌نبشته‌های آغازایلامی مقایسه می‌کند و در ادامه، با نمونه‌‌های تصویری هم‌زمان و متأخرتر ایرانی و بین‌‌النهرینی تطبیق داده شده و ازطریق تحلیل مقایسه‌ای، امکان همسان‌‌سازی آن‌ها، سنجیده می‌شود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که چند نشانۀ شاخص در متون آغازایلامی با ویژگی‌‌های فنوتیپی نخل خرما هم‌‌خوانی دارد و می‌توان آن‌‌را به‌‌عنوان کهن‌‌ترین بازنمایی‌های شناخته‌‌شده از نخل خرما در جنوب‌‌غرب ایران معرفی کرد. این گزاره، افق تازه‌ای برای بازشناسی اقتصاد معیشتی و دانش باغداری در شوشِ آغازایلامی می‌گشاید و نشان می‌دهد که خرما و فرآورده‌هایِ آن، احتمالاً نقشی بنیادین در اقتصاد این دوره داشته‌اند.&nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">The earliest evidence of human exploitation of the wild date palm in the Middle East dates back to the sixth and fifth millennia BCE. Despite the scarcity of archaeological data, it is commonly assumed that by the end of the Late Uruk period (ca. 3300&ndash;3100 BCE), the Sumerians founded the earliest date palm orchards. However, this hypothesis has thus far not been substantiated by scientifically verified and documented evidence, rendering the matter a subject of scholarly controversy. To date, since the Proto-Elamite script has not yet been fully deciphered, our knowledge of agricultural activities within Proto-Elamite society remains considerably limited. What has been learned so far regarding the structure of this society&rsquo;s economic system is derived mainly from comparisons between signs found on Proto-Elamite clay tablets and comparable examples in Late Uruk Mesopotamian Proto-cuneiform tablets from the late fourth millennium BCE; signs that primarily pertain to labor activities, animal husbandry, and livestock products. This study outlines the phenotypic characteristics of the date palm that can be identified, and examines their similarities to known Proto-Elamite examples. The authors suggest signs representing date palms in the Proto-Elamite script and consider them as key resources for a better understanding of the subsistence economy of the Proto-Elamite period, an issue previously absent from the scholarly literature on this era. Employing a comparative approach, the article correlates the signs for palms in Proto-Elamite texts with contemporaneous and later Iranian, as well as Mesopotamian, visual motifs. By introducing these signs into the archaeological discourse of the Proto-Elamite period, the research enables a more accurate reconstruction of the economic system and assessment of the level of date-palm horticultural knowledge in southwestern Iran during the late fourth millennium BCE.</div> درخت نخل, خرما, آغازایلامی, شوش, آغازمیخی, نیمۀ دوم هزارۀ چهارم پیش‌ازمیلاد, باغ‌داری. Date Palm, Proto Elamite, Susa, Early Cuneiform, Late Fourth Millennium BCE, Horticulture. 51 81 http://journal.richt.ir/mbp/browse.php?a_code=A-10-148-6&slc_lang=fa&sid=1 Rouhollah Yousefi Zoshk روح‌اله یوسفی‌زشک rouhollah.yousefiz@yahoo.com 0000-0002-0703-4153 No Associate Professor, Department of Archaeology, Faculty of Literature and Human Science, Varamin-Pishva Branch, Islamic Azad University, Varamin, Iran. دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، واحد ورامین-پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران. Khalil-Ollah Beik-Mohammad خلیل‌الله بیک‌محمدی k.beikmohammadi@umz.ac.ir 0000-0003-3804-3930 Yes Assistant Professor, Department of Archaeology, Faculty of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism, University of Mazandaran, Babolsar, Iran (Corresponding Author). استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسندۀ مسئول). Saeed Baghizadeh سعید باقی‌زاده baghizadeh@gmail.com 0000-0003-4673-2373 No Ph.D Candidate of Prehistoric Archaeolohy, Institut für Ur- und Frühgeschichte und Vorderasiatische Archäologie, Universität Heidelberg, Heidelberg, Germany. دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، مؤسسۀ باستان‌شناسی دوران کهن و باستان‌شناسی خاور نزدیک، دانشگاه هایدلبرگ، هایدلبرگ، آلمان. Hassan Afshari Salaki حسن افشاری‌سالکی hassanafshaari@gmail.com 0009-0001-5742-7414 No Ph.D. Candidate of Prehistoric Archaeology, Department of Archaeology, Faculty of Literature and Human Science, University of Tehran, Tehran, Iran. دانشجوی دکترای باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.