fa مطالعۀ فن‌آوری تولید سفال‎های تپه قبرستان در دورۀ مس‌وسنگ (حدود 4200-3100پ.م.) با استفاده از روش‌های مطالعات فیزیکی و آزمایشگاهی (پتروگرافی XRD-XRF) میان‌رشته‌ای Interdisciplinary پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">از منظر تولید سفال در دورۀ مس‌وسنگ تپه قبرستان حدود (4200 تا 3100 پ.م.)، دشت قزوین یکی از مهم‌ترین محوطه در شمال‌مرکزی فلات ایران محسوب می‌شود. با هدف شناخت فناوری تولید و ترکیبات کانی‌های موجود در سفال‌ها این پژوهش انجام شد. پژوهش حاضر برای منشأیابی تولید سفال تپه قبرستان و میزان مهارت تولیدکنندگان ضروری و اهمیت دارد. پرسش اساسی و اصلی این پژوهش، بررسی میزان کیفیت تولید و بومی یا وارداتی بودن سفال‌ها است. در این پژوهش 20 نمونۀ قطعه سفال از کاوش تپه قبرستان که از بانک سفال مؤسسه باستان‌شناسی دانشگاه تهران انتخاب گردیدند با استفاده از آزمایش‌های فیزیکی (سنجش تخلخل، جذب آب و دانسیته)، پتروگرافی، پراش پرتو ایکس (XRD)، طیف‌سنجی فلورسانس پرتو ایکس (XRF)، مورد بررسی قرار گرفته است، برای تجزیه عنصری و شناخت فن‌آوری ساخت سفال در طول هزارۀ چهارم پیش‌ازمیلاد در منطقه مورد آزمایش قرار گرفت. نتیجۀ مطالعۀ نمونه‌ها نشان می‌دهد در ساخت سفال از فن‌آوری پیشرفته و تخصصی استفاده شده است؛ نشان‌دهندۀ مهارت سفالگران در کنترل فرآیند پخت و استفاده از مواد اولیه مرغوب است. مطالعات پتروگرافی برروی مقاطع نازک سفال‌ها وجود کانی‌های مشخصۀ منطقه، ازجمله کوارتز، بیوتیت، کلسیت و اوژیت را تأیید کرد. یکی از یافته‌های مهم این پژوهش، شناسایی فناوری پیشرفتۀ چرخ سفالگری در تولید سفال‌های تپه قبرستان بود. ضخامت یکنواخت دیواره‌ها و کیفیت سطح نمونه‌ها به‌وضوح نشان می‌دهد که از چرخ سفالگری تند استفاده می‌شده است؛ همچنین، مطالعات میکروسکوپی وجود آمیزه‌های غیرآلی (مواد افزودنی معدنی) را در بافت سفال‌ها تأیید کرد که به‌منظور بهبود خواص مکانیکی و کاهش ترک‌خوردگی در هنگام پخت به‌کار می‌رفته‌اند. خاک مورداستفاده برای ساخت سفال، با ترکیبات منطقۀ دشت قزوین تطابق دارد، که نشان‌دهندۀ تولید بومی سفال است.&nbsp;<br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">From the perspective of pottery production during the Chalcolithic period at Tepe Ghabrestan (ca. 4200&ndash;3100 BCE), the Qazvin Plain constitutes one of the most important archaeological sites in the north central Iranian Plateau. This study was conducted with the aim of identifying the technology of pottery manufacture and the mineral compositions present in the ceramics. The research is significant for sourcing the provenance of Ghabrestan pottery and assessing the level of craftsmanship among its producers. The central research question concerns the quality of production and whether the pottery was locally made or imported. In this study, twenty pottery sherds from excavations at Tepe Ghabrestan selected from the ceramic repository of the Institute of Archaeology, University of Tehran were analyzed using physical tests (porosity measurement, water absorption, and density), petrography, X ray diffraction (XRD), and X ray fluorescence spectrometry (XRF), to perform elemental analysis and investigate the technological processes of pottery manufacture in the Qazvin Plain during the fourth millennium BCE. The results indicate the use of advanced and specialized production technology, reflecting the potters&rsquo; skill in controlling the firing process and selecting high quality raw materials. Petrographic examination of thin sections confirmed the presence of minerals characteristic of the region, including quartz, biotite, calcite, and augite. A major finding was evidence of the use of high speed potter&rsquo;s wheels in producing Ghabrestan pottery, as shown by the uniform wall thickness and smooth surface finishes. Microscopic analysis confirmed the presence of inorganic tempers (mineral additives) incorporated to enhance mechanical properties and reduce cracking during firing. The clay used matches the geological composition of the Qazvin Plain, indicating local production of the pottery.<br> &nbsp;</div> تپه قبرستان, مس‌وسنگ, هزارۀ چهارم, فن‌آ‌وری تولید سفال, مطالعات فیزیکی و آزمایشگاهی. Ghabrestan Tepe, Chalcolithic, Fourth Millennium BCE, Pottery Production Technology, Physical and Laboratory Analyses. 29 49 http://journal.richt.ir/mbp/browse.php?a_code=A-10-883-1&slc_lang=fa&sid=1 Ahmad Aliyari احمد علی‌یاری aliyaria@ut.ac.ir 0000-0002-7052-7700 Yes Assistant Professor, Department of Archaeology, Faculty of Literature and Human Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran. استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.