fa تحلیل جنبه‌های فنی و ریزساختار آلیاژهای مس در فلزگری باستانی عصر آهن در سگزآباد میان‌رشته‌ای Interdisciplinary پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">&nbsp;استقرارهای دشت قزوین در تپۀ قبرستان و سگزآباد توالی شکوفایی در فلزگری پیش‌ازتاریخ دشت قزوین را نشان می&lrm;دهند. هدف این مطالعه، بررسی جنبه‌های کاربردی، فناوری ساخت، ترکیب شیمیایی، ریزساختار و فازهای آلیاژی اشیاء فلزی به‌دست‌آمده از عصر آهن محوطۀ سگزآباد است. در این راستا، تلاش شده است به این پرسش‌ها پاسخ داده شود که فرآیند تولید و روش ساخت این اشیاء چگونه بوده، از چه شیوه‌هایی برای آلیاژسازی در آن‌ها بهره گرفته شده و محصولات خوردگی تشکیل‌شده چه ترکیباتی داشته و تحت چه شرایطی به‌وجود آمده‌اند. به‌منظور دست‌یابی به این اهداف، از روش‌های آنالیز دستگاهی ازجمله میکروفلورسانس پرتو ایکس (XRF) برای تعیین ترکیب شیمیایی استفاده شد. نتایج این آنالیزها وجود آلیاژهای متنوعی نظیر مس-ارسنیک، مس-آنتیموان، مفرغ و نیز مس تقریباً خالص را نشان‌دادند. در دو نمونه دارای مغز فلزی، به کمک متالوگرافی، ریزساختار ریخته‌گری با مغزه‌دار مشخص شد که اطلاعات ارزشمندی دربارۀ شیوه‌های ساخت در اختیار قرار داد؛ هم&lrm;چنین، بررسی‌های انجام‌شده با میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به طیف‌سنجی پراکندگی انرژی پرتو ایکس (SEM-EDS)، به شناسایی دندریت‌های فاز آلفا و نیز تشکیل فازهای گامای ارسنیکی و آنتیموانی مس منجر شد. نتایج آزمون‌های عنصری برروی این نمونه‌ها، بیانگر الگوهای متنوعی از کاربرد آلیاژهای مس-ارسنیک و مس-آنتیموان است؛ امری که نشان‌دهندۀ آگاهی فلزگران باستانی از ایجاد خواص مکانیکی مطلوب در فرآورده‌های فلزی بوده است؛ علاوه‌بر این، شناسایی آخال‌های نقره‌ای و ترکیبات بین‌فلزی سولفیدی در ریزساختار، امکان ارائه فرضیاتی دربارۀ نوع سنگ‌های معدنی مورداستفاده در فرآیند استحصال فلز را فراهم کرده است. فناوری ساخت اشیاء از ریخته‌گری و قالب‌گیری دو کفه&lrm;ای تا شکل‌دهی اسکنه‌هایی با مقطع مارپیچ و ساده است. اشیاء پژوهش در طبقه‌بندی اشیاء تزئینی، زیورآلات و اشیاء کاربردی قرار می‌گیرند. این گونه‌شناختی مختلف در کنار تفاوت ترانشه‌های کاوش‌شده طرح کلی خوبی از تنوع فلزگری در عصر آهن تپۀ سگزآباد را در اختیار می‌گذارد.&nbsp;</div> <p style="text-align: justify;">The settlements of the Qazvin Plain, particularly at Tepe Qabrestan and Sagzabad, demonstrate a continuous sequence of metallurgical development in the prehistoric period of this region. The aim of the present study is to examine the functional aspects, manufacturing technology, chemical composition, microstructure, and alloy phases of metal artifacts recovered from the Iron Age levels of the Sagzabad site. In this context, the study aims to address key questions regarding the production processes and manufacturing techniques of the artifacts, the alloying practices employed, as well as the chemical composition and formation conditions of the identified corrosion products. To achieve these objectives, various analytical techniques were employed, including XRF for determining the chemical composition. The results indicated the presence of various alloys, including copper&ndash;arsenic, copper&ndash;antimony, tin bronze, and nearly pure copper. Metallographic analysis of two samples with preserved metallic cores revealed a cast structure with a distinct core, providing important information about the manufacturing techniques. In addition, SEM-EDS observations confirmed the presence of &alpha;-phase dendrites and the formation of &gamma;-phases associated with copper&ndash;arsenic and copper&ndash;antimony alloys. Elemental analysis results indicate varied patterns in the use of copper&ndash;arsenic and copper&ndash;antimony alloys, suggesting that ancient metalworkers possessed considerable knowledge of how to achieve desirable mechanical properties in their metallic products. In addition, the identification of silver inclusions and sulfide intermetallic compounds within the microstructure allows hypotheses to be proposed regarding the types of ore sources used in the metal extraction process. The identified manufacturing technologies ranged from two-part mold casting to the production of chisels with both spiral and simple cross-sections. The analyzed artifacts comprise decorative, ornamental, and Functional objects. This typological and technological diversity provides a comprehensive view of Iron Age metallurgical practices at Tepe Sagzabad.</p> مس ارسنیکی, مس آنتیموانی, مفرغ, عصر آهن, سگزآباد, فلزگری باستانی. Copper–Arsenic, Copper–Antimony, Bronze, Sagzabad Iron Age, Ancient Metallurgy. 179 201 http://journal.richt.ir/mbp/browse.php?a_code=A-10-680-2&slc_lang=fa&sid=1 Hamidreza Bakhshandehfard حمیدرضا بخشنده‌فرد hr.bakhshan@aui.ac.ir 0000-0002-9407-9455 Yes Associate Professor, Department of Cultural and Historical Object Restoration, Faculty of Conservation and Restoration, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran (Corresponding Author). دانشیار گروه مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران (نویسندۀ مسئول). Kourosh Kouhestani کورش کوهستانی kuroshkuhestani@gmail.com 0000-0002-6814-5519 No M.A. in Restoration, Department of Cultural and Historical Object Restoration, Faculty of Conservation and Restoration, Art University of Isfahan, Isfahan, Iran. کارشناس‌ارشد مرمت، گروه مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.