fa بررسی تاریخی علل و شواهد باستان‌شناختی از روابط سیاسی-فرهنگی ایران و یمن در دوران قرون چهارم تا هفتم میلادی تخصصی باستان‌شناسی Special Archeology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">گستردگی مرزها و موقعیت ویژۀ جغرافیایی ایران عهد ساسانی موجب عبور راه&rlm;های تجاری و ارتباطی تمدن&rlm;های شرق و غرب از سرزمین ساسانیان یا کناره&rlm;های آن شده بود. این موقعیت جغرافیایی نقش مهمی در پیش‌برد سیاست توسعه&rlm;طلبانه و انحصارگرایی اقتصادی &nbsp;ساسانیان و تعاملات تجاری، فرهنگی و سیاسی با حکومت&rlm;های منطقه&rlm;ای و فرامنطقه&rlm;ای داشته است. در این‌میان، بررسی روابط سیاسی-فرهنگی ساسانیان و یمن باستان به‌سبب برخورداری هر دو سرزمین از موقعیت دریایی و راه‌های تجاری مرتبط با آن حائز اهمیتی ویژه است؛ از این‌رو، هدف این پژوهش، بررسی ماهیت و عمق روابط سیاسی و فرهنگی ساسانیان و یمن، شناسایی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری و تحول این روابط و ارزیابی تأثیر متقابل این روابط بر تحولات تاریخی دو سرزمین است. هم‌چنین، نقش باستان‌شناسی در روشن‌سازی ابعاد مختلف این روابط مورد توجه قرار خواهد گرفت. با بررسی شواهد تاریخی و باستان‌شناسی، این پژوهش به&rlm;دنبال پاسخ به این پرسش است که، چه عواملی باعث شکل‌گیری و تداوم روابط سیاسی و فرهنگی بین ساسانیان و یمن در قرون چهارم تا هفتم میلادی شده است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تسلط بر مسیرهای تجارت دریایی نقش محوری در ارتباطات میان ایران و یمن در دورۀ ساسانیان داشته است. هم‌چنین، نتایج بررسی ویژگی&rlm;های هنری نقش&rlm;برجستۀ شوالیه (از ظفّار)، نقش&rlm;برجسته یک زن (از ظفار)، بخشی از یک شلوار پارچه&rlm;ای منقوش به صحنۀ کارزار ساسانیان با حبشیان (از آنتینوئه) و چهار وجه یک سرستون حجاری شده (از قلعۀ حسن&rlm;العور یمن) به&rlm;دست آمده از کاوش&rlm;های باستان&rlm;شناسی در یمن حاکی از وجوه اشتراک با هنر ساسانی و مؤید نفوذ فرهنگی-هنری ساسانیان در سرزمین یمن است.&nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">The vast territorial expanse and unique geographical position of Sasanian Iran necessitated that major inter-civilizational trade and communication routes between East and West either traverse the Sasanian heartland or skirt its peripheries. This strategic geography played a pivotal role in advancing the Sasanian policy of expansionism and economic monopolization, as well as in facilitating commercial, cultural, and political interactions with regional and trans-regional polities. Within this context, examining the political-cultural relations between the Sasanians and ancient Yemen is of particular significance, given both territories&rsquo; possession of maritime fronts and their associated trade networks. Consequently, this research aims to investigate the nature and depth of the political and cultural relations between the Sasanians and Yemen, to identify the factors influencing the formation and evolution of these relations, and to assess the reciprocal impact of these relations on the historical developments of both lands. Furthermore, the role of archaeology in elucidating various dimensions of these relations will be considered. Through an analysis of historical and archaeological evidence, this study seeks to answer the following question: What factors led to the formation and perpetuation of political and cultural relations between the Sasanians and Yemen from the 4th to the 7th centuries CE? The findings indicate that hegemony over maritime trade routes played a central role in the interactions between Iran and Yemen during the Sasanian period. Moreover, the results of an examination of the artistic characteristics of specific archaeological finds from Yemen&mdash;namely, the Knight relief (from Dhofar), a female figure relief (from Dhofar), a fragment of a decorated textile depicting a Sasanian battle scene with Ethiopians (from Antino&euml;), and a carved four-faced capital (from the Qalʿa of Ḥasan al-ʿUr in Yemen)&mdash;reveal shared features with Sasanian art and corroborate the cultural-artistic influence of the Sasanians in the land of Yemen.</div> ایران باستان, ساسانیان, یمن, خلیج‌فارس, روابط سیاسی و فرهنگی. Ancient Iran, Sasanians, Yemen, Persian Gulf, Political and Cultural Relations. 295 311 http://journal.richt.ir/mbp/browse.php?a_code=A-10-631-2&slc_lang=fa&sid=1 Hamid Zarei حمید زارعی h.zaree@yahoo.com Yes Assistant Professor, Department of Archaeology, Research Institute of Archaeology, Research Center for Cultural Heritage and Tourism (RICHT), Tehran, Iran (Corresponding Author). استادیار گروه باستان‌شناسی، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی گردشگری، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). Seyyed Mehdi Miri سید مهدی میری mehdimiri.archaeologist@gmail.com No Assistant Professor, Department of Archaeology, Faculty of Art and Architecture, University of Zabol, Zabol, Iran. استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه زابل، زابل، ایران. Seyed Amir Ali Hosseini Harandi سید امیرعلی حسینی‌هرندی Saahh2003@gmail.com No Student of Archaeology, Department of Archaeology, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran. دانشجوی کارشناسی باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.