fa بازشناسی درخت واق در کاشی‌های زرین‌فام تخت‌سلیمان میان‌رشته‌ای Interdisciplinary پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">سفالگری از دیرباز یکی از بسترهای مهم تجلی عناصر فرهنگی ایران بوده است. نقش‌مایه‌های تزئینی به‌کاررفته در این هنر، ریشه در فرهنگ، ادبیات، مذهب و اقتضائات سیاسی داشته و با خلاقیت هنرمندان ایرانی به شیوه‌هایی نوآورانه جاودانه شده‌اند. در این‌میان، نقش‌مایۀ درخت واق یا درخت سخنگو، یکی از برجسته‌ترین عناصر تزئینی است که به‌ویژه در دورۀ ایلخانی موردتوجه هنرمندان قرار گرفته است. این نقش‌مایه که ترکیبی از عناصر طبیعی، تخیلی و اسطوره‌ای است، در کاشی‌های زرین‌فام تخت‌سلیمان به‌کار رفته و بازتاب‌دهندۀ پیوند عمیق میان انسان، طبیعت و حیوانات است. پاسخ‌گویی به این پرسش که چرا در اوایل حکومت ایخانی در کاخ &laquo;آباقاخان&raquo; در تخت‌سلیمان این نقش‌مای موردتوجه و اجرا هنرمندان بوده، مورد هدف این پژوهش بوده و سعی‌شده است ضمن معرفی تصویری نمونه‌ها به زیرساخت‌های فرهنگی مرتبط نیز پرداخته شود. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی، تحلیلی و تاریخی و با استفاده از تصویربرداری از نمونه‌های تاریخی به این نتیجه دست یافته است که نقاشان کاشی‌های زرین‌فام تخت‌سلیمان، به‌جای ترسیم انسان -که معمولاً در نقاشی‌های مرتبط با درخت سخنگو محوریت داشته است- حیوانات غیراهلی نظیر: گوزن، آهو و خرگوش را به تصویر کشیده‌اند. انتخاب حیوانات وحشی به‌جای انسان می‌تواند بازتاب‌دهندۀ گرایش طبیعت‌گرایانۀ سلجوقیان و مغولان باشد. این انتخاب هم‌چنین نشان‌دهندۀ تأثیر فرهنگ مغول بر هنر ایرانی است؛ فرهنگی که حیوان‌ریخت‌انگاری را به‌عنوان یکی از عناصر برجستۀ خود وارد ادبیات و هنر کرده بود. درخت واق که ریشه در فرهنگ عامیانۀ ایران و جهان دارد، نمادی از ارتباط عمیق میان انسان، طبیعت و موجودات زنده است. این مفهوم اسطوره‌ای با مفاهیمی چون قداست طبیعت و پیوند جهان انسانی با جهان طبیعی گره‌خورده است. بازنمایی این نقش‌مایه برروی کاشی‌های زرین‌فام تخت‌سلیمان نشان‌دهندۀ تلاش هنرمندان برای انعکاس چنین مفاهیمی بوده است که هنرمندان دورۀ ایلخانی آن را به شیوه‌ای نوآورانه بازآفرینی کرده‌اند. &nbsp;&nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">Pottery has long been one of the key mediums for expressing cultural elements in Iran. The decorative motifs used in this art form are deeply rooted in Iranian culture, literature, religion, and political contexts, immortalized through the innovative creativity of Iranian artists. Among these motifs, the &ldquo;Waq Tree&rdquo; or &ldquo;Talking Tree&rdquo; stands out as one of the most prominent decorative elements, particularly gaining attention during the Ilkhanid period. This motif, which combines natural, imaginative, and mythical elements, was employed in the luster tiles of Takht-e Soleyman and reflects a profound connection between humans, nature, and animals. This study aims to address why this motif was prominently featured and executed by artists during the early Ilkhanid rule at Abaqa Khan&rsquo;s palace in Takht-e Soleyman. It seeks to explore both visual representations of the examples and their associated cultural foundations. Using a descriptive, analytical, and historical approach, supported by imaging of historical samples, this research concludes that the painters of Takht-e Soleyman&rsquo;s luster tiles depicted wild animals such as deer, gazelles, and rabbits instead of humans&mdash;who are typically central to illustrations of the Talking Tree. The choice of wild animals over human figures may reflect the nature-oriented tendencies of the Seljuks and Mongols. This selection also highlights the influence of Mongol culture on Iranian art&mdash;a culture that introduced animal anthropomorphism as a prominent element in literature and art. The Waq Tree, rooted in Iranian and global folklore, symbolizes a deep connection between humans, nature, and living beings. This mythological concept is intertwined with ideas such as the sanctity of nature and the bond between the human world and the natural world. The depiction of this motif on Takht-e Soleyman&rsquo;s luster tiles demonstrates the artists&rsquo; efforts to convey these concepts, which were innovatively reimagined during the Ilkhanid era.</div> درخت واق, کاشی زرین‌فام, سفال زرین‌فام تخت‌سلیمان, سفال تخت‌سلیمان, سفال ایران. Waq Tree, Luster Tile, Takht-e Soleyman Lusterware, Takht-e Soleyman Pottery, Iranian Pottery. 329 349 http://journal.richt.ir/mbp/browse.php?a_code=A-10-841-1&slc_lang=fa&sid=1 Negar Kafili نگار کفیلی negar.kafili@art.ac.ir Yes Assistant Professor, Department of Islamic Art, Faculty of Conservation and Restoration, Iran University of Art, Tehran, Iran (Corresponding Author). استادیار گروه هنر اسلامی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران. Golamreza Rahmani غلامرضا رحمانی r.rahmani71@gmail.com No Assistant Professor, Research Center for Conservation of Cultural Relics, Research Institute for Cultural Heritage and Tourism (RICHT), Tehran, Iran. استادیار پژوهشکدۀ حفاظت و مرمت آثار تاریخی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.