fa استقرارهای دفاعی دشت داراب در دورۀ ساسانی تخصصی باستان‌شناسی Special Archeology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">استان فارس خاستگاه ظهور دو شاهنشاهی هخامنشی و ساسانی در تاریخ ایران بوده است. وجود آثار تاریخی مهم از این دو دوره در فارس آشکارا جایگاه این استان را نشان می‌دهد. یکی از این مناطق در فارس، داراب است که محل قرارگیری شهر دارابگرد در دورۀ ساسانی بوده است. به نسبت اهمیت این منطقه در سپهر تاریخی و باستان‌شناسی ایران، پژوهش‌های صورت‌گرفته، اندک به‌نظر می‌رسد؛ با توجه به اهمیت این شهر در دورۀ ساسانی، در این پژوهش تلاش گردیده تا تصویری روشن از جایگاه شهر و خوره دارابگرد ترسیم و ساختار دفاعی آن بازسازی گردد؛ این پژوهش بر آن است تا با توجه به بررسی‌های باستان‌شناسی اخیر در دشت داراب دریابد که دارابگرد دارای چه جایگاهی در ساختار اداری و سیاسی ساسانیان بوده است و تا چه زمانی این اهمیت تداوم دارد؟ هم‌چنین باتوجه به‌وجود قلاع و استحکامات نظامی پیرامون شهر دارابگرد، ساختار دفاعی و نگهبانی از شهر و دشت داراب چگونه عمل می‌کرده است؟ در نگاه نخست مشاهده ویرانه‌های شهر دارابگرد که بیانگر شکوه گذشته آن است از یک‌سو و وجود یک نقش‌برجسته، ضرابخانۀ بزرگ و‌ مهم که پس از دورۀ ساسانیان و در قرون نخستین دورۀ اسلامی نیز فعالیت داشته و هم‌چنین مُهرها و گِل‌مهرهای به‌دست آمده اهمیت این محدودۀ جغرافیایی را طی دورۀ ساسانی و اوایل دوران اسلامی نشان می‌دهد. به‌همین دلیل وجود یک ساختار دفاعی منسجم برای شهر دارابگرد و دشت داراب ضروری است. باتوجه به شناسایی 14 قلعه در بررسی‌های باستان‌شناسی دشت داراب، این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی شواهد باستان‌شناسی را در کنار شواهد تاریخی قرار داده است تا بتواند درک درستی از ساختار دفاعی دشت داراب در دورۀ ساسانی ارائه کند. این پژوهش نشان می‌دهد که جغرافیای دشت داراب در شکل‌گیری شهر دارابگرد و ساختار دفاعی آن مهم‌ترین نقش را داشته است.&nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">Fars Province has been the cradle of two great Persian empires&mdash;the Achaemenid and the Sasanian&mdash;throughout Iranian history. The presence of significant historical monuments from these two periods clearly demonstrates the importance of this province. One such region within Fars is Darab, which was home to the city of Darabgerd during the Sasanian period. Despite the historical and archaeological significance of this area within Iran, the amount of research conducted there remains limited. Given the importance of this city in the Sasanian era, this article seeks to clarify the position of the city and the khurrah (or kūra, &ldquo;administrative district&rdquo;) of Darabgerd and to reconstruct its defensive structure. Based on recent archaeological surveys in the Darab Plain, the study aims to determine the role Darabgerd played within the Sasanian administrative and political structure and to assess the duration of its importance. Furthermore, considering the fortresses and military fortifications surrounding the city of Darabgerd, the study examines how the defensive and monitoring system of the city and the Darab Plain functioned. At first glance, the ruins of Darabgerd&mdash;which testify to its former grandeur&mdash;along with the presence of a rock relief, a large and significant mint that remained active beyond the Sasanian period into the early Islamic centuries, and the discovery of seals and clay sealings, all attest to the importance of this geographical area during the Sasanian and early Islamic periods. For this reason, the existence of a coherent defensive structure for both the city of Darabgerd and the Darab Plain was essential. Based on the identification of fourteen fortresses during archaeological surveys of the Darab Plain, this research adopts a descriptive&ndash;analytical approach, integrating archaeological evidence with historical sources in order to provide a clearer understanding of the defensive structure of the Darab Plain during the Sasanian period. The results indicate that the geography of the Darab Plain played a decisive role in the formation of the city of Darabgerd and its defensive system.</div> شهرستان داراب, دارابگرد, استقرارهای دفاعی, ساسانیان, فارس, مهرها, سکه‌ها. Darab County, Darabgerd, Defensive Settlements, Sasanians, Fars, Seals, Coins. 163 187 http://journal.richt.ir/mbp/browse.php?a_code=A-10-794-2&slc_lang=fa&sid=1 Bahar Rezai Baghbidi بهار رضائی‌‌باغ‌بیدی brezaibaghbidi@gmail.com 0009-0003-5447-7875 Yes Department of Archeology, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran. (Corresponding Author). گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). Hassan Karimian حسن کریمیان hkarimi@ut.ac.ir 0009-0009-8352-1402 No Department of Archeology, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران. Kamal-Aldin Niknami کمال‌الدین نیکنامی kniknami@ut.ac.ir 0000-0001-5273-8179 No Department of Archeology, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.