fa طبقه‌بندی و فرم‌شناسی سفال‌های زرین‌فام و تطبیق آن‌ها با سفال‌های آبی و سفید در دورۀ صفوی تخصصی باستان‌شناسی Special Archeology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">سفال زرین‌فام یکی از زیباترین گونه‌های عصر صفوی است که در ادامۀ ساخت سفال‌های زرین‌فام دوران میانی اسلام تولید شده است. باوجود اشاراتی مختصر به خاص بودن و فرم سفالینه‌های زرین‌فام صفوی در برخی منابع، تاکنون پژوهشی مستقل و متمرکز صورت نگرفته است؛ لذا نگارندگان در این پژوهش با درنظر داشتن ویژگی‌های فرمی سفالینه‌های زرین‌فام موجود، درپی آن هستند تا آن‌ها را به‌طور مفصل طبقه‌بندی کنند و به شناخت کامل‌تری از فرم‌ها برسند و سپس به مطالعۀ تطبیقی آن‌ها با سفالینه‌های آبی و سفید بپردازند. برای نیل به این هدف، پرسش‌هایی نظیرِ فرم سفالینه‌های زرین‌فام دورۀ صفوی را در چه گروه‌های فرمی می‌توان طبقه‌بندی نمود؟ و سفالینه‌های زرین‌فام‌صفوی از نظر فرم چگونه با سفال‌های آبی و سفید معاصر خود قابل تطبیق هستند؟ مطرح شده است. در این پژوهش، جمع‌آوری داده‌ها به روش کتابخانه‌ای و میدانی است و با رویکرد توصیفی، تطبیقی-تحلیلی پیش رفته است. جامعۀ آماری دربرگیرندۀ 69 ظرف زرین‌فام و 40 ظرف آبی و سفید صفوی است که این ظروف خود، نمایندۀ 486 سفال زرین‌فام و 106 سفال آبی و سفید است که براساس ویژگی‌های فرمی در هرگونه به‌عنوان نمونه‌های شاخص انتخاب شده‌اند. برآیند حاصل از مطالعۀ فرم‌شناسی این ظروف آن است که: ظروف زرین‌فام 17 گروه است که در دو گروه باز مانند: بشقاب، کاسه و پیاله، و گروه بسته مانند: صراحی، بطری، پارچ هستند. همچنین دو گونۀ سفالی به‌لحاظ فرم‌شناسی شباهت بسیار زیادی به یک‌دیگر دارند؛ با این تفاوت که فرم ظروف زرین‌فام دارای تنوع بیشتری است و سفالینه‌های آبی و سفید نسبت به آن‌ها تا حدی ظریف‌تر و به‌لحاظ اندازه بزرگ‌تر هستند. &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">Among the finest artistic productions of the Safavid period is lusterware, which continued the tradition that flourished during the Middle Islamic era. Despite brief references in some sources to the distinctive nature and form of Safavid lusterware, no independent and focused study has been conducted to date. Therefore, given the formal characteristics of existing lusterware, this study aims to classify them in detail to achieve a more comprehensive understanding of their forms and then to conduct a comparative analysis with blue-and-white ceramics. To achieve this goal, the following questions have been raised: &ldquo;Into what formal categories can the lusterware of the Safavid period be classified?&rdquo; and &ldquo;In terms of form, how do Safavid lusterware correspond to, or compare with, their contemporary blue-and-white counterparts?&rdquo; In this research, data collection has been carried out through library and field methods, and the study has proceeded with a descriptive-comparative-analytical approach. The statistical population comprises 69 Safavid lusterware pieces and 40 blue-and-white vessels, which, in turn, represent 486 lusterwares and 106 blue-and-white ceramics selected as representative samples of each type based on their formal characteristics. The results of the typological study of these vessels indicate that the lusterware comprises 17 groups, which fall into two main categories: Open forms, such as dishes, bowls, and cups (Piyaleh); and closed forms, such as ewers, bottles, and pitchers. Moreover, although the two pottery types exhibit considerable typological similarity, the lusterware demonstrates greater formal diversity, whereas the blue-and-white ceramics are relatively finer in execution and somewhat larger in scale.</div> زرین‌فام صفوی, آبی و سفید, طبقه‌بندی ظروف, فرم‌شناسی ظروف, مطالعۀ تطبیقی. Safavid Lusterware, Blue-and-White, Vessel Classification, Vessel Typology, Comparative Study. 351 377 http://journal.richt.ir/mbp/browse.php?a_code=A-10-807-4&slc_lang=fa&sid=1 Solmaz Mansouri سولماز منصوری mansouri.slz1975@gmail.com No Ph.D. student in Archeology, Department of Archeology, Faculty of Conservation and Restoration, Art University of Isfahan Isfahan, Iran. دانشجوی دکترای باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران. Ahmmad Salehi Kakhki احمد صالحی‌کاخکی Salehi.k.a@aui.ac.ir 0000-0002-1849-0701 Yes Professor, Department of Archeology, Faculty of Conservation and Restoration, Art University of Isfahan, Iran (Corresponding Author). استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران (نویسندۀ مسئول). Mitra Shateri میترا شاطری shateri.mitra@sku.ac.ir 0000-0001-7210-7171 No Associate Professor, Department of Archaeology, Faculty of Humanity Sciences, Shahrekord University, Shahrekord, Iran. دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران.