fa بررسی و تحلیل اسناد و قباله‌های قدیمی اصفهان به‌عنوان منابع تاریخی و فرهنگی از دوران صفوی تا پهلوی اول تخصصی باستان‌شناسی Special Archeology پژوهشي Research ازجمله مهم‌ترین اسناد و منابع تاریخی و باستانی در ایران، قباله‌ها و نسخه‌های خطی دست‌نویس محله‌محور می‌باشند که با بررسی و مطالعۀ آن‌ها اطلاعات مهمی به‌عنوان منابع تاریخی به‌دست می‌آید. این اطلاعات درخصوص عناصر جغرافیایی، اقتصادی، اجتماعی، میراث‌فرهنگی و قوانین عرفی و آداب و رسوم سنتی می‌باشند که با ذکر جزئیات بیان شده‌اند و ما امروزه می‌توان از آن‌ها به‌عنوان منابع دست اول و ارزشمند بهره برد؛ بر همین‌اساس، استان اصفهان را می‌توان ازلحاظ غنای تاریخی و پیشینۀ نگارش قباله‌ها در تاریخ سنتی و محله‌محور ایران جزو مناطق بسیار پربار و غنی دسته‌بندی نمود. از آنجایی‌که قباله‌های خطی به‌خصوص قباله‌های مرتبط با محلۀ گورت واقع‌در شرق اصفهان (جی شرقی) تاکنون ازنظر تاریخی و باستان‌شناسی و نسخه‌شناسی موردمطالعه و استفاده قرار نگرفته، لذا هدف پژوهش حاضر نشان‌دادن شیوۀ نگارش و طرح و بیان مفاد ارزشمند تاریخی و معرفی آن‌ها با نام‌های اصیل و سنتی آن‌ها و نشان‌دادن اهمیت قباله‌های خطی مذکور در این پهنۀ فرهنگی به‌عنوان یکی از منابع مهم و دقیق تاریخی و باستانی و هم‌چنین نشان‌دادن ویژگی‌های هنری به‌کار رفته در ترسیم و تزئین آن‌ها به‌عنوان بخشی از تاریخ هنر این سرزمین است. مهم‌ترین پرسش پژوهش این است که چه تمهیداتی در نگارش و تنظیم این قباله‌ها به‌عنوان سند محکم و مکتوب قابل‌قبول و مورد اقبال عوام و خواص اندیشیده شده تا مالکیت افراد، محترم شمرده شده و مفاد آن قانونمند و مطالب آن‌ها مستند باشد. به‌منظور دست‌یابی به اهداف یاد شده، چهار قباله از قباله‌های خطی و قدیمی محلۀ گورت واقع‌در شرق اصفهان به‌عنوان منابع محلی تاریخی و باستانی موردمطالعه و بررسی تحلیلی قرار گرفته‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که این اسناد مورد مطالعه، دارای قدمت تاریخی از دوران صفوی تا پهلوی اول هستند. این چهار قطعه قبالۀ خطی با موضوعات متفاوت شامل: 1) کبوتر خانه، 2) آسیاب آبی، 3) کاروانسرا، 4) قنات هستند که برروی انواع کاغذ‌های دست‌ساز و با استفاده از جوهر سنتی ضد آب مورد کتابت قرار گرفته‌اند و با توجه به موضوع پژوهش، موردمطالعه و بررسی قرار گرفته‌اند. <div style="text-align: justify;">Among the most significant historical and ancient sources in Iran are local handwritten deeds and manuscripts. Through their examination and study, valuable historical information can be obtained. These documents contain detailed accounts of geographical, economic, social, cultural heritage elements, customary laws, and traditional customs. Today, they serve as valuable and primary historical resources. In this context, the province of Isfahan stands out as one of the richest regions in terms of historical depth and the tradition of deed writing in Iran&rsquo;s local and traditional history. Notably, the handwritten deeds related to the Gourt neighborhood in eastern Isfahan (Eastern Jay) have not yet been studied from historical, archaeological, or codicological perspectives. This research aims to present the writing style, structure, and valuable historical content of these documents, introduce them by their original and traditional names, and highlight their importance as precise historical and archaeological sources. It also seeks to showcase the artistic features used in their illustration and decoration as part of the region&rsquo;s art history. The central question of this study is: How can we extract historical and artistic information from handwritten deeds and evaluate them as credible historical sources? To achieve this goal, three historical manuscripts from the Gourt neighborhood in eastern Isfahan have been scientifically and analytically examined: Deed of the Dove Tower at Darb Deh (Aziz Tower), Deed of the Dove Tower of Agha Hossein, (New Tower) Deed of the Gourt Farm Qanat. These manuscripts belong to a private local collection, preserved as family heritage, and have all been registered as movable historical artifacts by the Cultural Heritage Organization of Isfahan.</div> منابع تاریخی, نسخه خطی, صفوی, قاجار, اصفهان, گورت. Historical Sources, Manuscripts, Safavid Era, Qajar Era, Isfahan, Gourt. 379 403 http://journal.richt.ir/mbp/browse.php?a_code=A-10-799-1&slc_lang=fa&sid=1 Majid Badiee Gavarti مجید بدیعی‌گورتی badiee2573@gmail.com Yes PhD student in Archaeology, Department of Archaeology, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran (Corresponding Author). دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم‌اجتماعی، دانشگاه محقق‌اردبیلی، اردبیل، ایران (نویسندۀ مسئول). Habib Shahbazi Shiran حبیب شهبازی‌شیران habibshahbazi35@gmail.com No Professor, Department of Archaeology, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم‌اجتماعی، دانشگاه محقق‌اردبیلی، اردبیل، ایران. Nadder Jamshidi نادر جمشیدی xexirx@gmail.com No PhD student in Archaeology, Department of Archaeology, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم‌اجتماعی، دانشگاه محقق‌اردبیلی، اردبیل، ایران.