fa نگاهی بر استقرارهای کوچ‌نشینی ساسانیان در قصرشیرین، با رهیافت منظرباستان‌شناسی میان‌رشته‌ای Interdisciplinary پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">منظرباستان‌شناسی با مطالعۀ داده‌های مادی و فرهنگی چگونگی شکل‌گیری و سامان‌یافتن اقتصاد، جامعه، مذهب و فرآیندهای فرهنگی انسان را بررسی می‌کند. به‌صورت کلی می‌توان گفت تحول فرهنگ‌ها، در رابطۀ ارگانیک با تکنولوژی و محیط‌زیست است. منطقۀ قصرشیرین بر سر شاهراه تجاری خراسان قرارگرفته است؛ دارای استقرارهای مبتنی‌بر رندگی کوچ‌نشینی و ثابت در دوران ساسانی و اوایل اسلام است. نحوۀ قرارگیری محوطه‌ها، پراکندگی آن‌ها در دشت قصرشیرین، به‌گونه‌ای است؛ که نشان می‌دهد این منطقه مجموعه‌ای از استقرارهای کوچ‌نشینی را در دل خود در کنار یک مجموعۀ حاکمیتی، در دورۀ ساسانی، جا داده است. این پژوهش تلاش می‌کند که بامطالعۀ منظرباستان‌شناسی منطقۀ قصرشیرین و بررسی محوطه‌های ساسانی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای و تکنیک GIS نسبت به توپوگرافی دشت، راه‌های ارتباطی، بررسی منابع تأمین‌کنندۀ آب، کاربری اراضی، پراکندگی و قرارگیری محوطه‌های باستانی به چگونگی شکل‌گیری استقرار در این منطقه در دورۀ ساسانی و کاربری و ارتباط محوطه‌ها با یک‌دیگر پی‌ببرد. قصرشیرین منطقه‌ای بسیار مستعد برای شکل‌گیری و توسعۀ جوامع انسانی با معیشت دام‌داری و کوچ‌نشینی است. در این منظرباستان‌شناسی دو الگوی زیستی مبتنی‌بر زندگی کوچ‌نشینی و دامداری و زندگی یکجانشین مبتنی‌بر کشاورزی وجود دارد. اطلاعات لازم برای این تحقیق براساس تحلیل بر مدل GIS و تصاویر ماهواره‌ای به‌دست‌آمده است. براساس مطالعات انجام‌شده بر روی اقلیم و عوامل جغرافیای منطقۀ مذکور، موقعیت جغرافیایی و پراکندگی محوطه‌های ساسانی در این منطقه چنین نتیجه گرفته‌شده است که در دوران ساسانی و اوایل اسلام منطقۀ قصرشیرین به‌جز آثار شاخص مجموعۀ ساسانی که مربوط به کشاورزی و یکجانشینی است و استقرارهای کوچ‌نشینی که محوریت پژوهش را تشکیل می‌دهد، در اطراف آثار شاخص این منطقه به‌عنوان یک اقامتگاه فصلی و موقت استفاده می‌شده است.</div> <div style="text-align: justify;">The Qasr e Shirin region, located along the historic Khorasan trade route in western Iran, represents a significant cultural landscape that supported both sedentary agricultural communities and mobile pastoral groups during the Sasanian period. This study investigates the spatial organization, settlement patterns, and functional relationships of Sasanian-period sites within the Qasr e Shirin plain using a landscape archaeological approach that integrates Geographic Information Systems (GIS), remote sensing data, and archaeological survey evidence. Spatial analyses were conducted to examine the relationships between archaeological sites and environmental variables, including topography, land use, communication routes, water resources, and vegetation cover. The results indicate that the region was characterized by a dual settlement system consisting of a centralized administrative&ndash;agricultural complex and a network of dispersed pastoral settlements. Several sites display characteristics commonly associated with mobile pastoral lifeways, including ephemeral architectural remains, dry-stone constructions, extensive pottery scatters, and locations closely associated with seasonal grazing lands. GIS-based analyses further demonstrate that many of these settlements were located in elevated areas suitable for pastoral activities, whereas major administrative and agricultural centers were concentrated in the lower and more fertile sections of the plain. The distribution of sites, their proximity to communication routes, and their relationship to water resources suggest the presence of an integrated settlement network in which nomadic and sedentary communities interacted within a shared socio-economic landscape. This study argues that pastoral nomadic groups constituted an important component of the Sasanian cultural landscape of Qasr e Shirin and that their settlements formed part of a broader regional system closely connected to agricultural production, administrative authority, and long-distance communication networks. These findings contribute to a more comprehensive understanding of the diversity of settlement organization and human&ndash;environment interactions in the western Zagros during the Sasanian period.</div> مدل GIS, تصاویر ماهواره‌ای, منظرباستان‌شناسی, قصرشیرین, کوچ‌نشینی, دورۀ ساسانی. Landscape Archaeology, GIS, Remote Sensing, Pastoral Nomadism, Sasanian Period, Qasr e Shirin. 139 161 http://journal.richt.ir/mbp/browse.php?a_code=A-10-784-1&slc_lang=fa&sid=1 Saba Gholami صبا غلامی gholami.saba.2000@gmail.com 0000-0001-5573-4974 Yes Department of Archaeology, Faculty of Art and Architecture, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran. گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. Yaghub Mohammadifar یعقوب محمدی‌فر yamohamadi@yahoo.com 0000-0001-9801-5355 No Department of Archaeology, Faculty of Art and Architecture, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran. (Corresponding Author). گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران (نویسندۀ مسئول). Ali Hozhabri علی هژبری ali_hozhabri2001@yahoo.com No Iranian Center for Archaeology (ICAR), Research institute of Cultural Heritage & Tourism (RICHT), Tehran, Iran. پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.