fa پهنه‌بندی جدید از قلمرو ایلام میانی در گذرگاه زاگرس‌مرکزی، با معرفی چهار محوطۀ باستانی این دوران در شهر صحنه - کرمانشاه تخصصی باستان‌شناسی Special Archeology پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">&nbsp;شهر صحنه، واقع‌در ۵۴ کیلومتری شمال-شرق کرمانشاه، در گذرگاه زاگرس‌مرکزی قرار دارد. این موقعیت جغرافیایی، آن‌را به چهارراهی حیاتی تبدیل کرده که پیونددهندۀ فلات‌مرکزی ایران به بین‌النهرین و دشت‌های داخلی کرمانشاه به‌سمت همدان است. بررسی‌های باستان‌شناسی سال 1382 در شهرستان صحنه که براساس روش بررسی مکان‌نگاری انجام شده است، محوطه‌های مهم و کلیدی کشف گردید. در این روش بررسی، تمام مکان‌های باستانی از نظر موقعیت و دوره‌هایی که مشمول آن‌ها است، مدنظر است. این روش نیازهای اطلاعاتی را که برای تفسیر تاریخی زیستگاه لازم است، برآورده می سازد. درنتیجه این پژوهش‌های میدانی، برای نخستین‌بار، دو محوطۀ باستانی حاوی مواد فرهنگی مربوط به دورۀ ایلام میانه در این منطقه شناسایی شد. این کشف، قلمرو فرهنگی دورۀ ایلام میانه در زاگرس را به‌سمت شرق و شمال‌شرق به‌طور قابل‌توجهی گسترش می‌دهد و نشان می‌دهد که نفوذ این تمدن فراتر از کانون‌های شناخته‌شدۀ آن در استان‌های جنوب‌غربی ایران (مانند: خوزستان، کهگیلویه‌وبویراحمد، فارس و بوشهر) تا استان کرمانشاه امتداد داشته است. با توجه به اهمیت این یافته‌ها، بررسی‌های بیشتری در سال‌های 1403 و 1404ه&zwj;.ش. برای شناسایی محوطه‌های ایلام میانه در شهر صحنه انجام شد. در پی این تحقیقات، دو محوطۀ دیگر با مواد فرهنگی ایلام میانه شناسایی شد. این یافته‌ها نه‌تنها وجود یک کریدور فعال فرهنگی-تجاری در این منطقه را تأیید می‌کند، بلکه بر لزوم بازنگری در نقشه‌های فرهنگی- جغرافیایی و تحولات تاریخی دورۀ ایلام میانه در زاگرس‌مرکزی تأکید دارد. ادامۀ مطالعات و کاوش‌های هدفمند در این محوطه‌ها می‌تواند نقش این منطقه در شبکۀ تعاملات فرهنگی بین فلات ایران و بین‌النهرین را روشن ساخته و انتظار می‌رود منجر به بازاندیشی اساسی در دیدگاه‌های کنونی نسبت به تاریخ این دوران شود.&nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">The city of Sahneh, located 54 kilometers northeast of Kermanshah in the central Zagros passage, plays a crucial role as a strategic crossroads, linking the Iranian central plateau to Mesopotamia and connecting the internal plains of Kermanshah to Hamadan. Archaeological surveys in Sahneh County, conducted in 2003, employed the site survey method, whereby all ancient sites were studied in terms of their geographical location and settlement sequence. This approach provides the necessary data for interpreting the settlement history of the region. As a result of this field research, for the first time, two archaeological sites containing cultural materials from the Middle Elamite period were identified in this area. This discovery significantly extends the cultural domain of the Middle Elamite period in the Zagros toward the east and northeast, indicating that the influence of this civilization extended beyond its known centers in the southwestern provinces of Iran (such as Khuzestan, Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad, Fars, and Bushehr) as far as Kermanshah Province. Given the importance of these findings, further surveys were carried out in 2024 and 2025 to identify Middle Elamite sites in Sahneh. Following this research, two additional sites with Middle Elamite cultural materials were discovered. These findings not only confirm the existence of an active cultural-commercial corridor in this region but also highlight the necessity of revising cultural-geographical maps and historical developments of the Middle Elamite period in the central Zagros. Continued studies and targeted excavations at these sites can clarify the role of this region in the network of cultural interactions between the Iranian Plateau and Mesopotamia and are expected to lead to a fundamental reassessment of current perspectives on the history of this era.</div> ایلام میانی, شهرستان صحنه, سفال ایلام میانی, پایه دکمه‌ای, زاگرس‌مرکزی. Middle Elamite, Sahneh County, Middle Elamite Pottery, Button Base, Central Zagros. 115 141 http://journal.richt.ir/mbp/browse.php?a_code=A-10-294-5&slc_lang=fa&sid=1 Yaghoub Mohammadifar یعقوب محمدی‌فر mohamadifar@basu.ac.ir 0000-0001-5573-4974 No Professor, Department of Archaeology, Faculty of Art and Architecture, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran. استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. Saeed Broshan سعید بروشان saeedbro827@gmail.com Yes M. A. student, Department of Archaeology, Faculty of Art and Architecture, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran. (Corresponding Author). دانشجوی کارشناسی‌ارشد باستان‌‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. (نویسندۀ مسئول).