Parseh Journal of Archaeological Studies

fa تأملی باستان شناسانه بر عدم بازتاب نام حضرت محمد و اسلام بر روی مواد فرهنگی دهه های آغازین صدر اسلام و تبیین تدریجی هویت اسلامی An Archaeological Reflection on the Absence of the Names of the Prophet Muhammad and Islam on Early Islamic Material Culture تخصصی باستان‌شناسی Special Archeology پژوهشي Research نبودِ نام محمد و اسلام بر آثار فرهنگی به جامانده از دهه‌های نخستین سدۀ نخست هـ.ق، هماره پرسشهایی در ذهن پژوهشگران تاریخ و باستانشناسی برانگیخته است. در این میان، برخی با نگاهی افراطی، وجود شخصیتی به نام محمد و آیینی به نام اسلام را منکر شده‌اند که البته، این دیدگاه در این نوشتار جایی ندارد. دسته‌ای دیگر، تفاسیری عالمانه‌تر ارائه کرده‌اند که چندان قانع‌کننده نیستند، اما انگیزه‌ای برای نگارش این متن فراهم آورده اند. این دسته، فقدان نام محمد و اسلام را ناشی از فقدان یک حکومت متمرکز و منسجم در آن دوران می‌دانند. بر پایۀ این دیدگاه، تا پیش از به قدرت رسیدن عبدالملک بن مروان، حکومت اسلامی بیشتر به یک ائتلاف غیررسمی از قبایل شباهت داشت و نشانه ای از یک ساختار منسجم سیاسی وجود نداشت. از این رو، این دسته معتقدند که با روی کار آمدن عبدالملک، ساختار اجتماعی نوپای اسلامی ساماندهی شد و هویت متمایز اسلامی شکل گرفت. با این حال، به نظر می‌رسد که پیوند زدن این دو فقدان، یعنی نبود نام محمد و اسلام از یک سو، و نبود حکومت متمرکز از سوی دیگر، چندان آسان نیست. از این ‌رو، در این نوشتار تلاش می‌شود تا فقدان نام محمد و اسلام بر آثار فرهنگی دهه‌های آغازین سدۀ نخست هـ.ق، در ارتباط با ابهامات موجود در مرزبندیهای دینی و تحول نظام مفاهیم تحلیل شود. برای این منظور، موضوعاتی چون عبادت در مکان‌ مشترک، مفهوم «دین» و «اسلام» در قرآن و نیز مفهوم شهادتین و تطور آن مورد بررسی قرار خواهند گرفت. آنچه امروز به عنوان واقعیت تاریخی این سده پذیرفته شده، اغلب محصول لایه‌هایی از روایتهاست که در گذر زمان و تحت تأثیر عوامل مختلف شکل گرفته‌اند؛ این روایت‌سازیها گاه آگاهانه و در جهت منافع خاص، و گاه ناآگاهانه و برآمده از محدودیتهای فهم تاریخی بوده است. در پایان، می‌توان گفت که اسلامی‌شدن فرایندی تدریجی بوده است.   The absence of the name "Muhammad" and the term "Islam" on cultural artifacts from the first decades of the early Islamic has long raised questions among historians and archaeologists. Some have taken an extreme position, denying the very existence of a historical Muhammad or a religious movement called Islam—a view that, of course, finds no place in this study. Others have offered more nuanced interpretations, though not entirely convincing, which have nevertheless inspired the writing of this paper.  This latter group attributes the absence of Muhammad’s name and Islam to the lack of a centralized and cohesive political authority during this period. According to their view, before the rise of ʿAbd al-Malik ibn Marwān, the Islamic polity resembled more of a loose tribal confederation than a structured state. Thus, they argue that it was only under ʿAbd al-Malik’s rule that early Islamic society became organized and a distinct Islamic identity took shape. However, directly linking these two absences—the lack of references to Muhammad and Islam on one hand, and the absence of a centralized state on the other—does not seem entirely justified. Therefore, this study seeks to analyze the omission of Muhammad and Islam in early Islamic-era artifacts in relation to broader ambiguities in religious boundaries and the evolution of conceptual frameworks. To achieve this, topics such as shared sacred spaces, the Qur’anic concepts of "dīn" and "islām," and the development of the Shahādah will be examined.  Ultimately, it can be argued that the process of Islamization was gradual. Moreover, many commonly held assumptions must be approached with caution. What is today accepted as historical fact about this period is often the product of layered narratives shaped over time under various influences. These narrative constructions have sometimes been deliberate, serving specific interests, and at other times unconscious, arising from the limitations of historical understanding.   مرزبندیهای دینی,عبادت در مکان مشترک,دین,اسلام,شهادتین Religious boundaries,shared sacred spaces,din,Islam,Shahādah 0 0 http://journal.richt.ir/mbp/browse.php?a_code=A-10-926-10&slc_lang=fa&sid=1 Afshin Khosrowsani افشین خسروثانی afshin.khosrosani@ut.ac.ir 0000000313027862 No University of Tehran دانشگاه تهران Majid Montazer Zohouri مجید منتظرظهوری majidzohouri@ut.ac.ir 0000000309506625 Yes Assistant Professor, Department of Archaeology, University of Tehran استادیار گروه باستانشناسی دانشگاه تهران