Knowledge of Conservation and Restoration

fa تأثیر تخریب نمک‌ها در سنگ‌های ازاره‌ی ایوان جنوب شرقی گنبد سلطانیه زنجان Research Paper Evaluation of the restoration and technology of tile decorations of Safavid domes in Isfahan from the beginning to the present (Case study: Dome of the Abbasi Grand Mosque, Sheikh Lotfollah Mosque, Chaharbagh School) کاربرد علوم، فناوری‌ها، تجهیزات، مواد و روش‌های نوین Application of modern sciences, technologies, equipment, materials and methods پژوهشي Research, Original, Regular <div style="text-align: justify;">سنگهای ازارهی ایوان جنوب شرقی گنبد سلطانیه در زنجان به دلیل شرایط قرارگیری در پایین بنا و عواملی نظیر حضور نمک‌های مخرب، رطوبت صعودی، بندکشی با ملاط نادرست دچار آسیب‌هایی از قبیل پوسته‌ شدن، تغییر ظاهر بصری، افزایش تخلخل سطحی و از دست رفتن دوام و فرسایش شده‌‌ است. در مقاله حاضر با اهداف شناسایی ماهیت نمک‌های موجود و شناسایی مکانیسم تخریب نمک در سنگ‌های ازاره جنوب شرقی بنای گنبد سلطانیه به مواردی از قبیل، ساختارشناسی، آسیب‌شناسی و گزارش راهکار درمانی و پیشنهاد حفاظتِ پایدار پرداخته شده است. از این‌رو جهت شناخت علمی از فرآیند فوق، مطالعات ساختارشناسی شامل آنالیز XRD، پتروگرافی، SEM-EDS به‌صورت شناسایی نوع سنگ با استفاده از روش‌های شناسایی میکروسکوپی و آنالیز شیمیایی سنگ‌ها، شناسایی ماهیت نمک‌های موجود در سنگ‌ها با استفاده از روش‌های شیمیایی و القا نمک به نمونه سنگ‌های آزمایشی تحت شرایط شبیه‌سازی شده (شرایط مرطوب و خشک) در آزمایشگاه به منظور تعیین میزان مقاومت سنگ‌ها در برابر نمک انجام گردید. در همین راستا نتایج آزمایش‌های ساختارشناسی سنگ و تصاویر میکروسکوپ الکترونی روبشی حاکی از آن است که سنگ به‌کار رفته در ازارهی گنبد سلطانیه از نوع سنگ آذرآواری توف است که ساختاری بسیار متخلخل دارد. علاوه بر آن، نتایج آزمون‌های فیزیکی شامل تخلخل‌سنجی، جذب آب و تعیین مقاومت در برابر حمله‌ی نمک‌ها نشان از واکنش ضعیف سنگ در برابر رطوبت و چرخه‌های انحلال و باز تبلور نمک‌ها دارد. چرخه‌های تر و خشک شدن و تبلور نمک‌های محلول که شامل نمک‌های نیترات سدیم (NaNO3)، هالیت (NaCl) نیتر، پتاسیم نیترات، (KNO3)، هگزاهیدرات (MgSO4,6H2O) در میزان زیاد و کوارتز (SiO2) در میزان کم عوامل اصلی هوازدگی فیزیکی در سنگ‌های توف بنا هستند. منافذ موجود در سنگ‌ها نقش قابل توجهی را در جذب و انتقال یون‌های نمک دارد که موجب آسیب تبلور نمک‌ها با توجه به رطوبت است که باعث اعمال فشار مکانیکی در سنگ‌های توف می‌شود. از این رو در بخش اقدامات عملی هم در آزمایشگاه و هم سایت اصلی با توجه به ل %بزرگنمایی  زدودن چرکی‌ها و نمک‌های سطحی موجود، روش‌های مبتنی بر پاک‌سازی کاهش نمک می‌باید همراه با کنترل محیطی صورت بگیرد تا از این طریق نمک‌های باقیمانده فرصتی برای انحلال و بازتبلور پیدا نکنند و در نهایت از تخریب هر چه بیشتر سنگ‌ها جلوگیری به عمل آید.</div> <div style="text-align: justify;">The survival of the mosaic tile arrays of Safavid-era domes in Isfahan has been based on the committed cooperation of craftsmen, architects, and artists in this field. There is a great deal of knowledge and skill, from the baking of tiles and plaster to the artistic execution of mosaic tiles, the preparation and processing of mortar and plaster slurry, and mastery of geometry, concerning the complex process of constructing and restoring the mosaic tile arrays of the domes. Given the historical, spiritual, and aesthetic values of the three domes under study, which are also considered symbols of the city of Isfahan, this research attempts to take a step toward-better protection and preservation of these domes. These studies, relying on the process and evaluation of the restoration of the mosaic tile arrays of these domes from the past to the present, have been carried out to understand and improve the restoration technique and eliminate its problems based on library studies, field methods, and data description and analysis in line with the discussions of dome tile restoration and preventing serious damage in the future. The results of the research show that careful attention to the restoration process and analysis of errors in all stages of tile making, mortar preparation, and tile installation contribute significantly to a principled restoration with minimal errors in the tile arrays of historical domes, and as a result, better protection of these masterpieces. Among the most important factors that are effective in improving the restoration process and preventing the implementation from becoming time-consuming are the existence of a comprehensive restoration plan, a management plan, continuous supervision, forming a group and consulting with experts from various related fields, and avoiding trial and error.</div> گنبد سلطانیه, ازاره سنگی, توف, تبلور نمک, تخلخل, ماهیت نمک, آسیب نمک. Tile, tile art, dome, mosque, restoration, Isfahan. 46 68 http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_code=A-10-145-10&slc_lang=fa&sid=1 Sahar Ahmad Khan Beigi سحر احمد‌خان‌بیگی S.Kbeigi@hotmail.com Yes Independent Researcher, M.A. in Conservation and Restoration of Cultural and Historical Objects. Tehran, Iran. پژوهشگر آزاد، کارشناس ارشد حفاظت و مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی. تهران. ایران.