fa مقاله پژوهشی تحلیل فرایند مس‌زدایی در رفتارخوردگی خنجر مفرغی کاربرد علوم، فناوری‌ها، تجهیزات، مواد و روش‌های نوین Application of modern sciences, technologies, equipment, materials and methods پژوهشي Research, Original, Regular <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12pt"><span style="line-height:115%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">مطالعه سازوکار خوردگی برنز باستانی و از جمله آثار برنزی مکشوفه از منطقه پرنمک و مرطوب هرمز به دلیل خوردگی شدید از اهمیت خاص برخوردار است. بر این اساس در این مقاله یک خنجر مفرغی منسوب به حفاری‌های منطقه هرمز احتمالاً مربوط به هزاره اول قبل از میلاد، جهت مطالعه رفتار خوردگی متأثر از شرایط محیط مورد مطالعه قرار گرفته است. در این راستا برای ارزیابی باقی‌مانده مغزه فلزی از روش تصویربرداری اشعه </span></span><span dir="LTR" garamond="" style="font-family:"><span style="color:black">X</span></span><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">، به‌منظور </span></span><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">ریخت‌شناسی سطح اثر از استرئو‌میکروسکوپ، برای شناسایی محصولات خوردگی آن از شیمی تر و روش‌های دستگاهی پراش‌سنج پرتوایکس</span></span><span lang="FA" style="color:black"> (</span><span dir="LTR" garamond="" style="font-family:"><span style="color:black">XRD</span></span><span lang="FA" style="color:black">)</span> <span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">و برای مطالعه ریزساختار از میکروسکوپ نوری پلاریزان </span></span><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">(</span></span><span dir="LTR" garamond="" style="font-family:"><span style="color:black">PLM</span></span><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">)</span></span><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> استفاده شده است. تکمیل مطالعات میکروسکوپی به‌منظور مطالعه لایه‌های خوردگی و بررسی چگونگی توزیع عناصر با استفاده از میکروسکوپ الکترون روبشی مجهز به سیستم تجزیه عنصری </span></span><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">(</span></span><span dir="LTR" garamond="" style="font-family:"><span style="color:black">SEM-EDX</span></span><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">) </span></span><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">صورت گرفته است. نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد </span></span><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">بخش اعظم خنجر به محصولات خوردگی اکسیدی مس، قلع و کلریدهای بازی آتاکامیت و پاراتاکامیت در یک ساختار سه لایه خوردگی نوع دوم تبدیل شده است. سازوکار خوردگی خنجر مورد نظر انحلال انتخابی مس، خارج شدن آن به لایه‌های خارجی و تغلیظ ترکیبات اکسیدی قلع در قسمت‌های مرکزی نمونه بوده که با نفوذ آنیون&shy;های کلرید به لایه‌های خوردگی داخلی همراه شده است. پدیده مذکور باعث باقی ماندن طرح‌واره‌ای از دانه‌بندی و دوقلویی‌های حرارتی در لایه‌های خوردگی اکسیدی داخلی شده، ضمن اینکه </span></span><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">ته‌نشست‌های دوره&shy;ای </span></span><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">ترکیبات اکسیدی</span></span><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> مس و قلع به‌صورت ساختار لایه‌ای به </span></span><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">تشکیل یک محلول کلوئیدی از نمک‌های مس و قلع در زیر خاک </span></span><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">اشاره دارد.</span></span><span dir="LTR" style="color:black"></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span garamond="" style="font-family:"><span style="color:black">The study of corrosion mechanisms in ancient bronze artifacts, particularly those from the salty and humid region of Hormuz, is crucial due to severe corrosion. This article examines a bronze dagger attributed to excavations in Hormuz to analyze its corrosion behavior influenced by the environment. Techniques such as X-ray imaging, stereomicroscopy, X-ray diffraction (XRD), polarized light microscopy (PLM), and scanning electron microscopy with energy-dispersive X-ray spectroscopy (SEM-EDX) were employed. Results show that most of the dagger has transformed into corrosion products, including copper and tin oxides, as well as basic chloride compounds like atacamite and paratacamite, forming a three-layered corrosion structure. The corrosion mechanism involves selective dissolution of copper, its migration to outer layers, and the concentration of tin oxide compounds in the central regions, accompanied by chloride ion penetration. This process has preserved patterns of grain structure and thermal twinning in the inner oxide layers, with periodic deposition of copper and tin oxides indicating the formation of a colloidal solution of copper and tin salts beneath the soil (Scott, 2002; Robbiola et al., 1998).</span></span></span></span></span></div> خوردگی, برنز قلع‌دار, قلعه تاریخی هرمز, انحلال انتخابی مس, اکسید مس, اکسید قلع. Corrosion, tin bronze, historic Hormuz Castle, selective copper dissolution, copper oxide, tin oxide. 16 28 http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_code=A-10-145-3&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Alamirzaei فاطمه علیمیرزایی No Ph.D. in Conservation and Restoration, Expert at the Research Institute for Cultural Heritage and Tourism, Tehran, Iran. دکترای حفاظت و مرمت، کارشناس پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی- فرهنگی، تهران، ایران. Parasto Naeimi Taraei پرستو نعیمی‌طرئی Yes Ph.D. in Conservation and Restoration, Researcher in the Field of Metal Artifacts. دکترای حفاظت و مرمت، پژوهشگر حوزه آثار فلزی.