fa ارتباط نامرئی کاتدولومینسانس میکروسکوپی در شناسایی منشأ و ریز ساختار مواد باستانی مطالعه موردی سفال و سنگ باستان‌سنجی و اصالت‌سنجی اشیا موزه‌ای و آثار تاریخی- فرهنگی. Archaeometry and authenticity assessment of museum objects and historical-cultural properties. پژوهشي Research, Original, Regular <div style="text-align: justify;">در این پژوهش به مطالعه و مشاهده ریز ساختار مواد باستانی با استفاده از روش کاندولومینسانس میکروسکوپی پرداخته میشود. اهمیت این روش در شناسایی مواد تاریخی بر اساس مشاهده و تحلیل ساختارهایی است که در روشهای دیگر مطالعات میکروسکوپی قابل مشاهده نیستند. خصوصیت کاندولومینسانس مواد و مشاهده میکروسکوپی آن‌ها هم میتواند در راستای تحلیل فناوری تولید و هم در ارتباط با منشا مواد تاریخی مورد استفاده قرار گیرد. در این پژوهش چند نمونه از سرامیک‌های پیش از تاریخی و تاریخی از مناطق هفت تپه چغازنبیل تخت جمشید و همچنین سنگهای بنای پاسارگاد مورد بررسی و مشاهده قرار گرفتند تعیین رژیم حرارتی و درجه حرارت پخت سفال بر اساس نوع مواد بلورین در ماتریکس سفال و تغییرات فازی حین پخت جهت تفسیر فناوری و منشأ مواد پرکننده سفال انجام می‌گیرد. از سوی دیگر شناسایی لومینسانس ایجاد شده توسط کانی‌های موجود در سنگ‌های کربنانه محوطه پاسارگاد و مشابهت آن با سنگ معادن احتمالی موجود در منطقه می‌تواند اطلاعات مفیدی در شناسایی منشا سنگ‌های به کار رفته در این بنا در اختیار گذارد. جهت پی بردن به کاربردهای کاندولومینسانس میکروسکوپی تمام مواد مورد مطالعه ابتدا با استفاده از روش‌های آزمایشگاهی معمول مانند میکروسکویی نوری پراش اشعه ایکس و مطالعات حرارتی جهت تعیین و نحوه تغییر فازهای بلورین و معدنی و مشخص کردن دمای پخت سفال‌ها مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج تکمیلی بر اساس روش کاندولومینسانس میکروسکوپی حاکی از مشاهده روند تغییرات بلورین و نحوه حرارت دهی به ماتریکس سفال بر اساس نوع و کیفیت مواد خام اولیه به کار رفته و شباهت‌ها و تفاوت‌های آن در بافت سفال است. همچنین مشاهده ریز ساختارهای سنگ بر اساس شیمی عناصر نادر در سنگ چینه‌شناسی و میکروفسیل‌های موجود در آن که به طور معمول قابل مشاهده نیستند اطلاعات مفیدی درباره مشابهت انواع سنگ‌های به کار رفته در بنای پاسارگاد با رختمون‌های سنگی از معادن اطراف پاسارگاد در اختیار قرار می‌دهد.</div> <div style="text-align: justify;">It is a study of the microstructure of ancient materials that will be investigated using catholuminescence microscopy. The importance of<br> this method is in the identification of historical materials based on the observation and analysis of structures that are not observable in other<br> methods of microscopic studies. The cathodoluminescence properties of materials and their microscopic observation can be used both in the analysis of production technology and concerning the historical origin of materials. This study examined several samples of prehistoric and historic ceramics from Haft Tappeh, ChoghaZanbil, Persepolis and some stones from the Pasargadae foundation. The thermal regime and temperature of the pottery are determined based on the type of crystalline material in the pottery matrix and the phase changes during cooking, to interpret the technology and origin of the pottery. On the other hand, identification of the luminescence characters created by the minerals in the carbonate rocks of the Pasargadae and their similarity to the possible mineral rocks in the area (Abolverdi Mine), can provide useful information in identifying the origin of the rocks used in this building. To determine the microscopic applications of catholuminescence, all the materials studied were first studied using standard laboratory methods, such as optical microscopy, X-ray diffraction and thermal studies to determine the phase changes of crystalline and mineral phases and determine the firing temperature of the pottery. Complementary results based on catholuminescence microscopy indicate the observation of the process of crystalline changes and the heating of the pottery matrix based on the type and quality of the raw materials used and their similarities and differences in the pottery texture. Also, the observation of the microstructures of the rocks based on their mineralogy and microfossils which were contained in it and are not normally visible, provides useful information about the similarity of the types of stones used in the construction of Pasargadae with the rock outcrops from the mines around Pasargadae.</div> کاندولومینسانس, میکروسکپی ریز ساختار, ارزیابی منشأ, سفال, سنگ. Cathodoluminescence Microscopic, Microstructural, Provenance, Pottery, Stone. 1 12 http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_code=A-10-58-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Amin Emami سیدمحمدامین امامی m.emami@aui.ac.ir Yes Professor of Archaeological Science, Department of Conservation & Archaeometry, Art University of Isfahan. استاد تمام گروه مرمت آثار تاریخی و باستان سنجی دانشگاه هنر اصفهان اصفهان ایران.