fa شناسایی رنگ دانه‌های آبی و قرمز به کاررفته در پنج نسخۀ خطی منسوب به دورۀ صفوی کاربرد علوم، فناوری‌ها، تجهیزات، مواد و روش‌های نوین Application of modern sciences, technologies, equipment, materials and methods پژوهشي Research, Original, Regular <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsans;">در این پژوهش، نوع و ساختار شیمیایی ۱۰ نمونه رنگ آبی و قرمز مربوط به پنج نسخه خطی دوره صفوی تعیین شده که هدف از آن شناسایی رنگ دانه های معمول در تذهیب آثار مکتوب هم عصر است. این مسئله در بحث فن شناسی مطالعات حفاظت و مرمت علمی و صحیح این آثار بسیار ارزشمند خواهد بود. در مرحله اول، بررسی تاریخی و کتابخانه ای در زمینه نوع و چگونگی تهیه رنگ های استفاده شده در نسخ خطی در دوره زمانی مد نظر انجام شد و در مرحله بعد، پس از نمونه برداری از نسخ و آماده سازی آنها، از میکروسکوپ الکترونی روبشی- طیف سنجی پراش انرژی اشعه ایکس (SEM-EDX) و طیف سنجی مادون قرمز تبدیل فوریه (FTIR) برای شناسایی رنگدانه ها استفاده شد. نتایج حاصل از بررسی و آنالیز رنگ های مطالعه شده، بیانگر این است که تمام نمونه رنگ های قرمز و آبی به کار رفته در این پنج نسخه، معدنی بوده اند. همچنین، نتایج نشان داد که رنگدانه های قرمز استفاده شده در این نسخ شنگرف (ورمیلیون)، اخرا و سرنج بوده و تمام رنگدانه های آبی آزمایش شده، لاجورد مصنوعی (اولترامارین) هستند. همچنین حضور نوار جذبی ضعیف در محدوده عدد موجی cm-۱ ۲۳۴۰ در طیف FTIR رنگ های آبی، نشان دهنده ی استفاده از نوع طبیعی اولترامارین است.</span></div> <div style="text-align: justify;">Studying various aspects of the manuscripts may be important in explaining the actual values of work, and the ways of protecting these values. Therefore, in this research 10 paint samples (blue and red) from the five manuscripts related to Safavid period (16th century) were analyzed to explore their nature and structure. First, the related literature regarding the frequent types of the paints in Safavid period and their preparing recipe were thoroughly reviewed. Then, after sampling of the paints, the analytical techniques including scanning electron microscopy-energy dispersive X-ray spectroscopy (SEM-EDX) and Fourier transform infrared spectroscopy (FTIR) were used to identify red and blue pigments structure. Obtained results confirmed that all the used red and blue pigments in these five manuscripts were of mineral origin. Moreover, the results proved that all of the red pigments used in this manuscript were of vermilion, ocher and red lead (Lead oxide), while the blue pigments are of ultramarine type. Also, the strong peak of FTIR at 2340 cm-1 proved that the ultramarine pigment used is of natural type.</div> رنگدانه, SEM-EDX,FTIR, نسخه‌های خطی, دوره صفوی, شنگرف, لاجورد مصنوعی, سرنج. FTIR, Lead oxide, Manuscripts, Pigments, Safavid period, SEM-EDX, Ultramarine, Vermilion. 1 12 http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_code=A-10-46-2&slc_lang=fa&sid=1 Masoud Bagherzadeh Kasiri مسعود باقرزاده کثیری m.kasiri@tabriziau.ac.ir Yes Department of Restoration and Archaeometry, Faculty of Applied Arts, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran. گروه مرمت و باستان‌سنجی آثار تاریخی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران. Sepideh Naghibi سپیده نقیبی sepideh_nghb@yahoo.com No Department of Restoration and Archaeometry, Faculty of Applied Arts, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran. گروه مرمت و باستان‌سنجی آثار تاریخی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران.