جستجو در مقالات منتشر شده


23 نتیجه برای Rs

غلامرضا رحمانی، عبدالغفار ابوالحسینی شهرنوی، پیمان افسر،
دوره 1، شماره 2 - ( 7-1396 )
چکیده

بخش مهمی از آرشیو کتابخانه‌ها و موزه‌های تاریخی هر کشور را آثار کاغذی تشکیل می‌دهند و عوامل مختلفی می‌توانند سبب تخریب آن‌ها شوند. عوامل مخرب شیمیایی از قبیل اکسیداسیون و اثرات هیدرولیز اسیدی کاغذ همواره از چالش‌های بزرگ مرمتگران و محققان این حوزه است. از موثرترین و جدیدترین روش‌ها برای کاهش سرعت تخریب، استفاده از نانوفناوری می‌باشد. در این پژوهش سعی شده از نانوچندسازه‌های اکسیدهای روی و تیتانیوم جهت توقف اکسیداسیون استفاده شود. برای این منظور نانوچندسازه اکسید‌روی/ اکسید‌تیتانیوم و همچنین ترکیب پلیمری نشاسته کاتیونی به کار ‌گرفته شد. در این روش علاوه بر توقف اکسیداسیون، به طور هم‌زمان و در یک مرحله، اسیدزدایی و استحکام بخشی نیز انجام می‌گیرد. در نتیجه با این روش میتوان چند مرحله مرمت را در یک مرحله خلاصه کرد که هم در مصرف ماده و هم زمان صرفه‌جویی می‌شود و احتمال آسیب به اثر به حداقل می‌رسد. برای انجام این پژوهش روش‌های مختلف آنالیز دستگاهی از قبیل طیف سنجی مادون‌قرمز، تصاویر میکروسکوپ الکترونی، سنجش مقاومت کششی کاغذ و پیر‌سازی تسریع شده حرارتی جهت بررسی خواص شیمیایی و فیزیکی استفاده شد. نتایج نشان دادند که نمونه‌ با پوشش نانوچندسازه‌ اکسید‌تیتانیوم‌/اکسید‌روی/ نشاسته‌کاتیونی به‌عنوان آنتی‌اکسیدانت مورد تأیید بوده و در مقایسه با نمونه‌های پوشانده‌شده با نانوچندسازه‌ اکسید‌تیتانیوم‌/اکسید‌روی یا نشاسته کاتیونی به تنهایی عملکرد بهتری داشته است.

نرگس افضلی‌پور،
دوره 1، شماره 2 - ( 4-1396 )
چکیده

پارشمن معمولاً از پوست بز، گوسفند و یا آهو به‌دست‌ می‌آید و یکی از مواد خیلی رایج برای گنجینه‌های دست‌نویس و انواع وسایل مختلف هنری است. از کلاژن،‌ مقداری کراتین، الاستین و مقدار بسیار کمی آلبومین و گلبولین تشکیل شده است. در کل می‌توان گفت مقوله چرم، یک ماده‌ مجزا نیست بلکه گروهی از مواد به‌هم مرتبط با بسیاری خصوصیات مشترک است. در محصولاتِ تهیه ‌شده از پوست؛ مثل پوست‌خام (دباغی نشده)، پارشمن (کاغذپوستی) و خز پوست، چرم و غیره، بسیاری از این خصوصیات را به اشتراک دارند.
با توجه به حساس بودن این اشیاء، در ابتدای عملیات حفاظت و مرمت پارشمن لازم است تا آزمایش تحمل و میزان حلالیت برای کاغذپوست، چسب‌های به‌کار رفته در صحافی و مرمت‌های قدیمی، مرکب و رنگدانه‌ها نسبت به حلال‌هایی که برای پاکسازی، لکه‌گیری، برداشتن مرمت‌ها و الحاقات قدیمی به‌کار می‌روند، انجام شود. زیرا کلیه موادی که به‌کار می‌روند، ممکن است هر کدام تأثیر خاصی روی ساختار آن داشته باشند.
در تحقیق پیش‌رو، مطالعات ساختاری پوست و نحوه فنا‌وری پارشمن مورد بررسی قرار گرفته است. آسیب‌ها و عوامل آسیب‌رسان مطالعه و نرم‌کننده‌ها، چسب‌ها و استحکام‌بخش‌های مورد استفاده، با توجه به منابع موجود بررسی شد. سعی بر این شده است؛ با توجه به آخرین روش‌های موجود در این زمینه، روش‌های مرمت و بازسازی پارشمن، گردآوری شود. امید به ‌این‌که، شروع تحقیقاتی نظیر این مقاله، زمینه‌ساز تحقیقات وسیع‌تر و کامل‌تری در این راستا شود.

عبدالبصیر حسین‌بُر، حسام اصللانی، اسحاق منصوری،
دوره 1، شماره 2 - ( 6-1397 )
چکیده

کتیبه صخره‌ای که پایه اصلی شکل‌گیری موضوع این پژوهش است، در منطقه پیرغار، به دستور رهبران جنبش مشروطه‌خواهی بختیاری در روستای ده‌چشمه بر روی صخره‌ای حجاری شده است. وضعیت کنونی نگهداری این یادمان چندان مطلوب نیست؛ لذا بررسی و مطالعه دقیق این کتیبه، با توجه به ارزش‌های تاریخی و فرهنگی آن، به‌منظور شناخت و حفاظت اصولی ضرورت دارد. بر اساس مطالعات توپوگرافی و میدانی، کتیبه‌ها بر اثر جریان آب‌های سطحی و یخبندان دچار فرسایش و ریختگی شده‌اند. از مهم‌ترین منابع سطحی مؤثر می‌توان به تجمع برف و ریزش‌های جوی در بالای کوه، وجود جریان‌های فصلی روی سطوح شیب‌دار منتهی به آثار، و یخبندان در فصول سرد اشاره کرد که منجر به فرسایش، ریختگی و آسیب‌های جدی به کتیبه‌ها می‌شود. این بررسی در قالب یک پژوهش کمی و با روشی مبتنی بر مطالعات میدانی، بررسی‌های محیطی و استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) انجام شده است. برای این منظور، ابتدا با استفاده از بازدیدهای میدانی و ابزارهای GIS و RS، منطقه محل استقرار کتیبه‌ها شناسایی شد و اطلاعات به‌دست‌آمده با توجه به جبهه و جهت آسیب‌ها ارزیابی گردید. با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، چگونگی تخلیه رواناب‌ها از حوزه، عملیات هیدرولوژی، نسبت ارتفاع هر حوزه، مدل رقومی ارتفاعی، شیب، جهت شیب، حوضه‌ها، زیرحوضه‌ها، محل خروج آبراهه‌ها و جهت جریان آب در منطقه به‌دست آمد. این اطلاعات در جهت آسیب‌شناسی و حفاظت پیشگیرانه کتیبه‌های مذکور مؤثر خواهد بود.

زینب حقیقت، محمد سهرابی،
دوره 1، شماره 3 - ( 10-1397 )
چکیده

آثار سنگی موجود در فضاهای طبیعی روباز (مانند مجسمه‌ها، یادمان‌ها، سنگ نوشته‌ها، نقوش، صخره نگارها و دست کنده‌ها، بناهای تاریخی و محوطه‌های باستان‌شناسی( معمولاً توسط اجتماعاتی از موجودات زنده مختلفی احاطه می شوند. این موجودات زنده با توجه به شرایطی خاص همچون نوع بستر سنگی، عوامل آب و هوایی و جغرافیایی، مکانی را برای رشد و زندگی خود انتخاب می کنند. در این مقاله به بررسی اثرات چند نمونه از حضور این اجتماعات بیولوژیکی (باکتری، قارچ، جلبک‌ و گلسنگ)، درختان، درختچه‌ها، علف‌ها، حشرات و حیوانات موجود در مجموعه پارسه و پاسارگاد پرداخته می‌شود. آگاهی از تنوع زیستی و نوع آسیب‌های احتمالی ناشی از این موجودات برای مدیریت برنامه‌های حفاظت پیشگیرانه و مرمت اصولی پایگاه های میراث جهانی و انتقال سالم آن‌ها به نسل‌های آینده ضروری است.

مهدی رازانی،
دوره 2، شماره 4 - ( 11-1398 )
چکیده

 نشریه «دانش حفاظت و مرمت»، به‌عنوان یکی از مجلات تخصصی حوزه میراث فرهنگی، در بازه زمانی ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۹ به دلیل چالش‌های ساختاری و اجرایی با وقفه‌های قابل‌توجهی در انتشار مواجه شد. در سال‌های ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹  هر سال تنها یک شماره منتشر شد و در سال ۱۳۹۷ هیچ شماره‌ای به چاپ نرسید. این وقفه‌ها منجر به تأخیر در انتشار مقالات شد. به‌منظور جبران این کاستی‌ها، در مرداد ۱۴۰۳ تصمیم به انتشار ویژه‌نامه‌های جبرانی گرفته شد. این ویژه‌نامه‌ها با همکاری سردبیران میهمان متخصص و با بهره‌گیری از مقالات برگزیده همایش‌های دهم و دوازدهم حفاظت و مرمت و مقالات جدید، آماده‌سازی و منتشر شدند. و به این ترتیب موضوع وقفه های انتشار در نشریه از مرداد ۱۴۰۳ تا شهریور ۱۴۰۴، با انتشار مجموعاً ۳۱ شماره شامل ۱۰ ویژه‌نامه و ۲۱ شماره عادی به پایان رسید. این اقدام با هدف حفظ اعتماد جامعه علمی، انتشار مقالات معوق و ارتقای دانش حفاظت و مرمت انجام شد.

پارسا پهلوان، حمید فدایی، استفانیا منزی، ماریا کیارا بینیوزی،
دوره 3، شماره 1 - ( 3-1399 )
چکیده

بر‌اساس نیازهای مرمتی در محوطه جهانی پاسارگاد، با در نظر گرفتن ملاحظات پایداری، سازگاری، بازگشت‌پذیری و اقتصادی سه گروه ملات طراحی شدند. برای این مهم، ملات‌های آهکی هوایی با آهک میکرونیزه و استاندارد به‌همراه افزودنی ارگانیک به‌منظور هماهنگی با رطوبت نسبی پایین استان فارس انتخاب شدند. ملات‌های طراحی‌شده، در مقیاس آزمایشگاهی در بیش از صد نمونه ساخته شدند و براساس برنامه زمان‌بندی، توزیع شبکه تخلخل، نفوذپذیری در برابر بخار آب، پایایی و کربوناسیون سنجیده شدند. از آنجا که پارامترهای تأثیرگذار بر ملات در اقلیم طبیعی از محیط آزمایشگاهی بیشتر و پیچیده‌تر است، تمام روند ساخت ملات و انجام آزمون‌ها در اقلیم پاسارگاد تکرار شد تا تأثیر تفاوت اقلیم و آزمایشگاه بر کارایی ملات‌های مرمتی نیز مطالعه شده باشد. روش انجام این پژوهش تجربی و نظری است؛ بخش تجربی در آزمایشگاه و سایت به ساخت نمونه ها و انجام آزمون ها مترتب است. امکان سنجی تناسب این ملات‌ها با ابنیه تاریخی و مقایسه ویژگی های ملات ها در آزمون ها با مطالعات و پژوهش های موجود به روش نظری انجام شده است. مقایسه نتایج آزمون‌های شبکه تخلخل و رفتار آب و بخار آب ملات‌های این پژوهش با ملات‌های استاندارد مرمتی دنیا، به ظرفیت بالای ملات‌های آهکی هوایی بوم‌آورد در کارکرد مرمتی در اقلیم استان فارس اشاره دارد.

سمیه نوغانی،
دوره 4، شماره 3 - ( 9-1400 )
چکیده

شبکه‌های درشت مولکول و آب‌دوست، با قابلیت نگهداری حلال در درون خود، مدت‌ها در مرمت با عنوان ضماد گذاری، استفاده شده‌اند. این شبکه‌ها عمدتاً خمیرهایی بر پایه سلولز بوده و بزرگ‌ترین مشکل استفاده از این ضمادها، چسبندگی و امکان باقی‌ماندن آثار خمیر بر سطح و اثرات جانبی آن بوده است. در طول دهه‌های گذشته و بر اساس فناوری‌های نوین، ژل‌های جدیدی با ویژگی‌هایی چون بازگشت‌پذیری، قابلیت حذف کامل از سطح، سهولت آماده‌سازی و قابلیت ترکیب با حلال‌هایی بر پایه نانو سیالات، به حوزه مرمت معرفی شده‌اند که از آن جمله می‌توان به ژل‌های سلولزی اصلاح‌شده، اُرگانوژل‌های برگشت‌پذیر و ژل‌های اسفنجی نانو مغناطیسی، اشاره کرد. این مقاله، مروری است بر معرفی ساختار و کاربردهای ژل‌های جدید در حوزه فرایندهای پاک‌سازی و تمیزکاری در مرمت آثار تاریخی- فرهنگی.

حمید فدایی، علی اقراء،
دوره 4، شماره 3 - ( 9-1400 )
چکیده

به منظور مستندسازی میراث فرهنگی از نوع غیرمنقول آن، ابزار و روش‌های متنوعی وجود دارد (Malinverni et al., 2016). هر یک از این ابزار و روش‌ها، بسته به شرایط و ویژگی‌های اثر و همچنین با توجه به مقیاس و دقت مورد نیاز، به‌کار گرفته می‌شوند (Balletti & Guerra, 2015). روش‌های سنتی مستندنگاری مانند ترسیم با دست آزاد، نقشه‌کشی، عکاسی از شیوه‌های اولیه و پایه‌ در ثبت آثار هستند. استفاده از این روش‌ها علاوه بر زمان‌بر بودن، به نیروی انسانی زیادی نیازمند است و معمولاً ثبت جزییات زیاد از این طریق ناممکن است (Hassani, 2015). ناکارآمدی روش‌های سنتی در مستندسازی سه‌بعدی و یکپارچه آثار میراث فرهنگی از یک‌سو و پیشرفت علوم و فنّاوری اخذ داده رقومی از سوی دیگر، محققین را بر آن داشته که درصدد یافتن روش‌هایی سریع، غیر مخرب و کم‌هزینه و ابزارهایی متناسب با ویژگی‌های این آثار برآیند تا از آن‌ها برای اخذ و ذخیره دیجیتالی اطلاعات دقیق و صحیح و مدیریت پایدار مستندات استفاده کنند (زینال‌پور و دیگران، 1400؛ Gagliolo et al., 2017).
در گذشته تصاویر هوایی در سنجش از دور برای کاربردهای باستان‌شناسی و در شناسایی برخی ویژگی‌ها که بر روی زمین قابل دیدن نبودند استفاده می‌شد(رازانی و دیگران، 1400). به‌کارگیری فناوری‌های فتوگرامتری و سنجش از دور در شناسایی ویژگی‌های باستان‌شناسی مرتبط با زمین همچنان کارآیی دارد (مالیان و دیگران، 1396؛ Egitto, 2013). در دهه‌های اخیر با توسعه فن‌آوری‌های نوین، حوزه میراث فرهنگی با ورود انواع ابزار و شیوههای جدید اعم از فتوگرامتری با لیزر اسکن، مستندنگاری با پهپاد، واقعیت مجازی و غیره روبه‌رو است Grussenmeyer et al., 2018, 305)).
در این میان، مستندنگاری پهپاد مبنا، روش جدیدی است که به‌صورت مستقل یا در ترکیب با سایر روش‌های مستندنگاری، به‌طور گسترده‌ای در مدل‌سازی سه‌بعدی میراث فرهنگی بهره‌برداری می‌گردد. امروزه استفاده از سامانه فتوگرامتری با استفاده از پهپاد و دستگاه‌های پروازی بدون سرنشین که قابلیت هدایت از دور را دارند، توانسته‌اند در مستندنگاری محوطه‌ها و بناهای میراثی اطلاعات قابل‌توجهی را برای حفاظت و نگهداری آن­ها در اختیار متخصصین قرار دهند. فتوگرامتری با استفاده از پهپاد تلفیقی از فتوگرامتری هوایی و فتوگرامتری برد کوتاه است که در آن یک حسگر اخذ داده، شامل دوربین و یا هر وسیله دیگر اخذ داده، بر روی یک سکوی پرواز بدون سرنشین (Unmanned Arial Vehicle-UAV) نصب می‌شود و از ارتفاع کم، داده‌ها اخذ می‌گردند. در این شیوه مستندنگاری، پایین بودن ارتفاع پرواز باعث خواهد شد تصویر با قدرت تفکیک مکانی و کیفیت محتوای بالاتر برداشت گردد؛ بنابراین با استفاده از این تصاویر می‌توان اطلاعات سه‌بعدی دقیق‌تری از سطح زمین تولید نمود (Everaerts, 2018).

حمید فدایی، فردین ناصری،
دوره 5، شماره 1 - ( 1-1401 )
چکیده

تخت‌جمشید یکی از شاخص‌ترین محوطه‌های سنگی برجای مانده در ایران و جهان است که آداب، فرهنگ و رسوم ایرانیان باستان را به نمایش می‌گذارد و از حیث معماری ساختاری و زیبایی بصری قابل توجه است. تالار صدستون بزرگترین تالار ستون‌دار تخت‌جمشید پس از آپادانا است که در مجموعه تختگاه و به زیبایی تمام با یکصد‌ستون مرتفع  خودنمایی می‌کرده و امروزه عمدتاً بقایای پایه‌ستون‌های آن در مکان اصلی خود در این کاخ به‌جای مانده است. قطعات متعدد سنگ متعلق به دیگر اجزای ستون‌ها  نیز همچون قطعات قلمه‌ستون، شالی‌ستون و گل­ستون نیز به‌صورت پراکنده در فضای باز تالار اصلی کاخ و در معرض عوامل آسیب‌رسان طبیعی قرار دارند؛ از این رو اضطرار اقدامات حفاظتی را می‌­طلبند. پژوهش حاضر بر روی یکی از پایه‌ستون‌های این کاخ (پایه‌ستون 4D) متمرکز بوده و  ضمن مطالعات کتابخانه­‌ای، میدانی و آنالیزی و اجرای برنامه اضطراری حفاظت سعی دارد آهنگ الگوی تخریب را در این پایه‌ستون آهسته‌تر کند. در گذشته عمده مرمت­‌های انجام شده در تخت‌جمشید با مصالح ماسه سیمان بوده­است ولی با تغییر در دیدگاه‌ها و مبانی نظری حفاظت از سنگ، استفاده از سیمان به‌دلیل تفاوت ضریب جذب و دفع آب، ضریب انبساط و انقباض و بازگشت‌ناپذیری منسوخ شده است. نتایج آنالیزهای XRD حاکی از آن است که اکسید کلسیم دارای بیشترین مقدار در نمونه‌ها است، همچنین مقدار اندکی سیلیکات، آلومینیوم و آهن در ترکیب سنگ‌ها یافت شده است. سایر اکسید‌ها به عنوان عنصر فرعی نیز به مقدار بسیار کم وجود دارند و نوع سنگ‌های به‌کار رفته در اثر از جنس سنگ آهک با خلوص خوب و کم سیلیس است. از دستاوردهای این پژوهش استفاده از مصالح بر پایه آهک هیدرولیک موسوم به "لدان" است که در ترکیب با مواد افزودنی و پرکننده در بخش‌های کمبود و دارای شکستگی فعال اجرا شده است. اجرای این ملاط حفاظتی که تناسب زیادی با سنگ‌های آهکی دارد باعث شده که درزه‌ها و شکستگی‌های سنگ در برابر نفوذ عوامل رطوبتی مقاومتر عمل نمایند و نرخ فرسایش به طرز چشم‌گیری کاهش یابد.

پویا صادقی‌فرشباف،
دوره 5، شماره 1 - ( 1-1401 )
چکیده

هدف از این پژوهش، سَمت و سودهی توجه به حفاظت از بنای تاریخی عینالی واقع در رشته کوه سرخاب تبریز از دیدگاه شناسایی و مکان‌یابی گسل‌های دارای پتانسیل زمین‌لرزه‌های مخرب بر اساس تحلیل واریوگرام‌ها و پهنه‌بندی الگوی تطابق فضایی داده‌های مرتبط با رخدادهای لرزه‌ای اخیر است. بنابراین می‌توان با راه‌گزینی حفاظتی و مقاوم‌سازی متناسب با خروجی‌های مقاله، اقدام به حفاظت‌ ساختاری از بنای یاد شده نمود. برای این منظور، گام نخست شامل شناسایی گسل‌های پیرامون بنای تاریخی عینالی واقع در بخش مرکزی گسل شمال تبریز بر اساس واریوگرام‌های مرتبط با داده­های فضایی زمین‌لرزه‌های اخیر است. از آنجایی که شناسایی مستقیم گسل‌ها به خصوص گسل‌های عرضی در مطالعات صحرایی تحت تاثیر محیط زمین‌شناختی منطقه هستند که برای مورد مطالعاتی، شامل پیچیدگی‌های ساختاری مانند درزه و شکستگی‌های فراوان پیرامون بنای عینالی و تراکم سازه‌های مسکونی در دامنه‌های کوه سرخاب است، ارائه یک ابزار تخمین‌گر در این مطالعه به منظور شناسایی و مکان‌یابی قطعه گسلی می‌تواند راه‌گشا و سودمند باشد چرا که انتخاب مناطق صحیح برای مطالعات صحرایی با داشتن موقعیت‌های تخمینی تعیین شده از روش‌شناختی ارائه شده در این مطالعه، با صرف زمان و هزینه کمتری امکان‌پذیر می‌شود. این مکان‌یابی شامل پردازش موقعیت فضایی داده‌های زمین‌لرزه‌های اخیر مبتنی بر واریوگرام‌ها است که منتج به تخمین داده‌های با تطابق فضایی بالا می‌شود. بنابراین با پیشنهاد یک الگوی فضایی ویژگی‌های پیوسته از مدل‌های واریوگرام و بررسی درون‌یابی کریجینگ و انتخاب بهترین واریوگرام تجربی، اقدام به پیش‌بینی تطابق فضایی میان مشاهدات برای دیگر مقادیر ناشناخته می‌شود. نتایج مطالعه نشان دهنده تطابق بسیار بالای جدایش آشکار شده با شواهد صحرایی و در نتیجه اعتبارسنجی روش ارائه شده در این پژوهش است. بنابراین بیشترین دریافت تخریب لرزه­ای بنای عینالی، ناشی از فعالیت گسل عرضی مرتبط با گسل شمال تبریز پیشنهاد می‌شود.

محمد یاغی‌زایی، مهدی رازانی، عاطفه فاضل نجف‌آبادی،
دوره 5، شماره 2 - ( 6-1401 )
چکیده

آسیب‌شناسی آثار سفالی یکی از مهمترین ارکان حفاظت و مرمت به حساب می‌آیند زیرا شناخت آسیب راه را برای حفاظت و نوع مرمت آن هموار خواهد کرد آثار سفال در زمره مواد پایدار قرار می‌گیرند زیرا این آثار نسبت به سایر آثار مکشوفه از کاوش‌های باستان‌شناسی پایداری بیشتری از خود نشان می‌دهند اما همین آثار اگر در شرایط نامناسب و عوامل نامطلوب دفن قرار گیرند بسیار دچار آسیب می‌شوند و اگر دقت کافی در حفاظت درست از این اشیا صورت نگیرد منجر به نابودی کامل سفالینه‌ها خواهد شد. آسیب‌های وارده در بدنه‌های سفالی معمولا به طور عمده به دو صورت فیزیکی و شیمیایی روی می‌دهد و در مواردی عوامل مکانیکی نیز باعث سرعت بخشیدن این فرآیند خواهد شد در آسیب‌شناسی بدنه‌های سفالی باید به سرمنشا و پدیدآورنده این آسیب‌ها پی برد تا بهترین درمان در راستای پایداری بیشتر سفال اتخاذ شود. از جمله مهم‌ترین آسیب‌های وارده بر بدنه‌های سفالی می‌توان به ترک شکستگی تبلور انواع نمک‌ها آسیب‌های مراحل پخت آسیب‌های زیستی، لکه لایه‌لایه شدن و غیره اشاره کرد در این پژوهش مروری خواهد شد به متداول‌ترین آسیب‌های بدنه‌های سفالی و عوامل پدید آوردنده و رابطه میان شکل‌گیری یک آسیب و تأثیر آن در به وجود آمدن سایر آسیب‌ها در همین راستا نیاز است تا تأثیرات یک آسیب بر روی به وجود آمدن سایر آسیب‌ها شناخته شود که این امر موجب تصمیم‌گیری درست در انتخاب روش برای امر حفاظت و مرمت خواهد شد.

مریم راهساز، محسن قاسمی‌نژاد راینی،
دوره 5، شماره 4 - ( 10-1401 )
چکیده

گزارش پژوهشی حاضر در خصوص عملکرد نجات‌بخشی، حفاظت و مرمت نقش برجسته بلوک شماره 4 جرز شرقی، درگاه شمال غربی کاخ صد ستون تخت جمشید است. این درگاه مشتمل بر دو جرز شرقی و غربی است، که در طول سال‌های 1359 و 1360 تنها بر روی جرز غربی این اثر برنامه مرمت، آناستیلوز، بازسازی و استحکام‌بخشی توسط دفتر فنی (حفاظت و مرمت) به سرپرستی استاد حسن راه‌ساز و اجرای استادکاران قدیمی صورت گرفته است. این در صورتی است که تا سال 1397 هیچ‌گونه اقدامی بر روی جرز شرقی انجام نشده است تا اینکه با توجه به پایش‌های صورت گرفته و بررسی تحلیل آسیب‌های روی داده بر روی تزئینات نقش برجسته این جرز، کارشناسان حفاظت و مرمت پایگاه تصمیم بر راه‌اندازی کارگاه حفاظتی- مرمتی و انجام عملیات نجات‌بخشی این نقوش با هدف بنیان‌گذاری و توسعه روش‌های نوین مرمتی بر اساس مواد، مصالح جدید و نوین مرمتی آموزش دیده توسط متخصصان داخلی و ایتالیایی اقدام شود. در این گزارش با اشاره به یک بلوک از آن پرداخته خواهد شد. امید است که نگارندگان در مقاله حاضر بخشی از تلاش‌های صورت گرفته با هدف گسترش اقدامات نوین در پایگاه میراث جهانی تخت جمشید را توصیف، تحلیل و معرفی نماید.

نگار رئیس‌نیا، محمد حدادی،
دوره 6، شماره 2 - ( 6-1402 )
چکیده

عوامل محیطی نقشی کلیدی در افزایش ماندگاری میراث مستند و مکتوب دارد. از این رو برای ایجاد شرایط محیطی مطلوب در آرشیوها و کتابخانه‌ها تعیین اهداف مرتبط با مدیریت محیطی برای رفع نیازهای حفاظتی این مجموعه‌ها، ضروری است همچنین اقدامات حفاظتی به منظور پیشگیری یا کند کردن روند فرسودگی منابع موجود در این مؤسسات باید برنامه ریزی و اجرا شود. مهمترین عوامل محیطی مؤثر بر دوام مجموعه‌های کتابخانه‌ای و آرشیوی شامل دما رطوبت نسبی نور ذرات معلق در هوا گازهای شیمیایی و عوامل بیولوژیکی می‌باشند؛ که کنترل و تنظیم این عوامل مقرون به صرفه ترین روش برای افزایش عمر مفید مجموعه‌ها است؛ بنابراین ارزیابی مستمر شرایط محیطی با ثبت و پردازش داده‌ها، ضروری است. در این مطالعه الزامات دامنه بهینه و اقدامات حفاظتی پیشگیرانه مندرج در برخی استانداردها و دستورالعمل‌های حفاظت و نگهداری از مواد آرشیوی و کتابخانه‌ای با هدف اطمینان از حفظ ایمن مواد و اشیاء حساس به فرسودگی بررسی شده است. به نظر می‌رسد با توجه به وابستگی ساز و کارهای فیزیکی شیمیایی و بیولوژیکی به دما و رطوبت نسبی و تأثیر متفاوت این پارامترها بر اقلام مجموعه‌ها تعیین یک محدوده ایمن جهانی برای دما و رطوبت نسبی و نوسانات مجاز آنها برای همه مجموعه‌ها غیر ممکن است؛ ولیکن استقرار استانداردهای بین‌المللی باید به عنوان یک استراتژی بلندمدت شناخته شود که به افزایش کیفیت فرآیندهای حفاظتی و بهبود سطح دانش حفاظت از منابع کمک می‌کند بر اساس مطالعات و تجربیات به دست آمده راهبردهای حفاظتی را بر اساس شرایط فیزیکی آثار دوام مناسب آن در طول زمان و شرایط محیطی نگهداری در طول دوره تاریخی می‌توان تعیین نمود.

زهرا مروتی‌‌پور قلعه‌شیخی، حمید فدایی،
دوره 6، شماره 2 - ( 6-1402 )
چکیده

در دامنه کوه رحمت در بخش جنوبی تختگاه تخت جمشید، حد فاصل تختگاه و آرامگاه ناتمام منسوب به داریوش سوم مجموعه بناهایی قرار دارند که از نظر معماری شبیه به سایر بناهای قرار گرفته بر روی تختگاه بوده و هم محور هستند و انحرافی ۲۰ تا ۲۵ درجه به سمت غرب دارند این مجموعه موسوم به برزن جنوبی شامل ۸ سازه جدا از هم به وسیله معابر و گذرهایی طراحی شده به هم مرتبط اند و عموما دارای تالارها و ایوان‌های ستون دار هستند. مهیا نمودن برخی از مسائل اقلیمی در این مجموعه همچون مهار کردن شیب زمین کنترل سیلاب‌های روان شده از کوهسار نظم در فرم و ساختارهای برپا شده مسیرهای دسترسی و گذرگاه‌ها عناصر و جزییات معماری و شهرسازی گویای استفاده و بهره‌مندی از علم شهرسازی و طراحی شهری در آن است. متأسفانه پس از کاوش و چند مرحله ابتدایی اقدامات مرمتی در محوطه برزن جنوبی ساختارها به حال خود رها شده است. بیشترین مصالح به کار برده شده در این محوطه خشت بوده که عدم رسیدگی مداوم به آن باعث زوال و تخریب ساختارهای خشتی شده است. ماهیت ناپایدار سازه‌های خشتی در این محوطه اهمیت و ضرورت حفاظت و نگهداری مستمر از این محوطه ارزشمند را گوشزد می‌کند؛ بنابراین در این مطالعه پس از بررسی عوامل آسیب‌رسان طرح حفاظت در قالب طرح حفاظت جامع پیشنهاد گردید. در این طرح سعی بر کاهش روند فرسایش و درمان آسیب‌های ناشی از عوامل آسیب‌رسان مورد نظر بوده است. روش پژوهش در این مقاله از نظر هدف و روش به صورت پژوهش کاربردی و میدانی است و داده‌ها به صورت کیفی بر مبنای استدلالی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. ابزار گردآوری داده‌ها به روش کتابخانه‌ای فیش‌برداری نقشه کروکی و روش میدانی مشاهده‌ای
مصاحبه‌ای تصویربرداری است. از نتایج این پژوهش دسته‌بندی مهم ترین آسیب‌های وارده به محوطه در چهار دسته مختلف و ارائه پیشنهادهای حفاظتی به منظور اصلاح آسیب‌های وارده به محوطه بوده است.

مرتضی رضوانفر،
دوره 6، شماره 2 - ( 6-1402 )
چکیده

قفقاز به منطقه‌ی میان دریای مازندران و دریای سیاه اطلاق می‌شود و توسط رشته کوه قفقاز به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم می‌گردد. قفقاز شمالی بخشی از کشور روسیه را دربر می‌گیرد و شامل هفت جمهوری خودگردان و دو ناحیه می‌باشد که از شرق عبارتند از جمهوری‌های -۱ داغستان ۲ چچن اینگوش ۴ اوستیای شمالی -۵ کابار دینو - بالکاریا ۶- قره‌چای چرکسیا آدیغیا و همچنین دو ناحیه کراسنودار و استاوروپل قفقاز جنوبی نیز شامل ۳ کشور جمهوری آذربایجان ارمنستان و گرجستان است متن ذیل رهیافت یک سفر پژوهشی به شهر دربند در جمهوری داغستان است که به منظور شناسایی و تهیه شناسنامه از کتیبه‌های فارسی و برخی از بناهای کتیبه دار این شهر صورت پذیرفته است. شهر کوچک و ساحلی دربند که طبق معاهده گلستان از ایران جدا گردید دارای ۱۵۰ اثر ثبتی است و حدود ۱۰۰ کتیبه فارسی فارسی پهلوی و دری از دوره‌های ساسانی صفوی و قاجاری دارد مسجد جمعه دربند بعد از نارین قلعه و حصار ۴۰ کیلومتری شهر مهمترین اثر میراثی در شهر دربند است که همواره مورد توجه حکومت‌های منطقه ای بوده است لذا دارای کتیبه‌های ارزشمندی از حکومت‌های مغول ترک عرب و ایرانی است. قدمت ۱۳۳۰ ساله برای مسجد و همچنین نوع معماری آن معیارهایی بوده برای ثبت این اثر ارزشمند در ذیل پرونده جهانی دربند در یونسکو.

سیده الهه علوی دهکردی،
دوره 6، شماره 3 - ( 9-1402 )
چکیده

کتاب اطلس مصور آسیب‌شناسی پارچه‌های تاریخی فرهنگی» اثری از فاطمه علیمیرزایی و شهرزاد امین‌شیرازی است که در سال ۱۳۹۸ توسط پژوهشگاه میراث فرهنگی گردشگری به صورت الکترونیکی منتشر شده است. مخاطبین این کتاب تمامی حفاظتگران و مرمتگران دانشجویان امنای اموال موزه‌داران و مجموعه دارانی هستند که با پارچه‌ها و بافته‌ها در اشکال و انواع مختلف سر و کار دارند این کتاب در سه فصل به آسیب شناسی پارچه‌های تاریخی بر اساس ماهیت آن از سه منظر فیزیکی مکانیکی، شیمیایی و فتوشیمایی پرداخته شده است؛ اما با توجه به اینکه شیمیایی و فتوشیمیایی قسیم یکدیگر نیستند بلکه فتوشیمیایی اقسام شیمیایی است بهتر بود از فتوشیمیایی به عنوان دسته‌بندی جداگانه‌ای یاد نمی‌شد چرا که هر واکنش شیمیایی لاجرم نیازمند انرژی آغازگر واکنش است.

حبیب مشکین‌فام فرد، محمدحسن طالبیان،
دوره 7، شماره 1 - ( 3-1403 )
چکیده

بنای تخت‌جمشید تحت تأثیر عوامل مختلف در معرض فرسایش و تخریب ناشی از رطوبت است و ملاط‌های سیمانی مورد استفاده در مرمت‌های گذشته، یکی از چالش‌های حفاظت این مجموعه فاخر سنگی است. این ملاط‌ها با گذشت زمان، به‌دلیل جذب آب بیشتر نسبت به سنگ، موجب تشدید نتایج مخرب رطوبت و بروز آسیب‌های جدی اما تدریجی و غیرقابل‌جبران شده‌اند. از آنجا که حذف این ملاط‌ها و جایگزین کردن اقدامات مرمتی گذشته به‌منظور بهبود وضعیت موجود کار بسیار دشواری است و ممکن است پیامدهای آسیب‌زایی برای این آثار ارزشمند داشته باشد، در این پژوهش تلاش شده است تا با انجام مطالعات جامع پیرامون وضعیت موجود این آثار و مرمت‌های انجام شده باسیمان، تأثیر عایق‌های رطوبتی نانو  بر کاهش جذب رطوبت ملاط‌های سیمانی استفاده‌‌شده، ارزیابی شود؛ بنابراین، هدف از این پژوهش ارزیابی راه‌کاری نوین بدون نیاز به حذف ملاط سیمانی و با مداخله محدودتر، برای حفاظت از این آثار است. در این مطالعه از روش تحقیق کاربردی و ترکیبی  بهره گرفته شده و با در‌نظر گرفتن مفاهیم نظری درقالب مطالعات آزمایشگاهی انجام شده است. در این فرایند، آزمونهای مویینگی و درصد جذب آب نمونه‌های شاهد ملاط سیمانی  و دو نوع عایق رطوبتی نانو ایرانی و خارجی با نام‌های فراز‌سیل1 و زایکوسیل‌مکس2 بر روی نمونه‌های شاهد ملاط سیمان مشابه اعمال شده و نفوذپذیری و میزان جذب آب آن‌ها مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج بررسی‌ها نشان داد که هر دو عایق رطوبتی در کاهش جذب آب ملاط سیمانی مؤثر هستند. زایکوسیل مکس با عملکرد ۶۰.۵ درصد و فراز سیل با عملکرد ۴۸.۰۲ درصد، جذب آب ملاط سیمانی را کاهش دادند و زایکوسیل‌مکس عملکرد بهتری از فرازسیل نشان داد؛ اما با توجه به عدم دستیابی به درصد جذب آب نزدیک به نمونه سنگ‌های تخت‌جمشید و اختلاف بیش از ۱۰ برابری درصد جذب آب، هیچ یک از مواد مورد مطالعه برای ضدآب‌سازی ملاط سیمانی مورد استفاده در مرمت بنای تخت‌جمشید پیشنهاد نمی‌شوند.

مهدی عابدینی عراقی، ابوالفضل نیکوبیان، محمد کشاورز دیوکلایی،
دوره 7، شماره 1 - ( 3-1403 )
چکیده

حفاظت اشیاء و بقایای معماری که از کاوش‌های باستان‌شناسی به دست می‌آیند، حین و بعد از کاوش از مباحث مهمی است که باید بیشتر مورد توجه قرار بگیرد. زمانی‌که شئ یا سازه‌ای از زیر خاک بیرون می‌آید، تحت تأثیر فرایند کاوش و تغییرات شرایط محیطی، علاوه بر آسیب‌های پیشین، مستعد صدمات جدی و بازگشت‌ناپذیر است. این آثار و سازه‌ها بعد از بیرون آمدن از زیر خاک، به‌دلیل برهم خوردن تعادل شرایط محیطی، پایداری خود را از دست می‌دهند و نیازمند اقدامات حفاظتی عاجل به‌منظور تثبیت وضعیت اثر هستند که تنها با همکاری و تعامل بین باستان‌شناس و حفاظت گر ممکن خواهد بود. در این مقاله تلاش شده است با ارائه گزارش کاوش و اقدامات اضطراری که به‌منظور حفاظت از بقایای اثر معماری ارزشمند با نام طاق- سازه اسپهبد خورشید در جنوب استان مازندران صورت گرفته است، بر ضرورت و اهمیت این موضوع تأکید شود.

محمدرضا رکنی، حمید فدایی، مرجان کِفیرگیر،
دوره 7، شماره 2 - ( 6-1403 )
چکیده

تخت‌جمشید به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین محوطه‌های باستان‌شناختی ایران، نماد عظمت فرهنگی و هنری دوره هخامنشی است. هنر حجاری و آرایه‌های معماری این دوره با بهره‌گیری از تجربیات و دانش فرهنگ‌های گوناگون، شیوه‌ای نوین و هنرمندانه را خلق کرده است که در نقوش برجسته سنگی تخت‌جمشید نمود یافته‌اند. این نقوش به دلیل ظرافت و دقت اجرا، توجه پژوهشگران بسیاری را به خود جلب کرده و پرسش‌هایی در خصوص ارزش‌های هنری و روش‌های اجرایی آن‌ها مطرح ساخته‌است. این پژوهش با هدف تحلیل فنون اجرایی نقوش برجسته تخت‌جمشید، به مستندسازی نمونه‌هایی از این نقوش در پلکان شرقی کاخ آپادانا و پلکان شمالی کاخ شورا پرداخته است. برای مستندسازی و تهیه مدل‌های سه‌بعدی نقوش برجسته، از روش‌های پیشرفته فتوگرامتری، با تأکید ویژه بر فناوری فتو‌اسکن، استفاده شد و تصاویر به‌وسیله نرم‌افزارهای تخصصی Agisoft، 3D Zephyr و Reality Capture پردازش گردید. نتایج این پژوهش بخشی از فرایند خلق این آثار هنری را آشکار می‌کند که تاکنون کمتر به آن پرداخته شده است. همچنین، کارایی روش مستندسازی مبتنی بر فتوگرامتری در استخراج داده‌های دقیق فنی و هنری مورد تأیید قرار گرفت. این روش نه‌تنها امکان تحلیل دقیق‌تر جزئیات نقوش برجسته و تناسبات هندسی آن‌ها را فراهم می‌سازد، بلکه به درک عمیق‌تری از ارزش‌های هنری این آثار و جایگاه آن‌ها در تاریخ هنر کمک می‌کند. این رویکرد می‌تواند الگویی ارزشمند برای پژوهش‌های آینده در زمینه مستندسازی و استحصال داده‌های فنی و هنری نقوش برجسته تاریخی باشد.

طلحه قدوسیان، مهدی رازانی، امیرحسین مهدی‌خانی، آرش کشت‌کار، علی خواجه میرزایی، علیرضا منصوری، علی‌اکبر کیایی، حسین شیرازی، مصطفی ده‌پهلوان، عبدالبصیر حسین‌بر،
دوره 7، شماره 3 - ( 9-1403 )
چکیده

میراث فرهنگی و هنری، به‌عنوان گواهی بر تاریخ و هویت بشری، با چالش‌های متعددی ناشی از زوال طبیعی، محدودیت دسترسی، پیچیدگی‌های مستندسازی و استخراج داده روبه‌رو است. فناوری‌های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، به‌عنوان ابزارهای تحول‌آفرین، راه‌حل‌های نوآورانه‌ای برای حفاظت، نگهداری، بازسازی و بازنمایی این میراث ارائه داده‌اند. این مقاله با هدف ارائه تحلیلی جامع و نظام‌مند از کاربردهای AI و ML در حوزه میراث فرهنگی و هنر، پتانسیل‌ها، محدودیت‌ها و جهت‌گیری‌های آتی این رویکردها را بررسی می‌کند. مطالعات موردی برجسته شامل کاربردهای بینایی کامپیوتری در بازسازی تصاویر، پردازش زبان طبیعی برای رمزگشایی متون کهن، تحلیل داده‌های عددی و طیفی برای شناسایی پدیده‌ها و ماهیت مواد فرهنگی، توسعه دستیاران هوشمند و تولید محتوای خلاقانه می‌باشد. روش‌شناسی این مطالعه مبتنی بر مرور بیبلومتریک و ارزیابی الگوریتم‌های محاسباتی کلاسیک و پیشرفته ML است که نشان می‌دهد هوش مصنوعی نه‌تنها دقت و سرعت فرآیندهای حفاظتی را افزایش می‌دهد، بلکه تجربه‌های تعاملی و پایداری فرهنگی را از طریق بازآفرینی میراث ناملموس و تحلیل‌های مولکولی-ژنتیکی تقویت می‌کند. با وجود چالش‌هایی همچون کیفیت ناکافی داده‌ها، مسائل اخلاقی مرتبط با اصالت و هزینه‌های بالای زیرساخت، پذیرش گسترده این فناوری‌ها محدود شده است. این مقاله فناوری‌های نوظهوری مانند مهندسی پرامپت، دستیاران هوشمند، NFT و متاورس، هوش مصنوعی کوانتومی، حفاظت پیش‌بینانه مبتنی بر اینترنت اشیا و چاپ سه‌بعدی هوشمند را به‌عنوان جهت‌گیری‌های آتی برجسته می‌کند که نویدبخش تحولات چشمگیر در عصر دیجیتال هستند. در نهایت، این مطالعه بر لزوم همکاری‌های بین‌رشته‌ای و توسعه استانداردهای اخلاقی برای بهره‌برداری مسئولانه از هوش مصنوعی در حوزه میراث فرهنگی تأکید می‌کند و راهنمایی ارزشمند برای پژوهشگران و سیاست‌گذاران در این زمینه ارائه می‌دهد.


صفحه 1 از 2    
اولین
قبلی
1