حفاظت از آثار تاریخی دو وجه دارد، وجهی که بعد مادی اثر را مدنظر قرارمیدهد و وجهی که ارزشهای معنوی، هنری، تاریخی و زیباییشناسی آنها را لحاظ میکند. بنابراین، معرفی، مستندسازی و ثبت آثار مختلف تاریخی بهعنوان بخشی از فرایند حفاظت و مرمت، علاوه بر اینکه با نقش ترویجی که در فراهمکردن درک و شناخت از ارزشهای هنر و فرهنگ برعهده دارد و موجب حفاظت و کمک به احیاء آنها نیز میشود. در این پژوهش تلاش شدهاست که با معرفی مجموعه کاشیهای پایگاه میراث جهانی تختسلیمان بهعنوان یکی از مجموعههای ارزشمند هنر ایرانی که از قدمت و تنوع بالایی برخوردار است، این نیاز حفاظتی را پوشش دادهشود. برای دنبالکردن این هدف از روش توصیفی و تحلیلی، و بررسی و گردآوری مستندات میدانی و مطالعات کتابخانهای بهره گرفتهشد. در نتیجه این مطالعه بیش از 5400 کاشی شامل انواع کاشیهای نفیس زرینفام در اشکال و نقوش متنوع، کاشی لاجوردی، فیروزهای، طلاچسبان با نقوش برجسته، کاشیهای هندسی، نمونههای کاشیهای تکرنگ و برخی آجر کاشیها شناساییشد.
محمد یاغیزایی، عاطفه فاضل نجفآبادی، دوره 5، شماره 3 - ( 9-1401 )
چکیده
سرامیک و صنعت سرامیکسازی از ابتدای حضور انسان ابزارساز بر روی زمین تا به امروز دستخوش تغییرات متعددی شده است. این تغییرات سبب پیدایش گونههای مختلفی از سرامیکها متفاوت در شکل، طرح، نامگذاری، اندازه، روشهای تهیه و تولید، گردیده که عمدتا در حفاریهای باستانشناسی به دست میآیند و حفاظت و مرمت آنها با درک و شناسایی انواع و گونههای آن بسیار میتواند دقیقتر انجام پذیرد. سرامیکها بسته به فن ساخت، دمای پخت، خاک مورد استفاده و افزودنیهای مورد استفاده در خمیره به انواع مختلفی دستهبندی میشوند. این دستهبندیها در برخی مواقع بسیار پراکنده هستند، به طوری که بر اساس دمای پخت به چهار دسته استونور و ارتنور، چینی و پورسلان و بر اساس روش ساخت به انواع دستی، ورقهای، چرخی، قالبی و فشاری تقسیم میشوند. هدف از انجام این پژوهش معرفی مهمترین گونههای سرامیک و ویژگیهای آنها از جمله دمایی پخت، فن ساخت و سایر ویژگیهای ساختاری و مواد مورد استفاده در بدنه است. در این راستا و برای رسیدن به این هدف، به تشریح برخی از اصطلاحات سرامیکسازی، و دستهبندی سرامیکها بر مبنای دمای پخت، روش ساخت و نوع خاک، تشکیل دهنده خمیره آنها میپردازیم.
سیده سمیرا آلطه بناب، احد نژاد ابراهیمی، دوره 8، شماره 4 - ( 12-1404 )
چکیده
کاربندی از عناصر تزئینی- سازهای معماری ایرانی اجرا شده بر پایه هندسه دقیق است که در بخشهای مختلف و متنوع آن بهکار رفته است و از قسمتهای مهم کاربندی؛ کاربست در چپیرهسازی است. معماران ایرانی در گنبدخانهها، جهت تبدیل زمینه مربع به دایره از چپیرهسازی بهره میگرفتند که دارای دو بخش گوشهسازی و شکنج است. هدف این پژوهش بررسی نمونههای تاریخی و دستهبندی فرمهای کاربندی اجرا شده در شکنج در راستای گونهشناسی و طبقهبندی نظاممند نمونههای تاریخی است و همچنین ویژگیهای موجود در هریک از کاربندیهای اجرا شده از لحاظ زمینه و نوع کاربندی مورد بررسی قرار خواهد گرفت تا رابطه بین نوع کاربندی اجرا شده در شکنج با زمینه و اضالع کاربندی مشخص شود. پیشینه تحقیق نشان میدهد شکنج به دو روش تاقبندی و کاربندی قابل اجرا است. برای رسیدن به این هدف دستهبندی شکلی از کاربندی در شکنجهای مطالعه شده ارائه شد. این پژوهش از نوع پژوهشهای کیفی است که به روش توصیفی- تحلیلی کار شده و اطلاعات لازم از طریق مطالعات کتابخانهای، مشاهده عینی و بررسی نمونههای در دسترس انجام شده است. نتایج تحقیق نشان میدهد کاربندی در شکنج از منظر شکلی به دو دسته تاق بزرگ (شامل ساده و دارای سوسنی) و تاق کوچک (شامل تاقبندی با کاربندی، سکنج ساده با کاربندی و ترمبه فیلپوش با کاربندی) قابل تقسیم است، که هریک از انواع دارای ویژگی خاص خود هست که در زمینههایی همچون نیمهشت قابل اجرا است. این پژوهش بهصورت مستقیم دستورالعملهای اجرایی ارائه نمیدهد؛ اما نتایج آن میتواند به مطالعات بعدی و فرآیند تشخیص اصالت در حفاظت و مرمت کاربندیهای اجرا شده در شکنج کمک کند.
