شهناز بهلولی، محمد قهری، دوره 1، شماره 3 - ( 10-1397 )
چکیده
نسخههای خطی که در آرشیو نسخ خطی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نگهداری میشوند عمدتا منحصر به فرد بوده و به لحاظ تاریخی و فرهنگی از اهمیت خاصی برخوردار هستند. یکی از اصلیترین دلایل فرسایش اسناد و کتابهای خطی، عوامل بیولوژیکی و بهطور عمده قارچهای میکروسکوپی هستند. روشی که در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برای از بین بردن آلودگیهای بیولوژیکی مورد استفاده قرار میگیرد، ضدعفونی با اتیلناکساید است. مدت زمان ماندگاری اثرات ضدعفونیکنندگی گاز اتیلن اکساید همواره یکی از دغدغههای این سازمان بوده و هدف این تحقیق است که طی آن اثر ضدعفونیکنندگی ماده مذکور ظرف مدت 4 سال بررسی شده است. 107 نمونه با روش تراشیدن و کشت در محیط کشت اختصاصی قارچها بررسی شده و ارتباط نوع آلودگی آنها با شرایط محیطی نگهداری و آلودگی نسخ قبل از ضدعفونی مورد بحث قرار گرفته است. نتایج نشان داد که علیرغم آن که 67/86 درصد نمونهها همچنان آلودگی نشان دادند و فقط 43/13 درصد فاقد آلودگی باقی ماندهاند، ولی این آلودگی با آلودگی اولیه آنها متفاوت است. بنابراین ضدعفونی با اتیلناکساید در طول مدت 4 سال تأثیر مناسبی داشته است زیرا آلودگیهای اولیه از بین رفته و پس از طی این مدت زمان مجددا رشد نکرده است و آلودگیهای مشاهده شده از نوع آلودگیهای محیطی است که روی اسناد اضافه شده است.
فضه رحیمی، مهناز عبدالله خان گرجی، دوره 2، شماره 1 - ( 3-1398 )
چکیده
منابع مختلفی در موضوع آرایههای تزیینی و رنگهای استفادهشده در تزیینات نسخ خطی وجود دارد که میتواند مرجع خوبی برای شناخت اینگونه تزیینات باشد. اما ضروری است که مطالعات دقیقتری برای شناسایی رنگهای بهکاررفته انجام پذیرد، تا شناخت ما نسبت به آثار شناختی دقیق و علمی باشد. ازجملۀ این موارد کاربرد رنگ طلایی در آرایههای تزیینی نسخ خطی است که در این پژوهش به شناسایی آنها در نسخ تاریخدار پرداخته شده است. با توجه به اینکه نسخهشناسان در فهرستنویسیها یا شناسنامههای اموالی رنگ طلایی بهکاررفته در نسخ خطی را زر (طلا) اعلام میکنند و از طرفی در دوران اسلامی کاربرد طلا در آثار و اشیا محدودیت دارد، این پرسش مطرح میشود که آیا کاربرد طلا در قرآنها نیز محدودیت داشته یا از آلیاژهایی که تلألؤ طلایی دارند استفاده میشده است. بر همین اساس در این پژوهش به بررسی رنگ طلایی بهکاررفته در قرآنهای خطی قاجاری پرداخته میشود تا بررسی شود در تزیینات قرآنها از طلا استفاده شده یا از آلیاژهای آن. در تحقیق حاضر 5 نمونه رنگ طلایی بهکاررفته در 5 نسخۀ خطی مربوط به دورۀ قاجار شناسایی شدند. این آثار مذهّب و مرصّع بهدلیل نفیس بودن در فهرست آثار ملی ثبت شدهاند و در حال حاضر در موزۀ ملی قرآن نگهداری میشوند. این بررسی با میکروسکوپ پلاریزان (PLM) و میکروسکوپ الکترونی روبشی SEMمجهزبه آنالیزگر EDS انجام شد. نتایج پژوهش بیانگر این مطلب بود که طلا بهعنوان رنگدانه در تزیینات رنگ طلایی به کار رفته است.
رنگدانهها از مهمترین موارد برای شناخت اصالت آثار هنری و تاریخی فرهنگی بوده و از جایگاه ویژهای در حفاظت و مرمت برخوردار هستند. در این میان شناخت روشهای شناسایی رنگدانههای بهکار رفته در آثار تاریخی در تعیین هویت و اصالت این آثار نقش مهمی دارد. هدف این مطالعه مرور انواع روشهای شناسایی رنگدانههای بهکار رفته در نسخ خطی تاریخی است. مطالعات در این مقاله با مرور آنالیزهای دستگاهی غیرتخریبی مانند میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به تفرق پرتو ایکس (SEM_EDX) طیفسنجی زیر قرمز تبدیل فوریه (FTIR)، فلورسانس اشعه ایکس (XRF)، پراش پرتو ایکس (XRD) میکروسکوپ نوری پلاریزان (PLM) نشر پرتو ایکس الفانی ذرهای (PIXE) میکروسکوپ نیروی اتمی (AFM) طیفسنجی میکرورامان (micro Raman و تصویر برداریهای نوری جهت شناسایی عنصری و ترکیبی رنگدانهها صورت گرفته است. از میان روشهای فوق میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به تفرق پرتو ایکس و آزمونهای نقطهای در شناسایی رنگدانههای تاریخی کاربرد بیشتری داشته است. همچنین کاربرد ترکیبی چند روش میتواند راهکار مناسبی برای شناسایی باشد؛ اما با توجه به مطالعات انجام گرفته در مقاله حاضر ضروری است بسته به هدف شناسایی و حساسیت اثر مواردی از جمله امکان آنالیز در محل یا انتقال آثار به آزمایشگاههای مراکز مختلف استفاده از روشهای غیرتخریبی امکان انجام نمونهبرداری و اهمیت و ارزش اثر در نظر گرفته شده و بدین صورت بهترین روش ممکن اتخاذ گردد. در صورت نیاز ترکیب آزمونها و روشهای دستگاهی نیز میتواند در شناخت هر چه دقیقتر رنگدانهها در کنار شیمیتَر مؤثر واقع شود.
