19 نتیجه برای میراث فرهنگی
زری خدمتی،
دوره 1، شماره 1 - ( 3-1397 )
چکیده
مسائل بسیاری در زمینه تعادل و تعامل نیازهای ملموس میراث فرهنگی و نیازهای امروز و آینده جوامع وجود دارد که در گذشته هرکدام در سیستمهای مدیریتی مجزا در مسیر سازمانی خود حرکت میکردند؛ ولی امروزه برای مرتفع نمودن مشکلات و نیازهای مشترک، نیاز به تعاملات سیستمها و مدیریت جامع صیانت از میراث فرهنگی- بهعنوان شاهدی از تاریخ و هویت ما- با نیازهای امروزی جوامع و آیندهگرایی در توسعه شهری وجود دارد؛ تا ابعاد سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در منافعی مشترک بسط داده شوند. امروزه دولتها با دیدگاه جامع «میراث فرهنگی، منافع مشترک عمومی» سعی در صیانت و خروج از غفلت و فراموشی میراث فرهنگی هستند؛ ازآنرو نیاز به یکپارچهسازی سیستمهای مدیریتی و ایجاد مدیریت یکپارچه میراث را الگوی سیستمهای سازمانی خود نمودهاند. همگرایی و وابستگی متقابل حفظ میراث و گردشگری میراث، موجب پیدایش رویکرد مدیریت یکپارچه میراث فرهنگی در حوزه مدیریت میراث شده است که در کل منجر به توسعه و پایداری میراث و جامعه میشود. رویکرد یکپارچهسازی سیستمهای مدیریتی در کشور ما موضوعی ناآشناست که عامل خسارات بسیاری بر میراث فرهنگی شده که آشنایی با تجربیات جهانی مدیریت و شناخت شرایط کشور در بومیسازی دستاوردهای جهانی میتواند در صیانت میراث فرهنگی کشور مؤثر باشد. این مقاله با رویکرد تحلیلی- توصیفی بر اساس مطالعات اسنادی و کتابخانهای سعی در معرفی و اشاره بهضرورت رویکرد یکپارچهسازی سیستمهای مدیریت میراث دارد. هدف این تحقیق نیز معرفی تأثیر مدیریت یکپارچه در صیانت میراث فرهنگی است.
فاطمه حاجیان، حامد امیرخانی،
دوره 1، شماره 2 - ( 6-1397 )
چکیده
استفاده از روشهای تحلیلی، که در ابتدا در علم مواد توسعه یافت، برای اشیاء هنری و باستانی گسترش یافت تا به مرمتگران و باستانشناسان امکان کسب اطلاعات در مورد ترکیب مواد را بدهد. این اطلاعات به پاسخگویی به سؤالاتی درباره فرآیند تولید مصنوعات، شیوه زندگی و فرهنگ مناطق موردمطالعه کمک میکند. همچنین، این بررسیها برای حفاظت، مرمت، تعیین اصالت و سابقه مرمت اشیاء باستانی مفید است. علاوه بر این، میراث فرهنگی به دلیل اثرات مخرب آلودگی محیطی و عوامل طبیعی در حال تخریب است. تخریب آثار تاریخی در فضای باز شناختهشده است، اما حتی آثار نگهداری شده در موزهها و کتابخانهها نیز در معرض زوال هستند. این پدیدهها باید بهطور کامل مطالعه شوند تا فرآیند تخریب درک شده و روشهایی برای پیشگیری یا کاهش سرعت آن توسعه یابد.
طی بیست سال گذشته، پراش پودری پرتو X برای توصیف مواد بلورین و غیر بلورین باستانی، تاریخی و هنری مانند سرامیک، فلزات، محصولات خوردگی، سرباره، سنگ، ملاط، رنگدانه (مواد کاملاً یا تا حدی بلورین)، سلولز، کاغذ، چوب، پاپیروس، شیشههای باستانی و موزاییک (مواد غیر بلورین یا تا حدی بلورین) بهطور گسترده استفادهشده است.
میترا اعتضادی، ، ،
دوره 1، شماره 3 - ( 7-1396 )
چکیده
چرا باید صلاحیت اصالتسنجی آثار در رشتۀ اشیاء عتیقه و احجار کریمه و کتب خطی» در کانون کارشناسان رسمی دادگستری ایجاد گردد و فارغ از زمان تنها به کارشناسان دانش آموختۀ کارشناسی مرمت اشیاء تاریخی، هنری و فرهنگی سپرده شود!
پرستو عرفانمنش، حمید فدایی،
دوره 1، شماره 3 - ( 10-1397 )
چکیده
اهمیت اسناد و مدارک تاریخی در تبیین زوایای مبهم حیات اجتماعی و سیاسی یک ملت بهعنوان دستمایه اصیل عرصههای تحقیق بر هیچکس پوشیده نیست. در این رهگذر حفظ و نگهداری این گنجینه ارزشمند ضرورتی تام دارد. ازاینرو یکی از وظایف مهم مراکز آرشیوی، پژوهش و تحقیق در جهت کشف راههای بهینه حفاظت و درمان مواد آرشیوی است. پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی با توجه به مطالعات گسترده در سالیان گذشته روی مرکز اسناد پژوهشگاه میراث فرهنگی، توانسته است به نتایج قابلتأملی دست یابد. مجموعه مطالعات صورت گرفته روی اسناد از سال 1387 تا 1394 انجامگرفته و روند تغییرات ایجادشده روی آنها را مطابق شرایط بیان مینماید. از سوی دیگری بهمنظور هرچه بهتر فراهم کردن شرایط محیطی و نگهداری آنها پیشنهادها و فعالیتهایی را ارائه میکند.
عبداله نصراللهی،
دوره 1، شماره 4 - ( 12-1397 )
چکیده
از دیرﺑﺎز ﺗﺎ ﮐﻨﻮن ﻣﻮﺿﻮع ﺛﺒﺖ در ﺣﻮزه ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ زﻧﺪﮔﯽ، ﻫﻤﻮاره ﺑﺎ ﺑﺸﺮ ﻫﻤﺮاه ﺑﻮده اﺳﺖ. ﺛﺒﺖ ﻣﻮﺿﻮﻋﯽ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ اﺳﺖ و ﺑﺎزﺗﺎب ﻋﺮﺻﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺑﺸﺮ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد. هر اﺛﺮی ﮐﻪ از ﮔﺬﺷﺘﻪ از اﻧﺴﺎن ﺑﻪ ﺟﺎی ﻣﺎﻧﺪه، ﭼﻪ آﻧﮕﺎه ﺑﻪ ﺻﻮرت تصویر ﺑﻮده و یا ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﺧﻂ خودنمایی ﮐﺮده، ﺟﻬﺎﻧﯽ از اﻃﻼﻋﺎت و داﻧﺶ ﻣﺎدی و ﻣﻌﻨﻮی را ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺋﯿﻨﻪای ﺻﺎدق بیهیچ ﺗﻈﺎﻫﺮ و ﻧﻘﺼﯽ، ﻣﻨﻌﮑﺲ و روﺷﻦ ﻣﯽﺳﺎزد. ﺷﺎﺧﺼﻪ ﺗﻤﺎم ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺛﺒﺖ ﺷﺪه در طول تاریخ «ارزش و اﻫﻤﯿﺖ آنﻫﺎ» ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎری بیشتر و اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻪ ادوار ﭘﯿﺶِ روی ﺧﻮد ﺑﻮده اﺳﺖ و این اﻧﺘﻘﺎلِ ارزش ﺑﻪ آیندگان اﻣﺮوزه نیز اداﻣﻪ دارد. در ﺣﻮزه ﻣﯿﺮاث ﻓﺮﻫﻨگی ﺣﻔﺎﻇﺖ از ﺑﻨﺎﻫﺎ و ﺷﻬﺮﻫﺎی تاریخی، ﻣﻮﺿﻮع ﺛﺒﺖ ﺑﺴﯿﺎر ﭘﺮارزش و ﺑﺎ اﻫﻤﯿﺖ اﺳﺖ. نکته ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ در این ﺣﻮزه، ﻣﻮﺿﻮﻋﯿﺖ ﺛﺒﺖِ دوﺑﺎره ارزشﻫﺎﺳﺖ. ﭼﺮا ﮐﻪ اﺛﺮ ﻣﺎدی یا ﻣﻌﻨﻮی ﺛﺒﺖ ﺷﺪه در دوران آفرینش را، دوﺑﺎره ﺑﻪ ﺛﺒﺖ ﻣﯽرﺳﺎﻧﯿﻢ ﺗﺎ ﺣﻔﺎﻇﺖ ﺷﻮد و ﻣﻮرد حمایت ﻗﺎﻧﻮنی و ﺗﻮﺟﻪ ﻫﻤﮕﺎنی و از ﻫﻤﻪ ﻣﻬﻢ ﺗﺮ در فرایند ﺗﻮﺳﻌﻪ پایدار ﻗﺮار ﮔﯿﺮد و ﺑﻪ آیندگان ﺳﭙﺮده ﺷﻮد. این ﻣﻘﺎﻟﻪ ﮐﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﺸﺎﻫﺪات عینی و ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﮐﺘﺎﺑﺨﺎﻧﻪای و اﺳﻨﺎدی اﺳﺖ، ﺑﻪ ﺻﻮرت تحلیلی- توصیفی ﺑﻪ ﺗﺸﺮیح این ﻣﻮﺿﻮع ﻣﯽﭘﺮدازد ﮐﻪ ﻣﺎﻫﯿﺖ و اﻫﻤﯿﺖ ﺛﺒﺖ ﭼﯿﺴﺖ و ارﺗﺒﺎط ﺛﺒﺖ ﺑﺎ ارزش، ﺣﻔﺎﻇﺖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ پایدار ﭼﮕﻮﻧﻪ تعریف ﻣﯽﺷﻮد. ﺑﺮرﺳﯽ ﻧﻘﺶ ﺛﺒﺖ در ﺣﻔﺎﻇﺖ از ارزشﻫﺎی میراث فرهنگی و جایگاه آن در فرآیند ﺗﻮﺳﻌﻪ پایدار از دیگر اﻫﺪاف این ﻣﻘﺎﻟﻪ اﺳﺖ.
مهدی رازانی،
دوره 2، شماره 4 - ( 11-1398 )
چکیده
نشریه «دانش حفاظت و مرمت»، بهعنوان یکی از مجلات تخصصی حوزه میراث فرهنگی، در بازه زمانی ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۹ به دلیل چالشهای ساختاری و اجرایی با وقفههای قابلتوجهی در انتشار مواجه شد. در سالهای ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ هر سال تنها یک شماره منتشر شد و در سال ۱۳۹۷ هیچ شمارهای به چاپ نرسید. این وقفهها منجر به تأخیر در انتشار مقالات شد. بهمنظور جبران این کاستیها، در مرداد ۱۴۰۳ تصمیم به انتشار ویژهنامههای جبرانی گرفته شد. این ویژهنامهها با همکاری سردبیران میهمان متخصص و با بهرهگیری از مقالات برگزیده همایشهای دهم و دوازدهم حفاظت و مرمت و مقالات جدید، آمادهسازی و منتشر شدند. و به این ترتیب موضوع وقفه های انتشار در نشریه از مرداد ۱۴۰۳ تا شهریور ۱۴۰۴، با انتشار مجموعاً ۳۱ شماره شامل ۱۰ ویژهنامه و ۲۱ شماره عادی به پایان رسید. این اقدام با هدف حفظ اعتماد جامعه علمی، انتشار مقالات معوق و ارتقای دانش حفاظت و مرمت انجام شد.
احسان هراتی، محمود بختیاری شهری،
دوره 3، شماره 1 - ( 3-1399 )
چکیده
روشهای بازتابی (Reflection) و فلورسانس ( Fluorescence) در مبحث تاریخ هنر و فرایند شناخت مواد و بررسی وضعیت و مرمت آثار تاریخی و هنری اطلاعات ارزشمندی را در اختیار پژوهشگران و مرمتگران قرار میدهد. تصاویر حاصل از نور مریی (Visible Light) بهترین روش برای ثبت اثر و بررسی آن در غیاب اثر است. دوربینهای دیجیتال مدرن این پدیده را تسریع و همگانی کردهاند. تصاویر اشعه ماوراءبنفش (Ultra-Violet (Uv)) برای آنالیز سطح نقاشی و بررسی وضعیت کنونی اثر و تشخیص رنگدانهها به کار میرود. این روش جزو روشهای بازتابی و فلورسانس شمرده میشود. از این جهت که مقداری از آن از سطح نمونه بازتاب و در طول موج مریی از سطح ساطع میشود. مقداری نیز بهکمک سطح جذب میشود. این پژوهش به بررسی کیفی آسیبهای یک تابلو نقاشی رنگروغن و دو نسخه خطی به روش فلورسانس اشعه ماوراءبنفش و روش بازتابی نور مریی پرداخته است. مشخصات ظاهری اثر بهوسیله تصویر نور مریی و تصویر فلورسانس بررسی و ثبت شد. تصویر فلورسانس محلهایی که رنگ خود را از دست دادهاند، وصلهکاری شدهاند یا بخشهایی را که مرمتی هستند تشخیص دادهاند؛ بنابراین تصویر فلورسانس، در غیاب تاریخچه اثر تصویر روشنی از وضعیت مرمتهای پیشین و آسیبهایی که در تابلوی نقاشی ایجاد شده است، میدهد. همچنین در بررسی یک نسخه تاریخی- فرهنگی تشخیص بخشهایی که مورد حمله بیولوژیکی قرار گرفتهاند میسر شد. بررسی نسخه خطی دیگر با اشعه فلورسانس ماوراءبنفش نشان داد که احتمالاً رنگ قرمز بهکاررفته در نسخه، رنگدانه اخراست.
پارسا پهلوان، حمید فدایی، استفانیا منزی، ماریا کیارا بینیوزی،
دوره 3، شماره 1 - ( 3-1399 )
چکیده
براساس نیازهای مرمتی در محوطه جهانی پاسارگاد، با در نظر گرفتن ملاحظات پایداری، سازگاری، بازگشتپذیری و اقتصادی سه گروه ملات طراحی شدند. برای این مهم، ملاتهای آهکی هوایی با آهک میکرونیزه و استاندارد بههمراه افزودنی ارگانیک بهمنظور هماهنگی با رطوبت نسبی پایین استان فارس انتخاب شدند. ملاتهای طراحیشده، در مقیاس آزمایشگاهی در بیش از صد نمونه ساخته شدند و براساس برنامه زمانبندی، توزیع شبکه تخلخل، نفوذپذیری در برابر بخار آب، پایایی و کربوناسیون سنجیده شدند. از آنجا که پارامترهای تأثیرگذار بر ملات در اقلیم طبیعی از محیط آزمایشگاهی بیشتر و پیچیدهتر است، تمام روند ساخت ملات و انجام آزمونها در اقلیم پاسارگاد تکرار شد تا تأثیر تفاوت اقلیم و آزمایشگاه بر کارایی ملاتهای مرمتی نیز مطالعه شده باشد. روش انجام این پژوهش تجربی و نظری است؛ بخش تجربی در آزمایشگاه و سایت به ساخت نمونه ها و انجام آزمون ها مترتب است. امکان سنجی تناسب این ملاتها با ابنیه تاریخی و مقایسه ویژگی های ملات ها در آزمون ها با مطالعات و پژوهش های موجود به روش نظری انجام شده است. مقایسه نتایج آزمونهای شبکه تخلخل و رفتار آب و بخار آب ملاتهای این پژوهش با ملاتهای استاندارد مرمتی دنیا، به ظرفیت بالای ملاتهای آهکی هوایی بومآورد در کارکرد مرمتی در اقلیم استان فارس اشاره دارد.
حسن خسروی خافتری، حسین احمدی، محمدحسن طالبیان،
دوره 3، شماره 4 - ( 12-1399 )
چکیده
برنامه مدیریت حفاظت محوطههای تاریخی به دلیل گستردگی و پیچیدگی مسائل یک محوطه تاریخی امری بسیار پیچیده است. برخی منشورهای بینالمللی مانند منشور بورا، مدلهای برنامهریزی مارتا دماس، برنارد فیلدن، میشل سالویان، مایکل پیرسون و یوکا یوکهلتو در این خصوص دستورالعملهایی ارائه کردهاند. مدلهای استاندارد و عمومیتر دیگری نیز جهت برنامهریزی یک مجموعه وجود دارد که مهمترین آنها استفاده از شیوه استراتژیک و جدول SWOT است. در این پژوهش این سوالات اساسی مطرح است که: برنامهریزی مدیریت حفاظت محوطههای تاریخی چه اهمیتی دارد و شیوه مناسب جهت تدوین آن چیست؟ این پژوهش از لحاظ هدف یک پژوهش توسعهای و عملی بهحساب میید. روش حل مسئله به شکل «فرضیهای ـ قیاسی» در انجام این پژوهش مدنظر است. چارچوب نظری پژوهش بر اساس سه دسته مختلف اطلاعات شامل: منشورهای بینالمللی، تجربههای جهانی و مدلهای استاندارد برنامهریزی است. در ادامه اطلاعاتی در زمینه محوطه موردمطالعه (شهرمحوطه باستانی استخر)، ارائهشده است و درنهایت با استفاده از مدل تحلیلی (SWOT) سیاستگذاریهای اصلی جهت برنامهریزی حفاظت محوطه از قبیل تعیین حرایم و معرفی عمومی و ارتباط با جامعه به عنوان اصلیترین نیازهای محوطه معرفی گردیده است. هدف اصلی این مقاله معرفی برنامهریزی مدیریت محوطههای تاریخی بهعنوان یک ابزار مدیریتی و یک تخصص کلیدی در حوزه حفاظت میراث فرهنگی است.
مهدی رازانی، لیلی نعمانی خیاوی،
دوره 3، شماره 4 - ( 12-1399 )
چکیده
سازههای تاریخی که عموماً از مصالح متخلخل نظیر سنگ، آجر و ملاط ساخته شدهاند، طی قرنها در معرض عوامل محیطی و انسانی قرار گرفتهاند که منجر به تخریب تدریجی آنها شده است. استحکامبخشی، بهعنوان یک مداخله حیاتی در حفاظت از مصالح متخلخل تاریخی، با هدف افزایش پایداری مکانیکی، کاهش تخریب بیشتر و افزایش طول عمر این مصالح انجام میشود. این فرآیند زمانی ضرورت مییابد که تمامیت اثر تاریخی بهدلیل عواملی همچون هوازدگی، تبلور نمک و رشد بیولوژیکی، دچار آسیبهای ساختاری شده باشد. با این حال، اثربخشی روشهای استحکامبخشی بهطور قابلتوجهی به انتخاب مواد تثبیتکننده مناسب وابسته است. این مواد باید معیارهای خاصی از جمله نفوذ عمیق و یکنواخت، حداقل باقیمانده سطحی، سازگاری شیمیایی، برگشتپذیری و حفظ تنفسپذیری مصالح را دارا باشند. با وجود اهمیت این موضوع، چالشهای عمدهای در این حوزه از جمله عدم وجود دستورالعملهای استاندارد و درک جامع از عملکرد بلندمدت مواد استحکام بخش وجود دارد. این پژوهش با هدف پر کردن شکاف بین اصول نظری و کاربردهای عملی، به ارزیابی عملکرد مواد تثبیتکننده در محل و بهینهسازی راهبردهای مداخله برای مصالح متخلخل تاریخی میپردازد.
ناصر اسلامی، حمید فدایی، جواد عباسی،
دوره 4، شماره 1 - ( 7-1400 )
چکیده
حضور نمکهای محلول تهدیدی جدی برای بناها و اشیا تاریخی متخلخل است. مکانیسم تخریب توسط نمکها در مواد تخلخل همانند سنگ یک فرایند فیزیکی است که بر اساس فشار تولید شده از بلوری شدن در داخل منافذ مواد عمل میکند. در سالهای اخیر روشهای زیادی برای بیرون کشیدن یا غیرفعال کردن این نمکها ارائه شده است. میزان سنجش کارایی هر سیستم نمکزدایی را مقدار نمکهای پاک شده و اینکه چه عمقی از اثر مورد درمان قرار میگیرد تعیین میکند در واقع انتقال یونها در نتیجه اتحاد به گروه از انرژی است انرژی جنبشی انرژی الکتریکی و انرژی شیمیایی این سه عامل محرک خروج و حرکت یونها در یک فرایند نمکزدایی بهینه هستند. روش الکتروجنبشی یک روش غیرتخریبی برای بیرون کشیدن نمکهای محلول بر اساس مهاجرت الکتریکی یونهای موجود در داخل اثر است. این روش برای شبکههای با تخلخل بسیار ریز با نفوذپذیری هیدرولیکی بسیار پایین نیز کارایی دارد در سالهای اخیر توجه ویژهای به این روش به خصوص در کشورهای اروپایی شده است. میزان بالای خروج نمکها و عمق زیاد تحت درمان باعث شده که تحقیقات بسیاری بر روی این روش انجام شود و نتایج قابل توجهی از تأثیر این روش بر روی میراث تاریخی مشاهده شده است. در این مقاله مروری شده است بر پیشینه کلیات و اصول این روش در حفاظت و نمکزدایی مواد تاریخی متخلخلی که در خطر تخریب توسط نمکهای محلول قرار دارند. مقایسه نتایج حاصل از روشهای سنتی نمکزدایی با این روش حاکی از بهبود کیفیت نمکزدایی کوتاه شدن زمان عملیات و کارایی بالای این روش است.
سیدعلی فارغ، مهدی فتاحی اینی علیا،
دوره 4، شماره 4 - ( 12-1400 )
چکیده
میراث فرهنگی به عنوان آینه نبوغ بشری منعکس کننده تنوع تمدن انسانی و پلی بین گذشته و حال است که درک و فهم جمعی ما را از تاریخ مشترکمان شکل میدهد حفاظت و حراست از این گنجینه غنی و ارزشمند، مسئولیتی حیاتی است که نیازمند استراتژیهای جامع و چند جانبه بوده و تلاشهای مشترک تمامی کارشناسان و متخصصین ذی ربط را طلب میکند در این میان اصول و شیوههای مهندسی بهداشت ایمنی و محیط زیست (HSE) میتواند به طور قابل توجهی به حفاظت از داراییهای فرهنگی و افراد درگیر در حفظ آنها کمک کنند مهندسی HSE نقشی اساسی در ارزیابی و مدیریت ریسک در طول پروژههای بازسازی ایفا کرده و به توسعه شیوهها و رویههای کاری ایمنی مخصوص برای حفاظت از میراث فرهنگی میپردازد. از این رو با به کارگیری مدیریت ریسک و اتخاذ تدابیر مربوطه میتوان خطرات احتمالی متوجه آثار فرهنگی را تا سطح قابل قبولی کاهش داد در این مقاله سعی شده است پس از شناسایی و ارزیابی تهدیدات پیش روی میران فرهنگی ضمن تشریح کاربرد مهندسی HSE و ابزارهای مدیریت ریسکه پیشنهادها و استراتژیهای نوآورانهای جهت ایمنی و حفاظت از این ذخایر گران بها ارائه گردد.
امیناله کمالی،
دوره 5، شماره 1 - ( 1-1401 )
چکیده
ایران با پیشینهای بیش از ۷۰۰۰ سال در حوزه معدنکاوی و فلزکاری کهن یکی از پیشگامان باستانی در جهان به شمار میرود مطالعه پیرامون معدنکاوی و فلزکاری کهن به عنوان بخشی از میرات مهندسی و فرهنگی ایران نقش اساسی در شناخت تاریخچه این فناوریها و توسعه دانش مرتبط و حفاظت از آن کمک میکند از دهه ۱۳۷۰ فعالیتهای سازمان یافتهای در زمینه معدنکاوی و فلزکاری کهن در ایران آغاز شده که اجرای پروژههای ملی و بینالمللی از جمله دستاوردهای مهم آن بوده است. این پژوهش با مروری بر مطالعات شاخص انجام شده در این حوزه نتایج فعالیتهای انجام شده را مورد ارزیابی قرار داده است. از این منظر ضمن برشمردن ارزشهای موجود در میراث معدنکاری و فلزکاری کهن بر ضرورت حفاظت از آن و نیز ثبت ملی نمونههای شناخته شده برتر از این معادن در کشور تاکید میکند.
فضه رحیمی، علیرضا رازقی،
دوره 6، شماره 1 - ( 3-1402 )
چکیده
هویت از جمله مفاهیمی است که دارای گستره معنایی وسیعی در علوم انسانی است. اهمیت آن از این جهت است که نمیتوان فرد یا شخصی و یا چیزی را یافت که فاقد هویت باشد. به همین دلیل در بیشتر شاخههای مختلف علوم انسانی موضوع مورد مطالعه پژوهشگران قرار گرفته است. همچنین در حوزه میراث فرهنگی نیز که ارتباط مستقیمی با هویت فرهنگی جوامع دارد مورد توجه است و به همین دلیل اسناد زیادی در این خصوص تهیه شده است. به دلیل اهمیت موضوع هویت در این مقاله اسناد بینالمللی در حوزه میراث فرهنگی به تحلیل محتوا شدند. به این منظور مفهوم هویت در تعدادی از اسناد بینالمللی مرتبط با میراث فرهنگی انتخاب شدند. بر اساس تحلیل محتوای صورت گرفته مفهوم هویت در این اسناد در دو شاخه اصلی تعریف هویت و عرصههای هویت قابل بررسی است. هر یک از این شاخهها زیرشاخههایی دارد که در این مقاله با عنوان مقوله و زیرمقوله دستهبندی شدند. اما اینکه هر یک از این مقولهها و زیرمقولهها با چه سلسله مراتبی در این اسناد مورد توجه قرار گرفتهاند؛ و اولویت نسبی آنها به همراه پیشنهادی برای بهبود پرداختن به موضوع هویت در اسناد آتی، مسئلهای است که در این مقاله به آن پرداخته شده است. اهمیت تحلیل سلسله مراتبی زیرمقولهها در این اسناد به این صورت است که علاوه بر اینکه در تصمیمگیریها موثر است بلکه در تدوین اسناد جدیدتر با موضوع هویت کمککننده خواهد بود. پس از مشخصشدن مقولهها و زیرمقولهها در ارتباط با مفهوم هویت، مقولهها و زیرمقولهها اولویتبندی شدند. یعنی پس از تحلیل محتوای اسناد تحلیل سلسهمراتبی آنها انجام شد و مشخص شد که کدامیک از مقولهها در چه مرتبهای قرار دارد.
طاهره شیشهبری، الهه خاکبازالوندیان،
دوره 6، شماره 1 - ( 3-1402 )
چکیده
آثار تاریخی به عنوان یکی از شاخصهای شناسایی میراث فرهنگی ملل، همواره از جایگاه ویژهای در مطالعات تاریخی- فرهنگی برخوردار بوده است. مقاله پیشرو با هدف ارائه گزارشی از عملیات مرمت و حفاظت اشیاء فلزی گنجینه میراث فرهنگی شهر یزد تهیه شده است. این گنجینه یکی از غنیترین مجموعهها از نظر تنوع آثار تاریخی است که در سالهای گذشته حفاظت و مرمت اشیاء موجود در دستور کار قرار گرفت و عملیات مرمت و حفاظت بر روی این آثار ارزشمند انجام شد. در این پژوهش تلاش بر آن شد تا فرآیند حفاظت و مرمت این مجموعه غنی که طی 7 سال و در مقاطع مختلف انجام شده است، اشیاء فلزی با ویژگی خاص انتخاب و جزییات روند کار حفاظت در این مقاله ارائه شود. آثار منتخب شامل اشیاء نقرهای، آهنی و مفرغی است. شرایط نگهداری نادرست در گذشته باعث ایجاد لایهای از رسوبات محیطی و محصولات خوردگی در سطح اشیاء شده بود؛ به گونهای که فرسودگی و ناخوانا شدن طرح و نقش اشیاء را به دنبال داشت؛ بنابراین در روند عملیات مرمت و حفاظت با رعایت مبانی نظری مرمت سعی بر آن شد که تا حد امکان پاکسازی به صورت مکانیکی و در صورت نیاز به صورت شیمیایی انجام شود. مواد مصرفی در درصدهای کم استفاده شدند و موادی انتخاب شدند که تا حد ممکن به محیط زیست آسیب نرسانند. مهمترین مرحله بعد از عملیات مرمت، حفاظت و نگهداری اشیاء در شرایط مطلوب و بازبینیهای دورهای است که در صورت مشاهده هر آسیبی فورا اقدام به مرمت آن شود. مقاله پیش رو بیانگر انجام مراحل عملیات مرمت و حفاظت اشیاء فلزی با جنسیتهای مختلف و حفاظت آنها به منظور نگهداری آنها در شرایط استاندارد برای نمایش در موزه است.
حمید فدایی،
دوره 7، شماره 2 - ( 6-1403 )
چکیده
اگرچه مستندسازی در حوزه میراث فرهنگی، نقشی محوری در حفاظت، مدیریت و انتقال دانش مرتبط با آثار ملموس و ناملموس بر عهده دارد، با این وجود چنین فرایندی بهعنوان ابزاری کلیدی برای شناسایی، ارزیابی و ثبت ویژگیها و ارزشهای مختلف فرهنگی و تاریخی، کمتر در اسناد مختلف بینالمللی (همچون منشورها، کنوانسیونها، آییننامهها و توصیهنامهها) مورد واکاوی قرار گرفته است. عدم ثبت و مستندسازی نظاممند میراث فرهنگی و از بین رفتن دادهها نه تنها منجر به خسارتهای جبرانناپذیر به دانش میراث فرهنگی میشود، بلکه فرایندهای حفاظت، بازسازی و آموزش را نیز با دشواری مواجه میسازد؛ بنابراین این مقاله تلاش میکند جایگاه مستندسازی میراث فرهنگی را در اسناد یادشده تبیین نموده و ابزار و روشهای آن را بررسی نماید. اگرچه بهرهبرداری از این چارچوبها در سطح ملی و محلی اغلب با چالشهایی از جمله نبود استانداردهای اجرایی بومیسازی شده، کمبود تخصص در بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته و ناکافی بودن منابع مالی و آموزشی مواجه است. در روششناسی، این مقاله بر تحلیل نظاممند اسناد بینالمللی مرتبط با میراث فرهنگی استوار است. لذا ضمن بهرهگیری از رویکرد تحلیل محتوای کیفی، جایگاه و تأکید مستندسازی در این اسناد و روشها و ابزار آن بررسی گردید. برای افزایش دقت، تطبیق میان مفاهیم کلیدی و چارچوبهای نظری مرتبط با حفاظت از میراث فرهنگی انجام شد. نتایج تحقیق نشان میدهد بهطور کلی، اسناد بینالمللی بر اهمیت و ضرورت مستندسازی بهعنوان یک رکن اساسی برای حفظ و مدیریت صحیح میراث فرهنگی تأکید دارند. این کار شفافیت در اقدامات مرمتی را افزایش داده و همکاریهای بینالمللی را تسهیل میکند، بهویژه در مواقعی که آثار فرهنگی بهخاطر عوامل طبیعی و انسانی تهدید میشوند. برخی از این اسناد مستندسازی را بهعنوان بخشی از آموزش و پژوهش در حوزه میراث فرهنگی مورد تأکید قرار داده و آن را راهی برای انتقال دانش و تجارب به نسلهای آینده میدانند. این فرآیند با ارائه اطلاعات کامل و دقیق، نقش مهمی در حفاظت از اصالت، ارزشها و ماندگاری آثار فرهنگی در سطح جهانی ایفا میکند و به تصمیمگیریها و سیاستگذاریهای مرتبط با میراث فرهنگی یاری میرساند.
طلحه قدوسیان، مهدی رازانی، امیرحسین مهدیخانی، آرش کشتکار، علی خواجه میرزایی، علیرضا منصوری، علیاکبر کیایی، حسین شیرازی، مصطفی دهپهلوان، عبدالبصیر حسینبر،
دوره 7، شماره 3 - ( 9-1403 )
چکیده
میراث فرهنگی و هنری، بهعنوان گواهی بر تاریخ و هویت بشری، با چالشهای متعددی ناشی از زوال طبیعی، محدودیت دسترسی، پیچیدگیهای مستندسازی و استخراج داده روبهرو است. فناوریهای هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، بهعنوان ابزارهای تحولآفرین، راهحلهای نوآورانهای برای حفاظت، نگهداری، بازسازی و بازنمایی این میراث ارائه دادهاند. این مقاله با هدف ارائه تحلیلی جامع و نظاممند از کاربردهای AI و ML در حوزه میراث فرهنگی و هنر، پتانسیلها، محدودیتها و جهتگیریهای آتی این رویکردها را بررسی میکند. مطالعات موردی برجسته شامل کاربردهای بینایی کامپیوتری در بازسازی تصاویر، پردازش زبان طبیعی برای رمزگشایی متون کهن، تحلیل دادههای عددی و طیفی برای شناسایی پدیدهها و ماهیت مواد فرهنگی، توسعه دستیاران هوشمند و تولید محتوای خلاقانه میباشد. روششناسی این مطالعه مبتنی بر مرور بیبلومتریک و ارزیابی الگوریتمهای محاسباتی کلاسیک و پیشرفته ML است که نشان میدهد هوش مصنوعی نهتنها دقت و سرعت فرآیندهای حفاظتی را افزایش میدهد، بلکه تجربههای تعاملی و پایداری فرهنگی را از طریق بازآفرینی میراث ناملموس و تحلیلهای مولکولی-ژنتیکی تقویت میکند. با وجود چالشهایی همچون کیفیت ناکافی دادهها، مسائل اخلاقی مرتبط با اصالت و هزینههای بالای زیرساخت، پذیرش گسترده این فناوریها محدود شده است. این مقاله فناوریهای نوظهوری مانند مهندسی پرامپت، دستیاران هوشمند، NFT و متاورس، هوش مصنوعی کوانتومی، حفاظت پیشبینانه مبتنی بر اینترنت اشیا و چاپ سهبعدی هوشمند را بهعنوان جهتگیریهای آتی برجسته میکند که نویدبخش تحولات چشمگیر در عصر دیجیتال هستند. در نهایت، این مطالعه بر لزوم همکاریهای بینرشتهای و توسعه استانداردهای اخلاقی برای بهرهبرداری مسئولانه از هوش مصنوعی در حوزه میراث فرهنگی تأکید میکند و راهنمایی ارزشمند برای پژوهشگران و سیاستگذاران در این زمینه ارائه میدهد.
حمید فدایی،
دوره 7، شماره 4 - ( 12-1403 )
چکیده
آلودگی هوا یکی از معضلات زندگی مدرن است که نهتنها بحرانهای زیستمحیطی را بهویژه در کشورهای در حال توسعه تشدید میکند، بلکه میراث فرهنگی جوامع را نیز در معرض تهدید و فرسایش قرار میدهد. شهر مرودشت، بهدلیل روند توسعهای خود، از جمله مناطقی است که با این چالش مواجه است. وجود دهها اثر تاریخی ثبتشده در فهرست آثار ملی و جهانی در این منطقه، مسئله تأثیرپذیری این آثار از آلودگی هوا، بهویژه با توجه به توسعه صنعتی منطقه را به دغدغهای جدی برای متخصصان میراث فرهنگی تبدیل کرده است. آنچه این نگرانی را دوچندان میکند، وجود میراث سنگی با ساختار آهکی، نظیر مجموعه جهانی تختجمشید و محوطه تاریخی نقشرستم، در این دشت است. این آثار، بهدلیل ترکیب کلسیتی خود، در برابر بارانهای اسیدی مستعد فرسایش و تخریب، بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم، هستند. از اینرو، این پژوهش با هدف شناسایی منابع آلاینده هوای منطقه و بررسی تأثیر این آلایندهها بر فرسایش میراث فرهنگی و آثار سنگی انجام شده است. در این مطالعه، پس از مرور منابع نظری و انجام بررسیهای میدانی و آزمایشگاهی، مهمترین منابع آلاینده هوای دشت مرودشت شناسایی و ارزیابی شدهاند. دادههای حاصل، از طریق روشهای کیفی و کمی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتهاند. بهمنظور سنجش تأثیر آلودگی، نمونهبرداری از هوای محوطههای تختجمشید و نقشرستم بهعنوان شاخص میراث سنگی منطقه و همچنین از پتروشیمی مرودشت بهعنوان مهمترین منبع آلاینده دشت مرودشت انجام شد. سپس، با استفاده از روش کروماتوگرافی یونی و انجام محاسبات استوکیومتری، غلظت NO₂، SO₂،O₃ و NH₃ در نمونههای برداشتشده از هوا اندازهگیری گردید. نتایج این پژوهش نشاندهنده پتانسیل بالای آسیبزایی منابع آلاینده در منطقه است.
حسین اسمعیلی سنگری، راحله پروین،
دوره 8، شماره 3 - ( 9-1404 )
چکیده
حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس در فضاهای تاریخی مستلزم درک چندلایهای از فرهنگ، رفتار و معنا و همچنین مشارکت فعال مردم است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر طراحی روایتهای فرهنگی بر ارتقاء مشارکت مردمی به منظور حفاظت از میراث ناملموس در محدوده حریم مجموعه میراث جهانی بازار تاریخی تبریز (کوچهپاساژ) انجام شد. بدینسان، در راستای پاسخ به پرسش اصلی: «تأثیر طراحی روایتهای فرهنگی بر ارتقاء مشارکت مردمی در حفاظت از میراث ناملموس به چه میزان است؟»، روش تحقیق آمیخته (کیفی-کمی) بهکار گرفته شد. بطوریکه در بخش کیفی، با استفاده از رویکرد خودمردمنگاری، مشاهدات میدانی و مصاحبههای نیمهساختاریافته با ساکنان و کسبه، دادههایی در ارتباط با تجارب زیسته، تعلق مکانی و ارزشهای فرهنگی جمعآوری و با تحلیل مضمون ۲۸ گویه اصلی استخراج شد. در بخش کمی، پرسشنامهای بر اساس گویههای کیفی طراحی و میان ۵۰ نفر از کاربران و ۱۶ نفر از متخصصان توزیع شد. تحلیل دادهها با آزمونهای تحلیل عاملی اکتشافی، ضریب پایایی، همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه انجام شد. یافتههای پژوهش نشان دادند که میان مؤلفههای فرهنگی (ملموس، رفتاری و معنوی) و حس تعلق به مکان رابطهای معنادار وجود دارد. چنانکه با الگوی روایتهای فرهنگی طراحیشده و با استفاده از روش تصمیمگیری چندمعیاره TOPSIS ارزیابی و رتبهبندی شدند. نتایج نشان میدهد فرآیند طراحی روایت فرهنگی برمبنای تجریه زیسته کنشگران بهعنوان ابزاری عملیاتی در انتقال ارزشهای میراث ناملموس، تقویت حس تعلق به مکان و ارتقاء مشارکت فعال مردم در حفاظت از فضاهای تاریخی عمل خواهد نمود.
