مستندسازی بافتهای روستایی بهعنوان یکی از عوامل کلیدی در برنامهریزی و مدیریت، نیازمند رعایت مراحل منظم و هدفمند است. این فرآیند مستلزم بهرهگیری از علوم مختلف و روشهای چندگانه است که در هر مرحله از مستندسازی باید به کار گرفته شوند. هدف از پژوهش حاضر معرفی تجربیات مستندسازی بافتهای روستایی شاخص منظر فرهنگی هورامان است. مراحل مستندسازی این بافتها شامل نقشهبرداری سهبعدی به شیوه فتوگرامتری، استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و ایجاد بانک اطلاعات ابنیه است. در نهایت، برداشتهای دقیق و جزئی از عناصر مختلف بافت مانند معابر، پلان بناهای شاخص، جزئیات معماری و بازشوها انجام شده است. پژوهش حاضر علاوه بر معرفی شیوههای نوین و کاربردی مستندسازی بافتهای روستایی منظر فرهنگی هورامان، به بررسی مزایا و قابلیتهای ویژه هر یک از این مراحل و روند مرحلهبندی این روش ترکیبی میپردازد. تهیه اطلاعات دقیق کمی و کیفی از مراحل مختلف مستندسازی این بافتها حائز اهمیت ویژهای است. مستندسازی و برداشت بافتهای روستاهای پلکانی با شرایط خاص و دشوار، نیازمند دقت بالا بهمنظور کاهش خطاهای سیستماتیک است. این شیوه مستندسازی و مراحل مجزای آن باهدف ثبت جهانی منظر فرهنگی هورامان انجام شده است. در پایان این مراحل مجزا، اطلاعات تولیدشده به هم پیوسته و در قالب یک مستندسازی کامل معرفی میگردد. این دادهها که برای 20 بافت روستایی در منطقه هورامان جمعآوری شدهاند، طی سالهای آینده در پژوهشهای علمی و اجرایی کاربرد خواهند داشت و میتوانند به حفاظت، پایش، معرفی و توسعه پایدار این روستاها کمک کنند. در نهایت، معرفی تجارب و دستورالعمل مراحل مستندسازی و شیوه ترکیبی آن در این پژوهش بهعنوان الگویی برای سایر بافتهای تاریخی روستایی و شهری میتواند مورد استفاده قرار گیرد.
مهندس الهام قادریان، دکتر مرتضی ادیب، دکتر سعید نوروزیان ملکی، دکتر بهزاد ملکپور اصل، دوره 9، شماره 2 - ( 6-1405 )
چکیده
منظر فرهنگی حاصل تعامل پیوسته انسان و طبیعت است و ابعاد کالبدی، تاریخی، فضایی، ادراکی، اجتماعی و معنایی را بهطور همزمان دربر میگیرد؛ ازاینرو، ارزیابی آن با اتکا به یک روش یا فناوری منفرد، تصویری ناقص از ارزشها و مسائل منظر ارائه میدهد. هدف این پژوهش، شناسایی، طبقهبندی و مقایسه روشهای ارزیابی منظر فرهنگی، بررسی فرصتها و محدودیتهای فناوریهای نوین در ترکیب با روشهای ادراکی و مشارکتی و ارائه مسیری مرحلهبندیشده برای ارزیابی چندبعدی منظر فرهنگی است. پژوهش با رویکرد کیفی و روش مرور نظاممند در چارچوب بیانیه پریزما انجام شد. یافتهها نشان دادند که سامانه اطلاعات جغرافیایی، سنجشازدور، فتوگرامتری، اسکن لیزری و مدلسازی سهبعدی، دقت مستندسازی و تحلیل فضایی و هندسی را افزایش میدهند؛ واقعیت مجازی امکان بازسازی محیطهای تاریخی، نمایش شرایط موجود و مقایسه سناریوهای مداخله را فراهم میکند؛ و ردیابی حرکات چشم و الکتروانسفالوگرافی اطلاعات مکملی درباره توجه، ادراک و واکنش کاربران ارائه میدهند.نتیجه پژوهش نشان میدهد که ظرفیت اصلی فناوریهای نوین در جایگزینی روشهای انسانی نیست، بلکه در پیوند دادههای فضایی و هندسی با تجربه، ادراک و دانش جامعه قرار دارد. مسیر پیشنهادی شامل شناخت زمینه و دیدگاهها، مستندسازی فضایی و هندسی، شناسایی ارزشهای غیرمادی، شبیهسازی و ارزیابی ادراکی و تلفیق نتایج در تصمیمگیری مشارکتی است.
