---

محوطه‌های باز تاریخی ساخته شده از سنگ در ایران تعداد نسبتاً محدودی در مقایسه با دیگر آثار شامل می‌شوند، اما این آثار باقی مانده اهمیت والایی از جهت ارزش، قدمت و ناگفته‌هایی که در آنها مستتر است، دارند. از آنجایی که عموماً این محوطه‌های سنگی در ایران قدمتی حدودا دو هزار ساله دارند، مدت زمان زیادی در معرض عوامل آسیب‌رسان قرار گرفته‌اند. اطلاعات در خصوص انواع عوامل آسیب‌رسان و الگوهای تخریبی آنها به شکلی پراکنده در مقالات و کتب عموماً به زبان انگلیسی وجود دارند که دسترسی آنها برای کارشناسان حوزه حفاظت و مرمت آثار تاریخی محدود است. در این پژوهش سعی شده است که با جمع آوری هدفمند اطلاعات حاصل از تحقیقاتی که تا کنون بر روی سنگ‌های محوطه‌های باز انجام شده، اقدام موثری در راستای روشن ساختن همه جنبه‌های تخریبی سنگ‌های رسوبی کربناته که بخش اعظمی از محوطه‌های باز ایران را تشکیل داده‌اند، صورت گیرد. بدین ترتیب با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به معرفی عوامل آسیب‌رسان محیطی و الگوهای تخریبی رایج در محوطه‌ها با شرایط اقلیمی و صنعتی مشابه پرداخته می‌شود. از مطالعات معلوم گشت که بر خلاف تصور تنها "عوامل محیطی" از فاکتورهای تخریب در سنگ‌های رسوبی نیستند بلکه خواص فیزیکی و شیمیایی ذاتی (درونی) سنگ نیز در امر تخریب بسیار تاثیرگذار است. در بین عوامل تخریبی شیمیایی و فیزیکی، عوامل شیمیایی مخرب به جهت اینکه منجر به انحلال و یا تغییر ماهیت سنگ می‌شوند از اهمیت بیشتری برخوردار هستند.  
محوطه‌های باز تاریخی ساخته شده از سنگ در ایران تعداد نسبتاً محدودی در مقایسه با دیگر آثار شامل می‌شوند، اما این آثار باقی مانده اهمیت والایی از جهت ارزش، قدمت و ناگفته‌هایی که در آنها مستتر است، دارند. از آنجایی که عموماً این محوطه‌های سنگی در ایران قدمتی حدودا دو هزار ساله دارند، مدت زمان زیادی در معرض عوامل آسیب‌رسان قرار گرفته‌اند. اطلاعات در خصوص انواع عوامل آسیب‌رسان و الگوهای تخریبی آنها به شکلی پراکنده در مقالات و کتب عموماً به زبان انگلیسی وجود دارند که دسترسی آنها برای کارشناسان حوزه حفاظت و مرمت آثار تاریخی محدود است. در این پژوهش سعی شده است که با جمع آوری هدفمند اطلاعات حاصل از تحقیقاتی که تا کنون بر روی سنگ‌های محوطه‌های باز انجام شده، اقدام موثری در راستای روشن ساختن همه جنبه‌های تخریبی سنگ‌های رسوبی کربناته که بخش اعظمی از محوطه‌های باز ایران را تشکیل داده‌اند، صورت گیرد. بدین ترتیب با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به معرفی عوامل آسیب‌رسان محیطی و الگوهای تخریبی رایج در محوطه‌ها با شرایط اقلیمی و صنعتی مشابه پرداخته می‌شود. از مطالعات معلوم گشت که بر خلاف تصور تنها "عوامل محیطی" از فاکتورهای تخریب در سنگ‌های رسوبی نیستند بلکه خواص فیزیکی و شیمیایی ذاتی (درونی) سنگ نیز در امر تخریب بسیار تاثیرگذار است. در بین عوامل تخریبی شیمیایی و فیزیکی، عوامل شیمیایی مخرب به جهت اینکه منجر به انحلال و یا تغییر ماهیت سنگ می‌شوند از اهمیت بیشتری برخوردار هستند.