آثار سنگی موجود در فضاهای طبیعی روباز (مانند مجسمه‌ها، یادمان‌ها، سنگ نوشته‌ها، نقوش، صخره نگارها و دست کنده‌ها، بناهای تاریخی و محوطه‌های باستان‌شناسی( معمولاً توسط اجتماعاتی از موجودات زنده مختلفی احاطه می شوند. این موجودات زنده با توجه به شرایطی خاص همچون نوع بستر سنگی، عوامل آب و هوایی و جغرافیایی، مکانی را برای رشد و زندگی خود انتخاب می کنند. در این مقاله به بررسی اثرات چند نمونه از حضور این اجتماعات بیولوژیکی (باکتری، قارچ، جلبک‌ و گلسنگ)، درختان، درختچه‌ها، علف‌ها، حشرات و حیوانات موجود در مجموعه پارسه و پاسارگاد پرداخته می‌شود. آگاهی از تنوع زیستی و نوع آسیب‌های احتمالی ناشی از این موجودات برای مدیریت برنامه‌های حفاظت پیشگیرانه و مرمت اصولی پایگاه های میراث جهانی و انتقال سالم آن‌ها به نسل‌های آینده ضروری است.

رشد میکروبی روی آثار باستانی و بناهای تاریخی اجتناب ناپذیر است. میکروارگانیسم ها آسیب‌های فیزیکی شیمیایی و زیباشناختی در آثار با ارزش هنری به جای می‌گذارند که منجر به از دست رفتن بخش قابل توجهی از ارزش فرهنگی و مالی این آثار می‌شود. به منظور پیشگیری و کنترل استقرار و رشد میکروبی از روش‌های فیزیکی شیمیایی و زیستی استفاده می‌شود روش‌های فیزیکوشیمیایی اغلب روی آثار هنری تیمار شده کم اثر و برای افرادی که در فرآیند حفاظت شرکت دارند خطرناک هستند به دلیل ویژگی‌های ذاتی مواد شیمیایی و آفت‌کش‌ها، این چنین ترکیباتی برای انسان حیوانات و محیط زیست خطر آفرین هستند. از آنجایی که این روش‌ها همگی دارای نقاط ضعف قابل توجه هستند امروزه برای کاهش تأثیر منفی میکروارگانیسم‌ها روی آثار هنری و باستانی رویکردهای جدیدی به طور مداوم در حال توسعه هستند. این رویکردهای جدید سازگار با محیط زیست ایمن، کم هزینه و کم خطر هستند. با این حال تحقیقات بیشتری برای اطمینان از ایمنی و اثر بخشی این رویکردها مورد نیاز است. فقدان سنجش‌های ساده قابل اعتماد و استاندارد به عنوان محدودیتی در انتخاب تیمارهای مؤثر هنوز مطرح است. آزمایش‌های میدانی به منظور ارزیابی اثر بخشی این رویکردها مفید و ضروری هستند با وجود این طراحی و اجرای آنها با چالش‌های متعددی مواجه است. از این رو محققین به دنبال معرفی روش‌هایی برای ارزیابی کارآمدی این رویکردهای جدید هستند استفاده از سیستم‌های مدل آزمایشگاهی ابزارهایی برای آزمایش اثربخشی ترکیبات ضد میکروبی قبل از کاربرد این ترکیبات در مطالعات میدانی و روی آثار هستند. در این مطالعه ابتدا مروری بر انواع روش‌های کنترل زیستی خواهیم داشت. سپس رویکردهای جدید و دوستدار محیط زیست که در این حوزه توسعه یافته‌اند را معرفی می‌کنیم در نهایت روش‌های بررسی اثر بخشی رویکردهای جدید با استفاده از سیستم‌های مدل‌های آزمایشگاهی ارائه می‌شود.

تخت آلودگی بیولوژیکی آثار کاغذی یکی از مهمترین آسیب‌هایی است که علاوه بر اینکه باعث آسیب به کاغذ می‌شود میتواند باعث مشکلاتی برای حفاظتگران و مرمتگرانی شود که در تماس نزدیک با این آثار هستند؛ بنابراین شناسایی نوع آلودگی در این آثار از مهمترین اقداماتی است که در امر حفاظت و مرمت باید بدان توجه کرد. از این رو در این مقاله به شناسایی نوع آلودگی بیولوژیکی در مجموعه آثار به دست آمده از امامزاده محمد تفرش پرداخته شده است. دربهای اولیه نشان از وجود شواهد آلودگی بیولوژیک از حمله لکه‌های حاصل از فعالیت عوامل بیولوژیکی بود این لکه‌ها در نتیجه فرسودگی زیستی در این آثار به وجود می‌آیند که باعث کاهش کیفیت ساختاری و هنری آن‌ها می‌شود جهت بررسی آلودگیهای بیولوژیکی بر روی آثار کاغذی نمونه‌برداری از بخش‌های مشکوک به آلودگی انجام و بر روی محیط‌های کشت سایرودکستروز آگار جهت بررسی آلودگی قارچی) و نوترینت آگار جهت بررسی آلودگی باکتریایی کشت شد. پس از انکوباسیون کلونی‌های رشد کرده مورد بررسی و شناسایی قرار گرفتند نتایج حاصل از شناسایی کلونی‌های قارچی و باکتریایی جداسازی شده در این مطالعه حاکی از آلودگی آثار مورد بررسی با انواع قارچ‌ها از جمله پنی سیلیوم اسپرژیلوس کلادوسپوریوم، مخمرها و همچنین باکتری‌های متعلق به خانواده اکینومیست‌ها و باسیلوس‌ها بود.

آثار با ارزش تاریخی فرهنگی همواره در معرض هجوم عوامل بیولوژیکی و تخریب ناشی از آن قرار دارند به ویژه وقتی که شرایط فیزیکی و شیمیایی اثر و محیط اطراف آن با خصوصیات یک ارگانیسم یا یک میکروارگانیسم سازگار باشد. بنابراین جلوگیری از وقوع چنین شرایطی و پیشگیری از هجوم عوامل بیولوژیکی باید از جمله اهداف اصلی و اولیه هر مرکزی باشد. طی سال‌ها روش‌های مختلفی مانند استفاده از مواد ضد عفونی کننده برای کنترل عوامل بیولوژیکی در مجموعه های مختلف تاریخی و فرهنگی به کار گرفته شده است. با گذشت زمان و با افزایش آگاهی از تأثیرات مخرب ناشی از استفاده این مواد روی آثار مورد درمان محیط زیست و کاربران امروزه استفاده از روش‌های جایگزین غیرسمی بیشتر توصیه می‌شود. تجربه نشان داده است روشی که کمترین آسیب را به مجموعه ها و کارکنان وارد میکند روش پیشگیرانه و کنترل منظم است که از طریق نظارت و اداره محیط امکان پذیر است. مدیریت تلفیقی آفات با هدف نهایی دور کردن عوامل بیولوژیکی مخرب از یک مکان از جمله روش‌های پیشگیری دراز مدت و غیرسمی کنترل عوامل بیولوژیکی است که امروزه در بسیاری از موزه‌ها بایگانی‌ها و کتابخانه‌ها به کار گرفته می‌شود. در این مقاله ضمن مروری کوتاه بر فرسودگی زیستی و راهبردهای پیشگیرانه و کنترل آن پایش میکروبیولوژیک هوای داخل چهار مخزن در مجموعه میراث جهانی کاخ موزه گلستان شامل مخازن پوشاک مردم شناسی کتابخانه نسخ خطی مخزن فرش و تابلوهای نقاشی انجام گرفت. برای این منظور نمونه برداری از هوا به روش رسوبی انجام گرفت
و کلونی‌های میکروبی جداسازی شده بر روی محیط‌های کشت بررسی و شناسایی شدند. نتایج حاصل از پایش میکروبیولوژیک هوای داخل مخازن در این مطالعه نشان داد به جز مخزن فرش بقیه مخازن شامل مخزن پوشاک مردم‌شناسی مخزن نسخ خطی و مخزن تابلوهای نقاشی از نظر تعداد میکروارگانیسم‌های موجود در هوا در سطح قابل قبول می‌باشند.