مطالعه و بررسی آثار قرآنی به دلیل احترام و قداست در میان مسلمانان، دارای اهمیت فراوانی است طور یکه ارزش تاریخی، فرهنگی و مذهبی اینگونه آثار، اهمّیت حفاظت و نگهداری آنها را دوچندان میکند. اثر مورد بررسی در این پژوهش یک نمونه قرآن طوماری متعلق به مسجد حاج رحیم شهر تبریز است. بنا بر تحقیقات میدانی صورتگرفته و اظهارات هیئتامنای مسجد، این طومار در زمان نامعلومی بهعنوان نذر یا طلسم داخل دیوار مسجد قرار داده شده بود و در سال 1350 هجری شمسی طی عملیات بازسازی مسجد از میان دیوار کاهگلی کشف شده است. در طی این پژوهش به بررسی و شناخت فن و تکنیک ساخت کاغذ و مرکب بکار رفته در اثر، پرداخته شده است. در راستای این هدف به شناسایی نوع الیاف و آهار کاغذ و مرکبهای بکار رفته در اثر از جمله مرکب سیاه، قرمز و رنگدانه طلایی و در نهایت چسب بکار رفته در محل اتصال اوراق به یکدیگر مورد بررسی قرار گرفته است. تمامی شناساییهایی که در این پژوهش صورت گرفته با استفاده از روشهای شیمیتر است به جز تشخیص نوع چسب مورد استفاده در ابتدا و انتهای اوراق که از روش دستگاهی طیف سنجی مادون قرمز تبدیل فوریه استفاده شده است. نتایج، گویای استفاده از الیاف کتان و کهنه پارچه و آهار پلیساکاریدی برای تهیه کاغذ و مرکب سیاه کربنی، رنگدانه روناس برای مرکب قرمز و ترکیبات اکسید مس برای رنگ طلایی است. همچنین چسب بکار رفته در ابتدا و انتهای اوراق چسب سریش تشخیص داده شد.
حفاظت و مرمت آثار از جمله بافتهها در گرو شناخت ویژگیها و خصوصیات اثر است. با افزایش اطلاعات درباره اثر میتوان با اطمینان و قطعیت بیشتری درباره نحوه برخورد و روشهای نگهداری آثار تصمیمگیری کرد. الیاف بهعنوان اصلیترین جزء تشکیلدهنده بافتهها، بخش مهمی از بررسیهای بافتههای تاریخی را شامل میشوند که پاسخگویی به مسائل مطرح در زمینه فنشناسی و آسیبشناسی الیاف، میتواند راهگشای قدمهای بعدی در حفاظت یک بافته تاریخی باشد و هر چه میزان اطلاعات به دستآمده در این زمینه بیشتر و دقیقتر باشد، اقدامات حفاظتی با صحت و اطمینان بیشتری انجام خواهد شد. در مطالعه الیاف، بخش عمدهای از اطلاعات با استفاده از روشهای مختلف آزمایشگاهی و آنالیز دستگاهی و بررسی سطح و ساختار اثر به دست میآیند. تنوع و تعدد این روشها باعث شده است تا شناخت مزایا و محدودیتهای هریک از این روشها عامل کلیدی در برنامهریزی مطالعاتی و طراحی آزمایش بهشمار رود. در این پژوهش یک پرچم زربافت متعلق به محله اونچی میدان در شهر اردبیل موردبررسیهای آزمایشگاهی قرار گرفته است. شناسایی الیاف این پرچم علیرغم تعدد و تنوع نمونهها با استفاده از روش های شعله و بررسی میکروسکوپی انجام گرفت.
