شهناز بهلولی، محمد قهری، دوره 1، شماره 3 - ( 10-1397 )
چکیده
نسخههای خطی که در آرشیو نسخ خطی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نگهداری میشوند عمدتا منحصر به فرد بوده و به لحاظ تاریخی و فرهنگی از اهمیت خاصی برخوردار هستند. یکی از اصلیترین دلایل فرسایش اسناد و کتابهای خطی، عوامل بیولوژیکی و بهطور عمده قارچهای میکروسکوپی هستند. روشی که در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برای از بین بردن آلودگیهای بیولوژیکی مورد استفاده قرار میگیرد، ضدعفونی با اتیلناکساید است. مدت زمان ماندگاری اثرات ضدعفونیکنندگی گاز اتیلن اکساید همواره یکی از دغدغههای این سازمان بوده و هدف این تحقیق است که طی آن اثر ضدعفونیکنندگی ماده مذکور ظرف مدت 4 سال بررسی شده است. 107 نمونه با روش تراشیدن و کشت در محیط کشت اختصاصی قارچها بررسی شده و ارتباط نوع آلودگی آنها با شرایط محیطی نگهداری و آلودگی نسخ قبل از ضدعفونی مورد بحث قرار گرفته است. نتایج نشان داد که علیرغم آن که 67/86 درصد نمونهها همچنان آلودگی نشان دادند و فقط 43/13 درصد فاقد آلودگی باقی ماندهاند، ولی این آلودگی با آلودگی اولیه آنها متفاوت است. بنابراین ضدعفونی با اتیلناکساید در طول مدت 4 سال تأثیر مناسبی داشته است زیرا آلودگیهای اولیه از بین رفته و پس از طی این مدت زمان مجددا رشد نکرده است و آلودگیهای مشاهده شده از نوع آلودگیهای محیطی است که روی اسناد اضافه شده است.
اهمیت اسناد و مدارک تاریخی در تبیین زوایای مبهم حیات اجتماعی و سیاسی یک ملت بهعنوان دستمایه اصیل عرصههای تحقیق بر هیچکس پوشیده نیست. در این رهگذر حفظ و نگهداری این گنجینه ارزشمند ضرورتی تام دارد. ازاینرو یکی از وظایف مهم مراکز آرشیوی، پژوهش و تحقیق در جهت کشف راههای بهینه حفاظت و درمان مواد آرشیوی است. پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی – فرهنگی با توجه به مطالعات گسترده در سالیان گذشته روی مرکز اسناد پژوهشگاه میراث فرهنگی، توانسته است به نتایج قابلتأملی دست یابد. مجموعه مطالعات صورت گرفته روی اسناد از سال 1387 تا 1394 انجامگرفته و روند تغییرات ایجادشده روی آنها را مطابق شرایط بیان مینماید. از سوی دیگری بهمنظور هرچه بهتر فراهم کردن شرایط محیطی و نگهداری آنها پیشنهادها و فعالیتهایی را ارائه میکند.
آلودگی قارچی و افزایش میزان اسیدیته از اساسیترین عوامل فرسایش و تخریب نسخ خطی تاریخی از جمله نسخه خطی انجیل متعلق به سال ۱۱۵۰ میلادی است. این اثر در موزه اسقف اعظم آرداک مانوکیان کلیسای حضرت مریم (ع) تهران نگهداری میشود و گنجینه عظیمی از میراث فرهنگی و هنری ارمنی و هویت فرهنگی جامعه مسیحیت به شمار میرود. با توجه به اهمیت این موضوع هدف اصلی این پژوهش بررسی آسیب قارچی و میزان اسیدیته نسخه خطی مورد مطالعه است. این مطالعه از نوع تجربی با مطالعات آزمایشگاهی است که به مدت یک ماه در آزمایشگاه دانشکده حفاظت و مرمت دانشگاه هنر ایران انجام شد برای اندازهگیری میزان اسیدیته کاغذ از روش رنگ منجی کاغذ مطابق استاندارد تیتراسیون مستقیم و برای بررسی آلودگی قارچی پس از کشت نمونهها در محیط سابورو دکستروز آگار از میکروسکوپ پلاریزان عبوری استفاده شد. در یک نمونه از هشت نمونه آزمایش شده قارچهای کتومیوم و پنیسیلیوم مشاهده شد و افزایش میزان اسیدیته در این نسخه گزارش گردید این نسخه به خاطر پیچیدگیهای زیاد در مبحث فنشناسی، آسیبشناسی و حساس بودن زیاد نسبت به محیط دستورالعمل خاص خود را در موزهها و مخازن نیاز دارد تا آلودگی قارچی و میزان اسیدیته کاغذ را به حداقل برساند.
