از روشهای رایج در حفاظت از ساختارهای معماری در محوطه میراث جهانی تخت سلیمان استفاده از اندود کاهگل بوده است. این اندود عمدتا بر روی ساختارهای سنگی و آجری اجرا شده است. اگرچه اندود کاهگل شیوه متعارف حفاظت از معماری خاکی در بیشتر مناطق ایران با اقلیم گرم و خشک محسوب میگردد اما متأسفانه این اندود در اقلیم پر بارش کوهستانی تخت سلیمان همراه با دماهای زیر صفر منطقه با فرسایش زیادی روبروست. لذا هدف اصلی این پژوهش بررسی و ارزیابی جایگزینی گچ سنتی نیم پخت - نیم کوب به جای اندود کاهگل به منظور انجام پوشش حفاظتی بالای دیوارهها و بقایای معماری است. تا از نفوذ رطوبت به ساختارهای معماری ممانعت گردد، ضمن آنکه خود نیز دچار کمترین میزان فرسایش شود. روششناسی گردآوری دادههای این پژوهش به صورت میدانی و با انجام مشاهده و مستندسازی همراه بوده است و بر روی دادهها کار تحلیل لازم انجام شده است. بررسیهای میدانی در زمینه بازتولید و استفاده از گچ سنتی به عنوان ملاط مرمتی در محوطه بیانگر تجربهای موفق در این مورد بوده است. همچنین نتایج نشان میدهد این ملاط که از کوبیدن و خرد کردن سنگ گچ پخته شده در کوره تهیه میشود ویژگیهای مشابه ملاطهای اصلی را داراست و از استحکام مناسبی نیز در شرایط آب و هوایی سخت منطقه برخوردار است. بر این اساس میتواند به عنوان یک پوشش قربانی شونده جایگزین مطلوبی برای اندود کاهگل باشد.
خاتمکاری نوعی تزئین است که با کنار هم قرارگیری مثلثهایی از جنس چوب، استخوان و فلز که بهطوری استادانه نقوش هندسی را تشکیل میدهند، ایجاد میشود. اثر مورد بحث آینهایی چهارگوش بوده و دارای مالکیت شخصی و منسوب به دورهی قاجار است. با توجه به آزمایشهای انجام شده برای شناسایی مواد تشکیل دهندهی اثر، مشخص شد که چوب (کاج ایرانی، صنوبر یا همان تبریزی و چنار)، استخوان و فلز (نقره و برنج) بوده که مثلثها از جنس فلز برنج و استخوان و چوب و لاهای استفاده شده از جنس نقره و زیرساخت از جنس چوب، است. آسیبهای وارده بر روی اثر عبارتاند از تشکیل محصول خوردگی در قسمتهایی که فلز نقرهکار شده، تیره شدن جلا، اعوجاج و جدایش اتصالات در زیرساخت و اعوجاج و جدا شدن و ریختگی در بعضی از قسمتها که این آسیبها، باعث از هم پاشیدگی نقوش نیز شدهاند. پس از حذف تعمیرهای نادرست قبلی و پاکسازی جلای تیره شده و تابگیری اعوجاج زیرساخت و تابگیری تزئینات خاتم، بازسازی، موزونسازی و استحکامبخشی نهایی صورت گرفته است.
