منیژه هادیاندهکردی، عبدالرسول وطندوست، کریستف هرم، استفان سایمون، دوره 1، شماره 1 - ( ویژه نامه شماره 1.1 1396 )
چکیده
خطرات ناشی از گاز ازون برای آثار تاریخی و هنری، همچنین محدودیتهای دسترسی و غیر قابل استفاده بودن دستگاههای سنجش گاز ازون در کلیۀ محیطهای موزهای، نیاز به ابزار پایش ساده، مقرون به صرفه، و قابل استفاده در موزه برای سنجش این گاز را دوچندان کرده است. از سوی دیگر الاستومرها موادی پلیمری با واکنشپذیری بالا نسبت به گاز ازون هستند و در این میان لاتکس که از الاستومرهای طبیعی محسوب میشود، بیشترین حساسیت را نسبت به این آلایندۀ گازی دارد. همین امر موجب شده است که این ماده به عنوان دُزیمتر گاز ازون مورد توجه قرار گیرد.
در این تحقیق به منظور دستیابی به دزیمتر ازون، اثر این گاز بر روی نوارهای لاتکسِ تهیه شده در شرایط مصنوعی مورد بررسی قرار گرفت. برای این کار از یک محفظۀ کهنگیِ مجهز به ژنراتور گاز ازون استفاده شد. از آنجا که اکسایش نوارهای لاتکس در محیط میتواند تحت اثر پرتوهای UV نیز اتفاق بیفتد، برای بررسی این فرایند و در مقایسه با گاز ازون نمونههای آزمایشی با استفاده از لامپ UV با طول موج 254 و 366 (nm) نیز کهنه شدند. کلیۀ بررسیهای فوق در درجۀ حرارت oC 24 و 40% رطوبت نسبی انجام شد. نوارهای لاتکسِ دستنخورده و کهنه شده با استفاده از روش طیفسنجی ATR-FT-IR و میکروسکوپ دیجیتال مورد ارزیابی قرار گرفتند.
نتایج مطالعات انجامشده نشان میدهد که اثر اکسیدکنندگی گاز ازون و اکسایش پرتوهای UV بر روی نوارهای لاتکس متفاوت و قابل تمیز هستند. از سوی دیگر با انجام کالیبراسیون نوارهای لاتکس میتوان غلظت گاز ازون را در محیط تخمین زد. برای راستیآزمایی غلظت گاز ازونِ حاصل از نوارهای لاتکس در محیط موزه از دستگاه سنجش گاز ازون استفاده شد و نتایج مورد تأیید قرار گرفت.
آثار باقی مانده از دوران حکومت کوتاه زندیه در شیراز بسیار متنوع بوده و با تزیینات مختلفی آراستهشدهاند. استفاده از سنگ در بخشهای مختلف این بناها قابل دیدن است بهطوری که در ازارههای بیرونی و داخلی بنا، ستونها، کف فرش حیاط و حوضها مورد استفاده قرار گرفته است. ازارهها گاهی با نقاشی و گاهی با حجاری مزین شدهاند و یکی از ازارههای منحصر به فرد حجاری نبرد رستم و اشکبوس در حیاط مجموعه دیوانخانه است. هدف از انجام این پژوهش آسیب نگاری علمی تغییرات و تخریبهای ایجادشده در حجاری عمارت دیوانخانه است. سؤال اصلی مطرح شده این است که چگونه فناوری فتوگرامتری برد کوتاه میتواند بهدقت در مستندسازی آسیبهای واردشده به آثار تاریخی کمک کند؟ روش تحقیق بهصورت کاربردی تجربی است؛ که با استفاده از تحقیقات پیمایشی و میدانی مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج حاصلشده بیان میدارد که استفاده از روش فتوگرامتری یک روش بیخطر بوده که در آسیب نگاری بسیار مؤثر است و میتواند میزان تغییرات ایجادشده در ساختار اصلی سنگ را به نمایش بگذارد. در این روش میزان پوسیدگی و تخریبهای مختلف اثر حجاری ارزیابی و آنالیز گردید که شامل جدایش، ترک و شکاف، از دست دادن مواد و فرسایش و تغییر رنگ و رسوب است.
بناهای تاریخی ساخته شده در ایران دارای ویژگیهای گوناگونی بوده و از آرایههای مختلف در تزئینات این بناها استفاده شده است. یکی از بهترین نمونه این تزئینات سقفهای چوبی است که در بناهای تاریخی بهخصوص در دوره قاجار در شیراز مورد استفاده قرار گرفته است و دچار آسیبهای مختلفی شدهاند. هدف از انجام این پژوهش آسیبنگاری دقیق تغییرات اعمال شده در سقفهای چوبی موسوم به مرجوئک در خانه کازرونیان شیراز است که با نقاشی تزیین شدهاند. سؤال اصلی مطرح شده این است که بهترین شیوه مستندسازی در آسیبنگاری این دسته از آثار کدام است و آیا فتوگرامتری برد کوتاه میتواند در این زمینه مؤثر باشد. روش تحقیق بهصورت کاربردی تجربی است که با استفاده از تحقیقات پیمایشی و میدانی مورد ارزیابی قرار گرفته است. نتایج حاصل شده بیان میدارد که استفاده از روش فتوگرامتری یک روش بیخطر بوده که در آسیبنگاری بسیار مؤثر است و میتواند میزان تغییرات ایجاد شده در ساختار اصلی چوب را به نمایش بگذارد. در این روش میزان خمیدگی و تغییر حالت تیرهای چوبی سقف خانه کازرونیان ارزیابی و آنالیز گردید و در ادامه آن بهترین روش جهت استحکامبخشی و بازگرداندن به حالت اولیه اثر انتخاب و مورد استفاده قرار گرفت.
