نقاشی قهوه خانه‌ای از جمله هنرهایی است که به اقتضای زمانی و نیاز جامعه روزگار در حدود یک قرن پیش در قهوه خانه‌ها پدید آمد این سبک از نقاشی با پرداختن به موضوعات ساده و عامه پسند توانست خیلی زود راه پیشرفت و ترقی را پیش بگیرد و تبدیل به سبکی از تاریخ نقاشی ایران شود. در این پژوهش تلاش شده با مروری بر نقاشی قهوه خانه‌ای نحوه نمایش این نقاشی‌ها در موزه‌ها اصول نمایش و نگهداری آن‌ها شناسایی شود. عوامل شکل‌گیری ویژگی‌های نقاشی قهوه خانه‌ای و اصول نمایش و نحوه برخورد با آثار نقاشی ابعاد بزرگ در موزه‌ها از جمله مواردی است که در این مقاله به آن‌ها پرداخته شده است. روش جمع‌آوری اطلاعات در جهت اهداف این مقاله مروری روش کتابخانه‌ای و میدانی بوده که با بررسی و مقایسه اطلاعات به دست آمده درباره نحوه نگهداری و نمایش نقاشی‌ها به چگونگی نمایش آثار نقاشی بزرگ ابعاد و نگهداری آن‌ها در موزه‌ها می‌پردازد. با توجه به قدمت این نقاشی‌ها، حفاظت مرمت و زنده نگه داشتن این سبک نقاشی امری ضروری است، حفاظت و مرمت آثار قهوه خانه‌ای به دلیل موضوعات به کار رفته در آن‌ها از دو بعد فیزیکی و معنوی مفهومی قابل بررسی است. این ابعاد مکمل یکدیگر هستند، بدون در نظر گرفتن بعد معنوی نقاشی صرفا طرح و رنگ‌هایی روی تکیه‌گاه بوده و ارزش دیگری برای مخاطب ندارد. از این رو ارائه صحیح جنبه هنری و مفهوم نقاشی قهوه خانه‌ای اهمیت زیادی در جهت زنده نگه داشتن این سیک از نقاشی ایرانی دارد.

موضوع بخشی از مطالعات معماری اسلامی آرایه های معماری هستند که در واقع جزو جدایی‌ناپذیر اثر معماری به شمار می‌روند. از جمله مهم‌ترین آرایه‌های معماری دوره اسلامی در ایران دیوارنگاره‌ها هستند که از جهات مختلفی می‌توانند دارای ارزش باشند. دیوارنگاره‌ها هم از نظر زیبایی و هم از نظر مفهومی می‌توانند باعث ارتباط مخاطبان با آثار معماری شوند. برای حفظ آثار ارزشمند معماری در قدم اول نیاز به شناخت کامل و همه جانبه از این آثار است یک نقاشی تاریخی اگر دارای هویت مبهم باشد، برای مرمت و نمایش صحیح ابتدا باید شناخته شود تا بتوان مداخله‌های صحیحی روی آن انجام داد و برای نمایش صحیح آن بتوان تصمیم درستی گرفت. در پژوهش حاضر یک نقاشی که بر روی پارچه بود از انبار کاخ هشت بهشت اصفهان یافته شده بود مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت. هدف در این مطالعه شناسایی نوع نقاشی بود؛ زیرا در ابتدا تصور بر این بود که یک نقاشی سه پایه‌ای است ولی پس از بررسی دقیق و مطالعات تطبیقی این نتیجه حاصل شد که در اصل این اثر یک دیوارنگاره بوده که در دهه‌های پیشین به روش استراپو (Strapon) از بستر جدا شده و بر روی پارچه چسبانده شده است. در این مقاله هدف این است که با شرح بررسی‌های علمی بر روی اثر و مقایسه نقاشی روی کرباس و دیوارنگاره و انجام آزمایش‌های گوناگون علمی همچون شیمی‌تَر EDS و FTIR بر روی رنگ زاها و ورق فلزی و چسب مورد استفاده برای چسباندن ورق فلزی به شناختی نسبی در خصوص نقاشی رسید. در ادامه بر اساس شناخت حاصل شده و با تکیه بر قوانین میراث فرهنگی و اصول و مبانی نظری مرمت برای مداخله مرمتی و نمایش صحیح اثر تصمیم‌گیری شد و عملیات اجرایی بر روی آن انجام شد.

اهمیت حفاظت و مرمت آثار تاریخی موجب شده تا نقش عملکرد معانی واژگان و بهره‌گیری از آن‌ها به نحوی بررسی شود که مفهوم اعتبار فرهنگی آن حفظ شود. این اعتبار واژگان در ارتباطات کاربردی و مفاهیم آن‌ها به وجود خواهد آمد هر چند که درک بدون فهم و استنباط آن‌ها میسر نخواهد بود. همچنین برای نواحی از دست رفته نقاشی نیز واژگانی استفاده شده که واکاوی معانی شفافیت تفاوت و تجانس آن‌ها ضروری به نظر می‌رسد. هدف پژوهش بررسی مفاهیم واژگان «کمبود و «فقدان در حوزه حفاظت و مرمت است تا کاربرد متناسب آن‌ها مشخص شود و همچنین برای نواحی از دست رفته نقاشی یا لاکونا واژه مناسب استخراج شود. روش پژوهش این جستار با روش پژوهشی در بستر توصیفی تحلیلی و تطبیقی از منابع مرتبط با مبانی نظری بازسازی و موزون‌سازی نواحی از دست رفته نقاشی مطالب پژوهش پیشین را جستجو میکند از دائره‌المعارف‌های زبان‌های مختلف بهره می‌گیرد و رویکردهای متفکران این امر را بررسی می‌کند و به ارزیابی مفاهیم ویژه فقدان و کمبود در مباحث مرمت می‌پردازد. یافته‌ها در این پژوهش چنین به نظر می‌رسد که واژه لاکونا در دانش حفاظت و مرمت به معنی جای خالی بخش گمشده و از دست رفته است. واژه فقدان نیز به بخش مفقودی و افتادگی اشاره دارد در حالی که واژه کمبود نبودن بخشی از ابتدای کار است. از سویی واژه‌های لاکونا و فقدان در انگلیسی، معادل Lack و Loss بر بخش از دست رفته و گم شده دلالت دارند، اگرچه واژه کمبود معادل Defect یا نقصان و عیب است. بحث و نتایج اذعان دارد نواحی گمشده نقاشی به معنی فقدان است به عبارتی از ابتدا بوده و هم اکنون موجود نیست در حالی که واژه کمبود نواحی نقص و نبود نقاشی است که از ابتدا نبوده و هم اکنون نیز وجود ندارد لذا به نظر می‌رسد واژه فقدان معادل مناسبی برای بخش از دست رفته و واژه لاکونا است.

مقاله حاضر به بررسی مسیر حرفه‌ای و تجربیات نویسنده در حوزه مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی می‌پردازد. نویسنده میترا اعتضادی دانش آموخته مرمت اشیاء تاریخی با ترکیب دانش دانشگاهی و علاقه شخصی روش‌ها و منش‌های نوینی را برای مواجهه با آثار آسیب‌دیده و مهار تخریب آن‌ها توسعه داده است. وی با انتقاد از رویکردهای انتزاعی و ناکارآمد در مقالات علمی بر اهمیت تجربه عملی و کاربردی تاکید می‌کند. اعتضادی با بازنگری در آموزش‌های دانشگاهی و مرام اخلاقی حرفه‌ای به شکل‌دهی نگرشی جدید در مرمت آثار تاریخی پرداخته است. این مقاله همچنین به نقش تصاویر و نمونه‌های عملی در آموزش مرمت اشاره می‌کند و بر این باور است که ارائه نمونه‌ها تنها روش مؤثر آموزش در این حوزه است. نویسنده با اشاره به تاریخچه شکل گیری رشته مرمت در ایران تجربیات خود را در قالب تصاویر و نمونه‌های عملی به اشتراک می‌گذارد و بر ضرورت تحول در نگرش‌های جزم‌گرایانه و توسعه دانش کاربردی در مرمت آثار تاریخی تأکید می‌کند.

حضور نمک‌های محلول تهدیدی جدی برای بناها و اشیا تاریخی متخلخل است. مکانیسم تخریب توسط نمک‌ها در مواد تخلخل همانند سنگ یک فرایند فیزیکی است که بر اساس فشار تولید شده از بلوری شدن در داخل منافذ مواد عمل می‌کند. در سال‌های اخیر روش‌های زیادی برای بیرون کشیدن یا غیرفعال کردن این نمک‌ها ارائه شده است. میزان سنجش کارایی هر سیستم نمک‌زدایی را مقدار نمک‌های پاک شده و اینکه چه عمقی از اثر مورد درمان قرار می‌گیرد تعیین می‌کند در واقع انتقال یون‌ها در نتیجه اتحاد به گروه از انرژی است انرژی جنبشی انرژی الکتریکی و انرژی شیمیایی این سه عامل محرک خروج و حرکت یون‌ها در یک فرایند نمک‌زدایی بهینه هستند. روش الکتروجنبشی یک روش غیرتخریبی برای بیرون کشیدن نمک‌های محلول بر اساس مهاجرت الکتریکی یون‌های موجود در داخل اثر است. این روش برای شبکه‌های با تخلخل بسیار ریز با نفوذپذیری هیدرولیکی بسیار پایین نیز کارایی دارد در سال‌های اخیر توجه ویژه‌ای به این روش به خصوص در کشورهای اروپایی شده است. میزان بالای خروج نمک‌ها و عمق زیاد تحت درمان باعث شده که تحقیقات بسیاری بر روی این روش انجام شود و نتایج قابل توجهی از تأثیر این روش بر روی میراث تاریخی مشاهده شده است. در این مقاله مروری شده است بر پیشینه کلیات و اصول این روش در حفاظت و نمک‌زدایی مواد تاریخی متخلخلی که در خطر تخریب توسط نمک‌های محلول قرار دارند. مقایسه نتایج حاصل از روش‌های سنتی نمک‌زدایی با این روش حاکی از بهبود کیفیت نمک‌زدایی کوتاه شدن زمان عملیات و کارایی بالای این روش است.

رنگ‌دانه‌ها از مهمترین موارد برای شناخت اصالت آثار هنری و تاریخی فرهنگی بوده و از جایگاه ویژه‌ای در حفاظت و مرمت برخوردار هستند. در این میان شناخت روش‌های شناسایی رنگدانه‌های به‌کار رفته در آثار تاریخی در تعیین هویت و اصالت این آثار نقش مهمی دارد. هدف این مطالعه مرور انواع روش‌های شناسایی رنگدانه‌های به‌کار رفته در نسخ خطی تاریخی است. مطالعات در این مقاله با مرور آنالیزهای دستگاهی غیرتخریبی مانند میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به تفرق پرتو ایکس (SEM_EDX) طیف‌سنجی زیر قرمز تبدیل فوریه (FTIR)، فلورسانس اشعه ایکس (XRF)، پراش پرتو ایکس (XRD) میکروسکوپ نوری پلاریزان (PLM) نشر پرتو ایکس الفانی ذره‌ای (PIXE) میکروسکوپ نیروی اتمی (AFM) طیف‌سنجی میکرورامان (micro Raman و تصویر برداری‌های نوری جهت شناسایی عنصری و ترکیبی رنگ‌دانه‌ها صورت گرفته است. از میان روش‌های فوق میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به تفرق پرتو ایکس و آزمون‌های نقطه‌ای در شناسایی رنگدانه‌های تاریخی کاربرد بیشتری داشته است. همچنین کاربرد ترکیبی چند روش می‌تواند راهکار مناسبی برای شناسایی باشد؛ اما با توجه به مطالعات انجام گرفته در مقاله حاضر ضروری است بسته به هدف شناسایی و حساسیت اثر مواردی از جمله امکان آنالیز در محل یا انتقال آثار به آزمایشگاه‌های مراکز مختلف استفاده از روش‌های غیرتخریبی امکان انجام نمونه‌برداری و اهمیت و ارزش اثر در نظر گرفته شده و بدین صورت بهترین روش ممکن اتخاذ گردد. در صورت نیاز ترکیب آزمون‌ها و روش‌های دستگاهی نیز می‌تواند در شناخت هر چه دقیق‌تر رنگدانه‌ها در کنار شیمی‌تَر مؤثر واقع شود.

نقاشی قهوه‌خانه‌ای تعزیه مصیبت عاشورا متعلق به موقوفه حسینیه کبابی به عنوان یکی از مظاهر فرهنگ عاشورایی بین مردم بیرجند از محبوبیت خاصی برخوردار است. این اثر بر اساس کتیبه موجود به فرمایش آقا میرزا ماشا الله طهرانی که از پیشگامان نقاشی قهوه‌خانه‌ای ایران بوده است سفارش و توسط یکی از شاگردانش به نام محمدحسین در سال ۱۳۳۸ هـ. ق) و احتمالا در یزد خلق شد. در این مقاله تجربیات حفاظتی و مرمتی نگارندگان بر روی اثر نقاشی قهوه‌خانه‌ای با موضوع تعزیه مصیبت عاشورا که مربوط به اواخر قاجار بوده و در دهه اول محرم در یکی از حسینیه‌های قدیمی بیرجند به نمایش گذاشته می‌شود ارائه می‌شود اولین قدم در حفاظت و مرمت این اثر شناسایی دقیق آسیب‌های بود که مهم‌ترین آن‌ها مربوط به آسیب‌های ناشی از فرسودگی و نصب مکرر اثر است. پس از شناسایی آسیب‌های وارده اقدامات حفاظتی و مرمتی متناسب با آن انجام شد که پاکسازی اولین اقدام حفاظتی و مرمتی است که در دو مرحله انجام شد در مرحله اول پاکسازی گردو غبار انجام شد. برای زدودن گردو غبار از جارو برقی با برس نرم و توری نازک برای جلوگیری از ضربه به اثر در حین جارو استفاده شد. در مرحله دوم به پاکسازی لکه‌ها اقدام شد. در ادامه حذف مرمت‌های نامناسب انجام شد و بعد از مرمت پارگی‌ها و کمبودها برای ایستایی بیشتر اثر استحکام ‌بخشی اثر صورت گرفت عملیات حفاظتی اثر شامل حفاظت حین نمایش و ساخت محفظه نگه دارنده و بسته‌بندی است. با انجام اقدامات حفاظتی و مرمتی نقاشی قهوه‌خانه‌ای تعزیه مصیبت عاشورا حسینیه کبابی از آسیب‌های بیشتر محفوظ ماند و کیفیت بصری آن به طور قابل توجهی افزایش یافت این نقاشی در محفظه طراحی شده نگهداری و در دهه اول محرم در محل حسینیه کبابی بیرجند به نمایش گذاشته می‌شود.

کاربندی یکی از عناصر مهم در معماری ایرانی است که از آن به خاطر ترکیب موفق دانش هندسی و تبحر معماری هنرمندان و معماران به عنوان یکی از موارد تجلی نبوغ ترکیب هندسه و معماری در معماری دوران اسلامی ایران یاد می‌شود و از فنون و شیوه‌های پوشش‌های تاقی محسوب می‌گردد. این عنصر سازه‌ای در عین حال تزئینی زیبا و پیچیده همانند سایر عناصر وابسته به آرایه‌های معماری با گذشت زمان دچار فرسودگی و آسیب می‌گردد. مطابق بررسی‌ها انجام شده مشخص شد که در حفاظت و مرمت به هندسه نظری و عملی توجه نمی‌شود و تقسیم‌بندی که برای تفاوت قائل شدن بین کاربندی و رسمی‌بندی وجود دارد خیلی مورد وثوق مرمتگران نیست در حالی که به خاطر عدم توجه کافی به زمینه‌های کاربندی موجب تفاوت‌های شکلی و حتی ساختاری در زمان برنامه‌ریزی برای مرمت و حفاظت می‌شود؛ بنابراین لازم است در زمان شروع مداخله برای مرمت کاربندی موارد مرتبط با هندسه نظری و عملی به طور کامل شناسایی گردد. با این هدف پژوهش حاضر برای نقد مرمت کاربندی خانه تاریخی صدقیانی تدوین شده است که در سال ۱۳۹۲ ش توسط دفتر فنی دانشگاه هنر اسلامی تبریز انجام یافت نتایج تحقیق نشان می‌دهد در اجرا و مرمت کاربندی در کنار هندسه مصالح و زمینه شکل‌گیری خواست ذوق و خلاقیت معمار سنتی مجری نیز نقش تعیین کننده‌ای دارد.

از روش‌های رایج در حفاظت از ساختارهای معماری در محوطه میراث جهانی تخت سلیمان استفاده از اندود کاهگل بوده است. این اندود عمدتا بر روی ساختارهای سنگی و آجری اجرا شده است. اگرچه اندود کاهگل شیوه متعارف حفاظت از معماری خاکی در بیشتر مناطق ایران با اقلیم گرم و خشک محسوب می‌گردد اما متأسفانه این اندود در اقلیم پر بارش کوهستانی تخت سلیمان همراه با دماهای زیر صفر منطقه با فرسایش زیادی روبروست. لذا هدف اصلی این پژوهش بررسی و ارزیابی جایگزینی گچ سنتی نیم پخت - نیم کوب به جای اندود کاهگل به منظور انجام پوشش حفاظتی بالای دیواره‌ها و بقایای معماری است. تا از نفوذ رطوبت به ساختارهای معماری ممانعت گردد، ضمن آنکه خود نیز دچار کمترین میزان فرسایش شود. روش‌شناسی گردآوری داده‌های این پژوهش به صورت میدانی و با انجام مشاهده و مستندسازی همراه بوده است و بر روی داده‌ها کار تحلیل لازم انجام شده است. بررسی‌های میدانی در زمینه بازتولید و استفاده از گچ سنتی به عنوان ملاط مرمتی در محوطه بیانگر تجربه‌ای موفق در این مورد بوده است. همچنین نتایج نشان می‌دهد این ملاط که از کوبیدن و خرد کردن سنگ گچ پخته شده در کوره تهیه می‌شود ویژگی‌های مشابه ملاط‌های اصلی را داراست و از استحکام مناسبی نیز در شرایط آب و هوایی سخت منطقه برخوردار است. بر این اساس میتواند به عنوان یک پوشش قربانی شونده جایگزین مطلوبی برای اندود کاهگل باشد.

یکی از آسیب‌های جدی که امروزه متوجه فضاهای شهری تاریخی است آسیب‌های حوزه سیما و منظر است. از جمله مهمترین عواملی که موجب اغتشاش بصری در سیمای فضاهای شهری تاریخی می‌شود می توان به تأسیسات شهری از جمله تأسیسات برق تأسیسات گاز، تأسیسات مخابرات و دیگر موارد مشابه اشاره کرد. یکی از تجارب موفق در زمینه رفع آسیب‌های منظر تأسیسات شهری تجربه طرح باز آفرینی میدان وقت و ساعت یزد است. این میدان که قدمت آن به دوره صفویه بر می‌گردد و پیشینه تاریخی مکان استقرار آن مربوط به دوره ایلخانی است. تا قبل از اجرای طرح باز آفرینی میدان وقت و ساعت دارای مشکلات متعدد در زمینه سیما و منظر بود در طرح باز آفرینی میدان وقت و ساعت که در سال ۱۳۹۷ توسط پژوهشکده معماری بومی دانشگاه یزد تهیه شد و در سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۳۰۲ به همت شهرداری منطقه تاریخی شهر یزد و با همکاری اداره کل میراث فرهنگی صنایع‌دستی و گردشگری استان یزد به اجرا درآمد بخش‌های مهمی از آسیب‌های سیما و منظر این میدان که ناشی از تأسیسات شهری بود بر طرف شد این مقاله در نظر دارد با استفاده از روش توصیفی تحلیلی به شرح فرایند این طرح بپردازد و اقدامات اجرایی در زمینه رفع آسیب‌های سیما و منظر تأسیسات شهری در این میدان را بازگو کند.

خلاقیت در استفاده از گچ در کنار سایر مصالح برای آرایش ابنیه از دیرباز مورد توجه معماران بوده است. آجر و گچ دو مصالحی هستند که اشکال گوناگونی از آمود را با یکدیگر به وجود آورده‌اند و در این پژوهش به فن‌شناسی انواع مختلف این فنون پرداخته شده است. بنای عظیم گنبد سلطانیه یکی از مهمترین بناهای آرامگاهی جهان است؛ که آرایه‌های گچی به عنوان تزئین غالب در این بنا به کار رفته است. یکی از این آرایه‌ها، تلفیق گچ و آجر است که به عنوان تزئینی کالبدی خودنمایی می کند چگونگی پیدایش این گونه از آرایه‌های گچی بررسی انواع روش‌های اجرای آن و طریقه ایجاد آرایه‌های مستقل از همنشینی آجر و گچ از جمله مباحث مورد توجه این مقاله است. روش تحقیق بر پایه روش تحلیلی توصیفی استوار است. جمع آوری داده‌ها به روش مشاهدات عینی و تجربیات کارگاهی نگارنده و استفاده از کتب اسناد و مقالات در زمینه روش‌های گچبری در معماری ایران است. در نمونه مورد مطالعه از گنبد سلطانیه ایجاد گونه‌ای متداول از این آرایه‌ها در دوران ایلخانی بر روی دیوار قابل مشاهده است. این آرایه‌ها در برخی بخش‌ها فقط در بندها و در کنار آجر و در برخی قسمت‌ها بر روی تمام سطح آجرها و با نقش آجر کار شده است. در حین مرمت و بازسازی بخشی از این آرایه‌ها روش‌های به کار برده شده در ایجاد نقوش درک گردید، به طوری که برای بندها گچبری درجا اولویت اول هنرمند است و پس از آنکه بندها با گچ پوشیده شد آرایه‌ها اجرا می‌شده است. استفاده از رنگ که مکمل اجرای این آرایه‌ها است و باعث می‌شود تا حدود آجرکاری مشخص گردد وجود رنگدانه‌های اخرای قرمز رنگ دانه اخرای زرد و سیاه کردن در این با تا حدی اثبات شده است.

تزیینات معماری به کار رفته در بناهای تاریخی یکی از برجسته‌ترین وجوه تمایز و معیارهای قابل استناد در معرفی و شناخت سبک دوره هویت و شاخص‌های معماری هر دوره به شمار می‌رود. این گزارش بر پایه مطالعات موردی و کتابخانه‌ای محقق از اقدامات مرمت بنا و نظارت بر حوزه تزیینات معماری بنای تیموری مزار قطب‌الدین حیدر طی سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ تهیه شده است. این مطالعات منجر به طرح پرسش‌های مهمی در زمینه پیشینه تنوع سبک و مصالح به کار رفته در بستر بنا و همچنین تعداد و تنوع لایه‌های تزیینات گردید تخصیص اعتبار و بررسی دقیق برای تهیه شرح خدمات اقدامات اجرایی حفاظت و مرمت در سال ۱۴۰۲، فرصتی ارزشمند برای تحلیل و شناسایی مؤلفه‌هایی از هویت میراث ملموس و ناملموس معماری و تزیینات معماری فراهم آورد. این مؤلفه‌ها شامل متغیرهایی همچون کشف تنوع لایه‌های زیرین تزیینات در حین اقدامات اجرایی ظرافت رنگ آمیزی نمادها، نقوش نشانه‌ها سبک‌ها یادگار نوشته‌ها و مستندات خطی بودند که در پیوند با کلیت مجموعه مزار قطب‌الدین حیدر معماری مسجد، رباط محوطه پیرامون رموز شخصیت عرفانی قطب‌الدین حیدر و ارادت شهروندی در هم آمیخته‌اند. روند اقدامات اجرایی و جزئیات شرح خدمات به گونه‌ای تغییر و ارتقا یافت که ضرورت تحلیل زوایای پنهان حفاظت پیشگیرانه معرفی و نمایش شواهد تزیینات و معماری بنا در قالب موزه‌ای تحت عنوان از معماری تا تزیینات مطرح و قابل اجرا شد. این موزه می‌تواند به عنوان گامی مؤثر در جهت حفظ و معرفی این میراث ارزشمند عمل کند.

به منظور مستندسازی میراث فرهنگی از نوع غیرمنقول آن، ابزار و روش‌های متنوعی وجود دارد (Malinverni et al., 2016). هر یک از این ابزار و روش‌ها، بسته به شرایط و ویژگی‌های اثر و همچنین با توجه به مقیاس و دقت مورد نیاز، به‌کار گرفته می‌شوند (Balletti & Guerra, 2015). روش‌های سنتی مستندنگاری مانند ترسیم با دست آزاد، نقشه‌کشی، عکاسی از شیوه‌های اولیه و پایه‌ در ثبت آثار هستند. استفاده از این روش‌ها علاوه بر زمان‌بر بودن، به نیروی انسانی زیادی نیازمند است و معمولاً ثبت جزییات زیاد از این طریق ناممکن است (Hassani, 2015). ناکارآمدی روش‌های سنتی در مستندسازی سه‌بعدی و یکپارچه آثار میراث فرهنگی از یک‌سو و پیشرفت علوم و فنّاوری اخذ داده رقومی از سوی دیگر، محققین را بر آن داشته که درصدد یافتن روش‌هایی سریع، غیر مخرب و کم‌هزینه و ابزارهایی متناسب با ویژگی‌های این آثار برآیند تا از آن‌ها برای اخذ و ذخیره دیجیتالی اطلاعات دقیق و صحیح و مدیریت پایدار مستندات استفاده کنند (زینال‌پور و دیگران، 1400؛ Gagliolo et al., 2017).
در گذشته تصاویر هوایی در سنجش از دور برای کاربردهای باستان‌شناسی و در شناسایی برخی ویژگی‌ها که بر روی زمین قابل دیدن نبودند استفاده می‌شد(رازانی و دیگران، 1400). به‌کارگیری فناوری‌های فتوگرامتری و سنجش از دور در شناسایی ویژگی‌های باستان‌شناسی مرتبط با زمین همچنان کارآیی دارد (مالیان و دیگران، 1396؛ Egitto, 2013). در دهه‌های اخیر با توسعه فن‌آوری‌های نوین، حوزه میراث فرهنگی با ورود انواع ابزار و شیوه‎های جدید اعم از فتوگرامتری با لیزر اسکن، مستندنگاری با پهپاد، واقعیت مجازی و غیره روبه‌رو است Grussenmeyer et al., 2018, 305)).
در این میان، مستندنگاری پهپاد مبنا، روش جدیدی است که به‌صورت مستقل یا در ترکیب با سایر روش‌های مستندنگاری، به‌طور گسترده‌ای در مدل‌سازی سه‌بعدی میراث فرهنگی بهره‌برداری می‌گردد. امروزه استفاده از سامانه فتوگرامتری با استفاده از پهپاد و دستگاه‌های پروازی بدون سرنشین که قابلیت هدایت از دور را دارند، توانسته‌اند در مستندنگاری محوطه‌ها و بناهای میراثی اطلاعات قابل‌توجهی را برای حفاظت و نگهداری آن­ها در اختیار متخصصین قرار دهند. فتوگرامتری با استفاده از پهپاد تلفیقی از فتوگرامتری هوایی و فتوگرامتری برد کوتاه است که در آن یک حسگر اخذ داده، شامل دوربین و یا هر وسیله دیگر اخذ داده، بر روی یک سکوی پرواز بدون سرنشین (Unmanned Arial Vehicle-UAV) نصب می‌شود و از ارتفاع کم، داده‌ها اخذ می‌گردند. در این شیوه مستندنگاری، پایین بودن ارتفاع پرواز باعث خواهد شد تصویر با قدرت تفکیک مکانی و کیفیت محتوای بالاتر برداشت گردد؛ بنابراین با استفاده از این تصاویر می‌توان اطلاعات سه‌بعدی دقیق‌تری از سطح زمین تولید نمود (Everaerts, 2018).