ساختار موزه‌های باستان‌شناسی بر روی اشیاء تاریخی استوار است. در مواردی نیاز به جابه جایی اشیاء موزه‌ای در اولویت کارهای موزه‌ای قرار می‌گیرد. در این صورت بسته‌بندی اشیاء موزه‌ای یکی از مهم‌ترین قسمت‌های این روند جابه جایی خواهد بود تنوع اشیاء تاریخی از لحاظ جنس، ظرافت، فرم سلامت ظاهر اندازه وزن و غیره در انتخاب نوع بسته‌بندی بسیار تعیین کننده است. در کنار انتخاب شیوه بسته‌بندی انتخاب مواد مورد استفاده و رعایت اصول ارگونومی و استانداردهای جابه جایی و حمل اشیاء بسیار پر اهمیت است. در این مورد مراحل اصلی می‌توانند شامل تطابق اشیاء موزه با اطلاعات ثبت شده در موزه قبل و بعد از بسته‌بندی عکاسی از اشیاء موزه‌ای و مساری‌ها آن‌ها و انتخاب شیوه بسته‌بندی باشند. برای بسته‌بندی بهتر باید از بهترین مواد همچین زنده‌ترین نیروهای انسانی استفاده کرد شرایط محیطی از نظر آرامش، امنیت پاکیزگی و غیره برای بسته‌بندی بهتر باید مورد توجه قرار گیرد.

رشد میکروبی روی آثار باستانی و بناهای تاریخی اجتناب ناپذیر است. میکروارگانیسم ها آسیب‌های فیزیکی شیمیایی و زیباشناختی در آثار با ارزش هنری به جای می‌گذارند که منجر به از دست رفتن بخش قابل توجهی از ارزش فرهنگی و مالی این آثار می‌شود. به منظور پیشگیری و کنترل استقرار و رشد میکروبی از روش‌های فیزیکی شیمیایی و زیستی استفاده می‌شود روش‌های فیزیکوشیمیایی اغلب روی آثار هنری تیمار شده کم اثر و برای افرادی که در فرآیند حفاظت شرکت دارند خطرناک هستند به دلیل ویژگی‌های ذاتی مواد شیمیایی و آفت‌کش‌ها، این چنین ترکیباتی برای انسان حیوانات و محیط زیست خطر آفرین هستند. از آنجایی که این روش‌ها همگی دارای نقاط ضعف قابل توجه هستند امروزه برای کاهش تأثیر منفی میکروارگانیسم‌ها روی آثار هنری و باستانی رویکردهای جدیدی به طور مداوم در حال توسعه هستند. این رویکردهای جدید سازگار با محیط زیست ایمن، کم هزینه و کم خطر هستند. با این حال تحقیقات بیشتری برای اطمینان از ایمنی و اثر بخشی این رویکردها مورد نیاز است. فقدان سنجش‌های ساده قابل اعتماد و استاندارد به عنوان محدودیتی در انتخاب تیمارهای مؤثر هنوز مطرح است. آزمایش‌های میدانی به منظور ارزیابی اثر بخشی این رویکردها مفید و ضروری هستند با وجود این طراحی و اجرای آنها با چالش‌های متعددی مواجه است. از این رو محققین به دنبال معرفی روش‌هایی برای ارزیابی کارآمدی این رویکردهای جدید هستند استفاده از سیستم‌های مدل آزمایشگاهی ابزارهایی برای آزمایش اثربخشی ترکیبات ضد میکروبی قبل از کاربرد این ترکیبات در مطالعات میدانی و روی آثار هستند. در این مطالعه ابتدا مروری بر انواع روش‌های کنترل زیستی خواهیم داشت. سپس رویکردهای جدید و دوستدار محیط زیست که در این حوزه توسعه یافته‌اند را معرفی می‌کنیم در نهایت روش‌های بررسی اثر بخشی رویکردهای جدید با استفاده از سیستم‌های مدل‌های آزمایشگاهی ارائه می‌شود.

آلودگی قارچی و افزایش میزان اسیدیته از اساسی‌ترین عوامل فرسایش و تخریب نسخ خطی تاریخی از جمله نسخه خطی انجیل متعلق به سال ۱۱۵۰ میلادی است. این اثر در موزه اسقف اعظم آرداک مانوکیان کلیسای حضرت مریم (ع) تهران نگهداری می‌شود و گنجینه عظیمی از میراث فرهنگی و هنری ارمنی و هویت فرهنگی جامعه مسیحیت به شمار می‌رود. با توجه به اهمیت این موضوع هدف اصلی این پژوهش بررسی آسیب قارچی و میزان اسیدیته نسخه خطی مورد مطالعه است. این مطالعه از نوع تجربی با مطالعات آزمایشگاهی است که به مدت یک ماه در آزمایشگاه دانشکده حفاظت و مرمت دانشگاه هنر ایران انجام شد برای اندازه‌گیری میزان اسیدیته کاغذ از روش رنگ منجی کاغذ مطابق استاندارد تیتراسیون مستقیم و برای بررسی آلودگی قارچی پس از کشت نمونه‌ها در محیط سابورو دکستروز آگار از میکروسکوپ پلاریزان عبوری استفاده شد. در یک نمونه از هشت نمونه آزمایش شده قارچ‌های کتومیوم و پنیسیلیوم مشاهده شد و افزایش میزان اسیدیته در این نسخه گزارش گردید این نسخه به خاطر پیچیدگی‌های زیاد در مبحث فن‌شناسی، آسیب‌شناسی و حساس بودن زیاد نسبت به محیط دستورالعمل خاص خود را در موزه‌ها و مخازن نیاز دارد تا آلودگی قارچی و میزان اسیدیته کاغذ را به حداقل برساند.

میراث فرهنگی به عنوان آینه نبوغ بشری منعکس کننده تنوع تمدن انسانی و پلی بین گذشته و حال است که درک و فهم جمعی ما را از تاریخ مشترکمان شکل می‌دهد حفاظت و حراست از این گنجینه غنی و ارزشمند، مسئولیتی حیاتی است که نیازمند استراتژی‌های جامع و چند جانبه بوده و تلاش‌های مشترک تمامی کارشناسان و متخصصین ذی ربط را طلب می‌کند در این میان اصول و شیوه‌های مهندسی بهداشت ایمنی و محیط زیست (HSE) می‌تواند به طور قابل توجهی به حفاظت از دارایی‌های فرهنگی و افراد درگیر در حفظ آن‌ها کمک کنند مهندسی HSE نقشی اساسی در ارزیابی و مدیریت ریسک در طول پروژه‌های بازسازی ایفا کرده و به توسعه شیوه‌ها و رویه‌های کاری ایمنی مخصوص برای حفاظت از میراث فرهنگی می‌پردازد. از این رو با به کارگیری مدیریت ریسک و اتخاذ تدابیر مربوطه می‌توان خطرات احتمالی متوجه آثار فرهنگی را تا سطح قابل قبولی کاهش داد در این مقاله سعی شده است پس از شناسایی و ارزیابی تهدیدات پیش روی میران فرهنگی ضمن تشریح کاربرد مهندسی HSE و ابزارهای مدیریت ریسکه پیشنهادها و استراتژی‌های نوآورانه‌ای جهت ایمنی و حفاظت از این ذخایر گران بها ارائه گردد.

پارچه‌های قلمکار دوره ی قاجار متعلق به کاخ گلستان برای مدت‌های مدیدی به صورت تا شده در صندوق‌های چوبی مخازن اقرار داشت. لذا در جهت جلوگیری از آسیب‌های فیزیکی و بیولوژیک پارچه‌ها، فرایند ساماندهی و مرمت آن‌ها مورد بررسی قرار گرفت. شیوه‌ی انتخاب این طرح با مطالعات کتابخانه‌ای و انجام آنالیزهای مورد نیاز صورت گرفته و داده‌های حاصل از آنالیزها بصورت کمی در طول مقاله به شرح آن پرداخته می‌شود فعالیت‌های صورت گرفته در راستای اهداف پروژه‌ی مذکور بدین شرح است پس از عکاسی و مستندسازی، اقدام به تهیه شناسنامه فنی و مرمتی کار نموده و شماره اصولی درج شده بر پارچه‌ای مقال نخی به پارچه قلمکار دوخته شد پاکسازی و غبار روی صاف کردن خطوط ناشده برای جلوگیری از تغییر شکل پارچه و آسیب فیزیکی در نقاط تا خورده انجام شد میزان اسیدیته اثر یا pH آن با نوارهای pH سنج بررسی شده بر روی برخی پارچه‌های قلمکار، کشت الخارج صورت گرفت و همچنین کشت نیز بر صندوق نگهداری پارچه‌های مخزن جدید‌تر و مخزن نگهداری پارچه‌ها انجام شد. آزمون ایمشناسی نیز جهت تشخیص ساختاری از پارچه انجام شد. نتایج آنالیزهای انجام شده گویای این است که pH پارچه ها در محدوده ی خشی قرار دارد. تالیز کشت قارچ نشان داد که قارچ آسپرژیلوس نایجر بر یک اثر و درب صندوق چھی نگهداری آثار رشد کرده است با توجه به خطرناک نبودن این نوع قارچ هوادهی منظم دوره‌ای پیشنهاد شد. آنالیز الیافخانی نیزلیف سلولزی پیه‌ای را نشان داد نهایتا پارچه‌های قلمکار با پارچه‌ی نخی متقال پوشش دهی شده با ریسمان‌های نخی در جای خود ثابت شدند. نگهای شناسایی‌تر به آن متصل شده و با تمهیدات و دلت کافی به مخزن استاندارد کاخ گلستان انتقال یافت همچنین راهکارهای حفاظتی و مرستی جهت نگهداری آثار در بهترین شرایط ممکن ارائه شد.

بازخوانی مواجهه آدمی با تاریخ نشان می‌دهد انسان به صورت غریزی با گردآوری جستجو و توسل به شکوه گذشته به دنبال تثبیت جایگاه و موقعیت خود در آینده است. اشتیاق به شکوه گذشته با مدرنیته و نگاه انسان مدار اروپایی میل به حفاظت از آثار تاریخی را افزایش داد و موجب شد آثار گذشتگان رفته و رفته گردآوری و در مکان‌هایی با نام موزه نگهداری شوند از اواسط دوره قاجار به واسطه سفرهای ناصرالدین شاه به اروپا این رویکرد وارد ایران شد و به آرامی نوع مواجهه با گذشته و آثار تاریخی را دگرگون ساخت در روزگار بعد در پروژه‌های مدرن‌سازی و جنبش ملی‌گرایی موزه نماد تمدن و تجدد شد و بستری برای گردشگری فراهم ساخت به صورت کلی و در سطح جهانی رویکرد اروپا محور بیش از زمینه و ضرورتی که میراث فرهنگی به آن تعلق داشت بر کالید فیزیکی آثار میراثی متمرکز بود بازتاب این نگرش در موزه‌ها عدم توجه به ارزش‌های اشیائی بود که با عنوان اثر موزه‌ای بر میراث فرهنگی دلالت داشتند. جنبش‌های فرهنگی اجتماعی و سیاسی دهه شصت و هفتاد میلادی نگرش موزه‌داری را تغییر دادند. در این زمان جایگاه نهادی موزه بر پایه مسئولیت اجتماعی آن قوت گرفت اهمیت ارتباط موزه و جامعه سبب شد که ساختار کارکردی موزه بر مبنای بعد اجتماعی ان متحول شود در این یادداشت وجوه مختلف موزه در جایگاه نهادی اجتماعی از منظر حفاظت از میراث فرهنگی بررسی می‌شود.

رنگدانه‌های سرخ معدنی شامل سرنج شنگرف و اخرا از طیف‌های رنگی مهم و پرکاربرد در نگارگری تذهیب جدول‌کشی و علامت آیه‌ها بوده‌اند. این طیف رنگی در آثار به جا مانده از سده‌های پیشین ثبات قابل قبولی داشته و درخشندگی خود را حفظ کرده است. از سوی دیگر تهیه رنگ به عنوان یکی از ابزارهای مهم کار هنرمند از دیرباز مسئله‌ای حائز اهمیت بوده و به همین دلیل روش‌های تهیه و آماده‌سازی رنگ‌ها در رساله‌های کتاب‌آرایی مکتوب شده است. فرآوری رنگ سرنج به عنوان یکی از رنگدانه‌های سرخ در سه رساله عمده الکتاب بیان الصناعات و قانون الصور، ذکر شده است. در پژوهش حاضر علاوه بر مرور متن این رساله‌ها مطالعه تطبیقی رنگدانه سرنج شناسایی شده در تعدادی از نسخ مصوّر دوره صفویه با روش رنگ سنجی انجام شده است. به این منظور در گام نخست رنگدانه سرنج با نسبت‌های معینی از رنگدانه شنگرف ترکیب شده و جدول‌های رنگ سرخ با پایه سرنج آماده شدند هشت نمونه نگاره‌های منتخب از نسخ مصوّر دوره صفویه شامل ۵ نسخه مصور از موزه ملی ایران و ۱۷ نمونه رنگی‌سازی شده با استفاده از اسپکتروفوتومتر انعکاسی تحت تجزیه و تحلیل طیفی و رنگی قرار گرفتند. در پایان مقادیر اختلاف رنگ نمونه‌های آماده‌سازی شده با نمونه‌های نسخ مصور محاسبه شدند. نتایج حاکی از آن است که بین رنگ‌های آماده‌سازی شده و نمونه‌های تاریخی همبستگی قابل قبولی وجود دارد. بنابراین این شیوه می‌تواند در بازسازی و رنگ همانندی طیف سرخ حاصل از رنگدانه سرنج مورد استفاده قرار گیرد.

کاربندی، یک عنصر طاقی برای پوشش سقف با ظرفیت بالای عملکردی و فرمی و کارکرد سازه‌ای و تزئینی، متعلق به معماری تاریخی ایران است. این عنصر تزیینی در طول مدت رواج خود تغییراتی داشته است که موجب شکل‌گیری انواع مختلف از آن با ویژگی‌های گوناگون شده است. از این رو، هدف از این تحقیق دست‌یابی به پاسخ این سؤالات است که روند شکل‎گیری کاربندی چه مسیری را طی کرده ‌است؟ و مؤلفه‌های مؤثر بر کاربندی در این مسیر و در ادامه تبدیل آن به انواع موجود، چه بوده است؟ در این تحقیق کیفی، اطلاعات به روش میدانی و کتابخانه‌ای جمع‌آوری و سپس تحلیل و بررسی شده‌‌اند. در این راستا، ضمن اینکه روند تغییر تدریجی دستگاه‌های سازه‌ای رایج در معماری تاریخی ایران به سمت ایجاد کاربندی، موردبررسی قرار گرفته است، مفهوم کاربندی نیز از دیدگاه پژوهشگران بررسی‌شده تا دقیق‌ترین تعریف کاربندی ارایه شود. در ادامه مفاهیم مطرح در حوزه کاربندی بیان و دسته‌بندی خواهند شد. بررسی‌ها نشان داد که کاربندی از باریکه‌ی طاق‌هایی با هندسه وتری و هماهنگ ایجاد می‌شود و دارای هر دو نقش باربری و تزئینی است. هندسه وتری، اتصالات منظم و روی‌هم قرارگیری نقاط اصلی زمینه و کاربندی روی دایره‌ی ‌مبنا، از خصوصیات اصلی کاربندی هستند. مؤلفه‌های ساختار کاربندی را می‌توان ذیل دو بخش هندسه نظری و عملی بررسی نمود؛ باید دقت داشت که ارتباط این دو هندسه یک ارتباط تعاملی و دوطرفه‌ است که دارای مؤلفه‌های مشترک نیز هستند. هر یک از این مؤلفه‌ها بر روند شکل‌گیری این عنصر طاقی تأثیر داشته و نیز در این روند، خود دچار تغییر شده‌اند.

 

شناسایی و اندازه‌گیری عناصر سازنده ترکیبات سفالینه‌های تاریخی از اهمیت خاصی برخوردار است. با بررسی ترکیبات عنصری بدنه و لعاب زمینه سفالینه‌های تاریخی می‌توان اطلاعات بسیار ارزنده‌ای در زمینه تعیین مواد اولیه مورد استفاده در ساخت و تنوع آن‌ها و همچنین فن‌شناسی این اشیاء تاریخی به دست آورد. در این پژوهش ۱۲ نمونه از سفال‌های مینایی و لاجوردینه دژ الموت که قدمت آن‌ها به سده 6-7 هجری قمری برمی‌گردد، با استفاده از روش‌های آنالیز با باریکه‌ی یونی مطالعه شده است. در این مطالعه ترکیبات عنصری بدنه، رنگ‌دانه‌های مختلف استفاده شده در نقاشی‌ها و همچنین لعاب زمینه با استفاده از روش میکروپیکسی اندازه‌گیری شده‌اند. همچنین ضخامت لایه زراندود به کار رفته بر روی سطوح تعدادی از این سفال‌ها نیز با استفاده از روش Micro-RBS مطالعه شده‌اند. مهم‌ترین اهداف پژوهش پیش رو، دستیابی به عناصر تشکیل دهنده و مواد اولیه‌ استفاده‌شده در ساخت بدنه، لعاب زمینه و نوع رنگ‌دانه‌ها در ترسیم نقوش سفال‌های مینایی و لاجوردینه است. اندازه‌گیری ضخامت لایه زراندود به‌کار رفته در این تزیینات نیز یکی دیگر از اهداف پژوهش است. براساس نتایج به‌دست آمده از بررسی ترکیبات عنصری بدنه و لعاب زمینه این سفال‌ها می‌توان دریافت که در ساخت نمونه‌های دژ الموت از منابع مختلف سیلیس و گدازآورها استفاده شده است. همچنین با بهره‌گیری از نقشه توزیع عنصری به‌دست آمده از روش میکروپیکسی، عامل عنصری ایجاد و تولید رنگ‌دانه‌های قرمز، سفید، لاجوردی و فیروزه‌ای به ترتیب؛ آهن، قلع، کبالت و مس مشخص شده‌اند. ضخامت لایه زراندود استفاده شده در تزیینات نیز از 300 تا 800 نانومتر در نمونه‌ها متغیر است.