فاطمه شِروانیتبار، احد نژادابراهیمی، محمدرضا چناقلو، دوره 7، شماره 1 - ( 3-1403 )
چکیده
کاربندی، یک عنصر طاقی برای پوشش سقف با ظرفیت بالای عملکردی و فرمی و کارکرد سازهای و تزئینی، متعلق به معماری تاریخی ایران است. این عنصر تزیینی در طول مدت رواج خود تغییراتی داشته است که موجب شکلگیری انواعمختلف از آن با ویژگیهای گوناگون شده است. از این رو، هدف از این تحقیق دستیابی به پاسخ این سؤالات است که روند شکلگیری کاربندی چه مسیری را طی کرده است؟ و مؤلفههای مؤثر بر کاربندی در این مسیر و در ادامه تبدیل آن به انواع موجود، چه بوده است؟ در این تحقیق کیفی، اطلاعات به روش میدانی و کتابخانهای جمعآوری و سپس تحلیل و بررسی شدهاند. در این راستا، ضمن اینکه روند تغییر تدریجی دستگاههای سازهای رایج در معماری تاریخی ایران به سمت ایجاد کاربندی، موردبررسی قرار گرفته است، مفهوم کاربندی نیز از دیدگاه پژوهشگران بررسیشده تا دقیقترین تعریف کاربندی ارایه شود. در ادامه مفاهیم مطرح در حوزه کاربندی بیان و دستهبندی خواهند شد. بررسیها نشان داد کهکاربندی از باریکهی طاقهایی با هندسه وتری و هماهنگ ایجاد میشود و دارای هر دو نقش باربری و تزئینی است. هندسه وتری، اتصالات منظم و رویهم قرارگیری نقاط اصلی زمینه و کاربندی روی دایرهی مبنا، از خصوصیات اصلی کاربندی هستند. مؤلفههای ساختار کاربندی را میتوان ذیل دو بخش هندسه نظری و عملی بررسی نمود؛ باید دقت داشت که ارتباط این دو هندسه یک ارتباط تعاملی و دوطرفه است که دارای مؤلفههای مشترک نیز هستند. هر یک از این مؤلفهها بر روند شکلگیری این عنصر طاقی تأثیر داشته و نیز در این روند، خود دچار تغییر شدهاند.
