کاربندی یکی از عناصر مهم در معماری ایرانی است که از آن به خاطر ترکیب موفق دانش هندسی و تبحر معماری هنرمندان و معماران به عنوان یکی از موارد تجلی نبوغ ترکیب هندسه و معماری در معماری دوران اسلامی ایران یاد می‌شود و از فنون و شیوه‌های پوشش‌های تاقی محسوب می‌گردد. این عنصر سازه‌ای در عین حال تزئینی زیبا و پیچیده همانند سایر عناصر وابسته به آرایه‌های معماری با گذشت زمان دچار فرسودگی و آسیب می‌گردد. مطابق بررسی‌ها انجام شده مشخص شد که در حفاظت و مرمت به هندسه نظری و عملی توجه نمی‌شود و تقسیم‌بندی که برای تفاوت قائل شدن بین کاربندی و رسمی‌بندی وجود دارد خیلی مورد وثوق مرمتگران نیست در حالی که به خاطر عدم توجه کافی به زمینه‌های کاربندی موجب تفاوت‌های شکلی و حتی ساختاری در زمان برنامه‌ریزی برای مرمت و حفاظت می‌شود؛ بنابراین لازم است در زمان شروع مداخله برای مرمت کاربندی موارد مرتبط با هندسه نظری و عملی به طور کامل شناسایی گردد. با این هدف پژوهش حاضر برای نقد مرمت کاربندی خانه تاریخی صدقیانی تدوین شده است که در سال ۱۳۹۲ ش توسط دفتر فنی دانشگاه هنر اسلامی تبریز انجام یافت نتایج تحقیق نشان می‌دهد در اجرا و مرمت کاربندی در کنار هندسه مصالح و زمینه شکل‌گیری خواست ذوق و خلاقیت معمار سنتی مجری نیز نقش تعیین کننده‌ای دارد.

کاربندی، یک عنصر طاقی برای پوشش سقف با ظرفیت بالای عملکردی و فرمی و کارکرد سازه‌ای و تزئینی، متعلق به معماری تاریخی ایران است. این عنصر تزیینی در طول مدت رواج خود تغییراتی داشته است که موجب شکل‌گیری انواع مختلف از آن با ویژگی‌های گوناگون شده است. از این رو، هدف از این تحقیق دست‌یابی به پاسخ این سؤالات است که روند شکل‎گیری کاربندی چه مسیری را طی کرده ‌است؟ و مؤلفه‌های مؤثر بر کاربندی در این مسیر و در ادامه تبدیل آن به انواع موجود، چه بوده است؟ در این تحقیق کیفی، اطلاعات به روش میدانی و کتابخانه‌ای جمع‌آوری و سپس تحلیل و بررسی شده‌‌اند. در این راستا، ضمن اینکه روند تغییر تدریجی دستگاه‌های سازه‌ای رایج در معماری تاریخی ایران به سمت ایجاد کاربندی، موردبررسی قرار گرفته است، مفهوم کاربندی نیز از دیدگاه پژوهشگران بررسی‌شده تا دقیق‌ترین تعریف کاربندی ارایه شود. در ادامه مفاهیم مطرح در حوزه کاربندی بیان و دسته‌بندی خواهند شد. بررسی‌ها نشان داد که کاربندی از باریکه‌ی طاق‌هایی با هندسه وتری و هماهنگ ایجاد می‌شود و دارای هر دو نقش باربری و تزئینی است. هندسه وتری، اتصالات منظم و روی‌هم قرارگیری نقاط اصلی زمینه و کاربندی روی دایره‌ی ‌مبنا، از خصوصیات اصلی کاربندی هستند. مؤلفه‌های ساختار کاربندی را می‌توان ذیل دو بخش هندسه نظری و عملی بررسی نمود؛ باید دقت داشت که ارتباط این دو هندسه یک ارتباط تعاملی و دوطرفه‌ است که دارای مؤلفه‌های مشترک نیز هستند. هر یک از این مؤلفه‌ها بر روند شکل‌گیری این عنصر طاقی تأثیر داشته و نیز در این روند، خود دچار تغییر شده‌اند.