دکتر حمیدرضا بخشنده فرد، خانم معصومه فمی تفرشی، دکتر محمد امین امامی، دوره 9، شماره 2 - ( 6-1405 )
چکیده
در برخورد با آثار برنزی تاریخی، معمولاً با لایهای موسوم به پاتین یا پوسته دیرینگی بر سطح این آثار مواجه میشویم. شناخت ماهیت، ساختار و کارکرد این لایه یکی از مسائل اساسی در حوزه حفاظت و مرمت فلزات تاریخی به شمار میآید. این پرسش که پاتین چه نقشی در حفاظت، تفسیر تاریخی و تصمیمگیریهای مرمتی اشیای برنزی ایفا میکند، انگیزه اصلی پژوهش حاضر را برای بررسی و شناخت علمی این پدیده فراهم ساخته است. بهطور کلی، پاتین در فلزات بهعنوان پوششی متشکل از ترکیبات شیمیایی متنوعی همچون اکسیدها، کربناتها، سولفیدها و کلریدها تعریف میشود که در نتیجه برهمکنش طولانیمدت فلز با عوامل محیطی و فرساینده شکل میگیرد. این لایه، علاوه بر آنکه از منظر زیباشناختی و تاریخی حائز اهمیت است، در بسیاری از موارد میتواند نقش حفاظتی در برابر ادامه فرایندهای خوردگی ایفا کند؛ هرچند در شرایط خاص ممکن است خود به عاملی مخرب تبدیل شود. در مقاله حاضر، ضمن معرفی مفهوم پاتین و انواع آن در برنزهای تاریخی، به بررسی عوامل مؤثر در تشکیل و تحول این لایه، از جمله شرایط محیطی، ترکیب آلیاژ پرداخته شده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که مطالعه پاتین میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره شرایط محیطی محل نگهداری یا تدفین شیء، تاریخچه دگرسانیهای سطحی و در برخی موارد اصالت اثر در اختیار پژوهشگران و مرمتگران قرار دهد. هدف نهایی این مقاله، ارائه چارچوبی علمی برای شناخت پاتین و فراهم کردن راهنمایی کاربردی برای مرمتگران در مواجهه آگاهانه و اصولی با این لایه در فرایندهای حفاظتی و مرمتی اشیای برنزی تاریخی است.