یکی از آسیبهای جدی که امروزه متوجه فضاهای شهری تاریخی است آسیبهای حوزه سیما و منظر است. از جمله مهمترین عواملی که موجب اغتشاش بصری در سیمای فضاهای شهری تاریخی میشود می توان به تأسیسات شهری از جمله تأسیسات برق تأسیسات گاز، تأسیسات مخابرات و دیگر موارد مشابه اشاره کرد. یکی از تجارب موفق در زمینه رفع آسیبهای منظر تأسیسات شهری تجربه طرح باز آفرینی میدان وقت و ساعت یزد است. این میدان که قدمت آن به دوره صفویه بر میگردد و پیشینه تاریخی مکان استقرار آن مربوط به دوره ایلخانی است. تا قبل از اجرای طرح باز آفرینی میدان وقت و ساعت دارای مشکلات متعدد در زمینه سیما و منظر بود در طرح باز آفرینی میدان وقت و ساعت که در سال ۱۳۹۷ توسط پژوهشکده معماری بومی دانشگاه یزد تهیه شد و در سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۳۰۲ به همت شهرداری منطقه تاریخی شهر یزد و با همکاری اداره کل میراث فرهنگی صنایعدستی و گردشگری استان یزد به اجرا درآمد بخشهای مهمی از آسیبهای سیما و منظر این میدان که ناشی از تأسیسات شهری بود بر طرف شد این مقاله در نظر دارد با استفاده از روش توصیفی تحلیلی به شرح فرایند این طرح بپردازد و اقدامات اجرایی در زمینه رفع آسیبهای سیما و منظر تأسیسات شهری در این میدان را بازگو کند.
علی شهابینژاد، مهدیه جعفری، دوره 7، شماره 2 - ( 6-1403 )
چکیده
مستندسازی ابنیه تاریخی یکی از فرایندهای بسیار مهم و کاربردی در امر مطالعه، حفاظت و مرمت ابنیه تاریخی است. از گذشته تاکنون روشهای مختلفی برای مستندسازی بناهای تاریخی به کار گرفته شده است. یکی از این روشهای رایج، برداشت نقشههای معماری یا رولوه بنای تاریخی است. رولوه، با استفاده از روشهای سنتی و دستی تا روشهای مدرن و دیجیتال اجرا می شود و فهم ما از الگوی معماری بنا را ارتقا میدهد، اما نمیتواند گویای بسیاری از اطلاعات، از جمله تنوع رنگی، جنس و بافت مصالح، نور و اشیاء درون فضا باشد. از این رو در کنار این روش، تمایل به استفاده از دیگر روشهایی که میتواند اطلاعات کاملتری از بنا را ثبت کند افزایش یافته است. در این نوشتار تصویرسازی متریک ابنیه تاریخی به عنوان یکی از این روش ها معرفی شده است. منظور از تصویرسازی متریک، تصویرسازی از بنای تاریخی مبتنی بر نقشههای فنی و برداشت دقیق از بنا است. نمونهای از این تصویرسازی که به صورت نما برش در موزه آب یزد انجام شده است به عنوان مطالعه کاربردی موردی ارائه شده است.
علی شهابینژاد، هادی لوکزاده، دوره 8، شماره 1 - ( 3-1404 )
چکیده
دستگاه زمانسنجی مجموعه مدرسه رکنیه که مشهور به رصد وقت و ساعت است در سال 725 ه.ق در محدوده کنونی میدان وقت و ساعت یزد به سفارش سید رکنالدین ساخته شد. این دستگاه مکانیکی که بر پایه انرژی سیال آب بود، قابلیت نمایش ساعات مختلف روز و تقویم سالیانه را داشت و یکی از دستاوردهای شاخص تاریخ علم و فناوری ایران محسوب میشود. هر چند این دستگاه که نوعی برج جهت تعیین وقت (تقویم سالیانه) و ساعت (زمانسنجی روزانه) بوده تا دوره تیموری و در زمان تألیف دو کتاب مهم تاریخی محلی یزد یعنی تاریخ یزد و تاریخ جدید یزد برقرار بوده، اما پس از این دوره، مجموعه رکنیه و رصد مشهور آن رو به زوال رفته و از دوره صفویه تا کنون اثری از آن باقی نمانده است. با این حال آنچه کتب تاریخ محلی یزد در وصف این بنا آوردهاند نشان از عظمت و پیچیدگی و ظرایف فنی این دستگاه برای نمایش اوقات و ساعات دارد. با توجه به اهمیت این دستگاه، پژوهشگران متعددی در مطالعات خود به آن اشاره کردهاند، اما تا کنون این دستگاه بازآفرینی نشده و هیچ تصویر و سندی از شمایل و اجزای عملکردی آن تهیه نشده بود. به همین منظور در سال 1401 طرح بازآفرینی این دستگاه با حمایت شرکت آب منطقهای یزد در دستور کار قرار گرفت و با همکاری مشترک شرکت مزدآباد و دانشگاه یزد در سال 1403 به انجام رسید. در بازآفرینی این دستگاه برای اولین بار شمایل کلی این دستگاه همراه با تمام عناصر عملکردی اصلی آن بازآفرینی و نحوه عملکرد هر یک از اجزای ساعت به منظور نمایش اوقات و ساعات شامل چرخ چوبین، خانههای ساعت در روز و شب، سازوکار گوی و طاس و سنج، منار علم و منار خروس نمایش داده شده است. علاوه بر این، نمونه کوچک مقیاس این دستگاه که قابلیت نمایش تمام عملکردهای اصلی ساعت را منطبق با سازوکار تاریخی خود دارد ساخته شده است و در موزه آب یزد به نمایش گذاشته شده است. در این نوشتار تلاش شده تا ضمن معرفی مستندات تاریخی پژوهش، شرحی از فرایند پژوهش و بازآفرینی دستگاه و توضیحاتی در مورد نحوه عملکرد عناصر گاهنگاری در این ساعت ارائه شود.