آثار کاغذی در ایران دربرگیرنده انواع مختلفی از جمله اسناد، کتب، مرقعات است. تنوع و تعداد زیاد این اسناد باعث شده است که برخی از این آثار کمتر مورد توجه، برسی و مطالعه قرار گیرند. از جمله این موارد مرقعات موزه ملی قرآن است که از آثار شاخص این موزه است که هنوز مورد مطالعه قرار نگرفته است. بر همین اساس در این پژوهش به بررسی مرقعات موزه ملی قرآن پرداخته شده است. تعداد این مرقعات هفت نسخه است. در این مطالعه به شیوه تحلیلی به مطالعه بخشهای مختلف آن پرداخته شده است که شامل تزیینات جلد و صفحات است. باتوجهبه اینکه در ساختن مرقع و آرایههای آن، از هنرهای گوناگونی بهره گرفته میشود. از یک سو میتوان نمونههایی نفیس از هنرهای تجلید، وصالی، قطاعی، حاشیهسازی، متن و حاشیه را در ساختار آن مشاهده کرد و از سویی دیگر در مرقعات هنرهایی همچون خوشنویسی، نقاشی، تذهیب و تشعیرسازی در متن مرقعات جلوهگری به چشم میخورد. بر همین اساس هدف در این پژوهش تحلیل بخشهای مختلف در هفت مرقع موجود در موزه ملی قرآن است. در این طرح تزیینات مرقعات مورد بررسی قرار گرفته است. نقوش و خط و موضوع مرقعات مورد بررسی قرار گرفته است. در این طرح تحقیقاتی پس از انجام مستندنگاری به مطالعه نقوش و نوع خط مورد تجزیه تحلیل قرار گرفت، و متن آنها بازخوانی شد تا مشخص شود موضوع مرقع چه بوده است و هنرهای مورد استفاده در کتابآرایی به چه صورت در این مرقعات بکار رفته است.
فضه رحیمی، مهناز عبدالله خان گرجی، دوره 2، شماره 1 - ( Special issue 1398 )
چکیده
منابع مختلفی در موضوع آرایههای تزیینی و رنگهای استفادهشده در تزیینات نسخ خطی وجود دارد که میتواند مرجع خوبی برای شناخت اینگونه تزیینات باشد. اما ضروری است که مطالعات دقیقتری برای شناسایی رنگهای بهکاررفته انجام پذیرد، تا شناخت ما نسبت به آثار شناختی دقیق و علمی باشد. ازجملۀ این موارد کاربرد رنگ طلایی در آرایههای تزیینی نسخ خطی است که در این پژوهش به شناسایی آنها در نسخ تاریخدار پرداخته شده است. با توجه به اینکه نسخهشناسان در فهرستنویسیها یا شناسنامههای اموالی رنگ طلایی بهکاررفته در نسخ خطی را زر (طلا) اعلام میکنند و از طرفی در دوران اسلامی کاربرد طلا در آثار و اشیا محدودیت دارد، این پرسش مطرح میشود که آیا کاربرد طلا در قرآنها نیز محدودیت داشته یا از آلیاژهایی که تلألؤ طلایی دارند استفاده میشده است. بر همین اساس در این پژوهش به بررسی رنگ طلایی بهکاررفته در قرآنهای خطی قاجاری پرداخته میشود تا بررسی شود در تزیینات قرآنها از طلا استفاده شده یا از آلیاژهای آن. در تحقیق حاضر 5 نمونه رنگ طلایی بهکاررفته در 5 نسخۀ خطی مربوط به دورۀ قاجار شناسایی شدند. این آثار مذهّب و مرصّع بهدلیل نفیس بودن در فهرست آثار ملی ثبت شدهاند و در حال حاضر در موزۀ ملی قرآن نگهداری میشوند. این بررسی با میکروسکوپ پلاریزان (PLM) و میکروسکوپ الکترونی روبشی SEMمجهزبه آنالیزگر EDS انجام شد. نتایج پژوهش بیانگر این مطلب بود که طلا بهعنوان رنگدانه در تزیینات رنگ طلایی به کار رفته است.
مطالعه و بررسی شواهد فلزکاری و ردیابی معادن مورد استفاده بدون داشتن اطلاعات ژئوشیمیایی معادن کهن امکانپذیر نخواهد بود. همچنین اندازهگیری ایزوتوپهای سرب ابزاری قدرتمند برای شناخت منشأ کانیها بهویژه ارزیابی منبع فلزات است. این مطالعه بهمنظور به دست آوردن الگو یا نقشهای از اطلاعات ژئوشیمیایی ذخایر سرب، روی و نقره ایران انجام شده است. همچنین پژوهشهای منشأیابی روی ظروف نقرهای بهدستآمده از غار قوریقلعه و طرح پژوهشی شناسایی و بررسی معادن کهن نقره در منطقه تکاب را بررسی کرده است. اهمیت این منطقه بهدلیل وجود ذخایر معدنی فلزی، بهویژه ذخایر سرب، روی و نقره و همجواری با تمدنهای کهن بود. نتایج آنالیز ایزوتوپی سرب این معادن با معادن کهن سایر ذخایر سرب، روی و نقره ایران بررسی و مقایسه شد. برای انجام آزمایشهای آنالیز ایزوتوپی در مطالعات آرکئومتالورژی و تعیین منشأ آثار تاریخی و محوطههای فلزکاری لازم است از دستگاه طیفسنجی جرمی پلاسمای جفتشده القایی مولتیکالکتور یا MC-ICP-MS استفاده شود. از سوی دیگر، در مطالعات و بررسیهای زمینشناسی از همین روش آنالیز ایزوتوپهای سرب در راستای شناسایی منشأ فلزات و محیط زمینساختی کانسارها استفاده میشود؛ بنابراین بهخوبی میتوان از نتایج آزمایشها در اینگونه مطالعات استفاده شد و با انجام محاسبات، نسبتهای ایزوتوپی سرب مورد نیاز در مطالعات تعیین منشأ به دست آمد. مقایسه نتایج آنالیز نسبتهای ایزوتوپ سرب برای تعدادی از معادن کهن نقره در ایران نشان میدهد که میزان تفاوت نسبتهای ایزوتوپ سرب ذخایر سرب، روی و نقره در زون و محورهای زمینشناسی ایران در حدی است که میتواند در منشأیابی محوطههای فلزکاری کهن و آثار نقرهای (که سرب موجود در آن عمدتاً از کانیهای سرب، روی و نقره است) کمک شایانی کرد.
تخت آلودگی بیولوژیکی آثار کاغذی یکی از مهمترین آسیبهایی است که علاوه بر اینکه باعث آسیب به کاغذ میشود میتواند باعث مشکلاتی برای حفاظتگران و مرمتگرانی شود که در تماس نزدیک با این آثار هستند؛ بنابراین شناسایی نوع آلودگی در این آثار از مهمترین اقداماتی است که در امر حفاظت و مرمت باید بدان توجه کرد. از این رو در این مقاله به شناسایی نوع آلودگی بیولوژیکی در مجموعه آثار به دست آمده از امامزاده محمد تفرش پرداخته شده است. دربهای اولیه نشان از وجود شواهد آلودگی بیولوژیک از حمله لکههای حاصل از فعالیت عوامل بیولوژیکی بود این لکهها در نتیجه فرسودگی زیستی در این آثار به وجود میآیند که باعث کاهش کیفیت ساختاری و هنری آنها میشود جهت بررسی آلودگیهای بیولوژیکی بر روی آثار کاغذی نمونهبرداری از بخشهای مشکوک به آلودگی انجام و بر روی محیطهای کشت سایرودکستروز آگار جهت بررسی آلودگی قارچی) و نوترینت آگار جهت بررسی آلودگی باکتریایی کشت شد. پس از انکوباسیون کلونیهای رشد کرده مورد بررسی و شناسایی قرار گرفتند نتایج حاصل از شناسایی کلونیهای قارچی و باکتریایی جداسازی شده در این مطالعه حاکی از آلودگی آثار مورد بررسی با انواع قارچها از جمله پنی سیلیوم اسپرژیلوس کلادوسپوریوم، مخمرها و همچنین باکتریهای متعلق به خانواده اکینومیستها و باسیلوسها بود.
هویت از جمله مفاهیمی است که دارای گستره معنایی وسیعی در علوم انسانی است. اهمیت آن از این جهت است که نمیتوان فرد یا شخصی و یا چیزی را یافت که فاقد هویت باشد. به همین دلیل در بیشتر شاخههای مختلف علوم انسانی موضوع مورد مطالعه پژوهشگران قرار گرفته است. همچنین در حوزه میراث فرهنگی نیز که ارتباط مستقیمی با هویت فرهنگی جوامع دارد مورد توجه است و به همین دلیل اسناد زیادی در این خصوص تهیه شده است. به دلیل اهمیت موضوع هویت در این مقاله اسناد بینالمللی در حوزه میراث فرهنگی به تحلیل محتوا شدند. به این منظور مفهوم هویت در تعدادی از اسناد بینالمللی مرتبط با میراث فرهنگی انتخاب شدند. بر اساس تحلیل محتوای صورت گرفتهمفهوم هویت در این اسناد در دو شاخه اصلی تعریف هویت و عرصههای هویت قابل بررسی است. هر یک از این شاخهها زیرشاخههایی دارد که در این مقاله با عنوان مقوله و زیرمقوله دستهبندی شدند. اما اینکه هر یک از این مقولهها و زیرمقولهها با چه سلسله مراتبی در این اسناد مورد توجه قرار گرفتهاند؛ و اولویت نسبی آنها به همراه پیشنهادی برای بهبود پرداختن به موضوع هویت در اسناد آتی، مسئلهای است که در این مقاله به آن پرداخته شده است. اهمیت تحلیل سلسله مراتبی زیرمقولهها در این اسناد به این صورت است که علاوه بر اینکه در تصمیمگیریها موثر است بلکه در تدوین اسناد جدیدتر با موضوع هویت کمککننده خواهد بود. پس از مشخصشدن مقولهها و زیرمقولهها در ارتباط با مفهوم هویت، مقولهها و زیرمقولهها اولویتبندی شدند. یعنی پس از تحلیل محتوای اسناد تحلیل سلسهمراتبی آنها انجام شد و مشخص شد که کدامیک از مقولهها در چه مرتبهای قرار دارد.
