کاربندی یکی از عناصر مهم در معماری ایرانی است که از آن به خاطر ترکیب موفق دانش هندسی و تبحر معماری هنرمندان و معماران به عنوان یکی از موارد تجلی نبوغ ترکیب هندسه و معماری در معماری دوران اسلامی ایران یاد می‌شود و از فنون و شیوه‌های پوشش‌های تاقی محسوب می‌گردد. این عنصر سازه‌ای در عین حال تزئینی زیبا و پیچیده همانند سایر عناصر وابسته به آرایه‌های معماری با گذشت زمان دچار فرسودگی و آسیب می‌گردد. مطابق بررسی‌ها انجام شده مشخص شد که در حفاظت و مرمت به هندسه نظری و عملی توجه نمی‌شود و تقسیم‌بندی که برای تفاوت قائل شدن بین کاربندی و رسمی‌بندی وجود دارد خیلی مورد وثوق مرمتگران نیست در حالی که به خاطر عدم توجه کافی به زمینه‌های کاربندی موجب تفاوت‌های شکلی و حتی ساختاری در زمان برنامه‌ریزی برای مرمت و حفاظت می‌شود؛ بنابراین لازم است در زمان شروع مداخله برای مرمت کاربندی موارد مرتبط با هندسه نظری و عملی به طور کامل شناسایی گردد. با این هدف پژوهش حاضر برای نقد مرمت کاربندی خانه تاریخی صدقیانی تدوین شده است که در سال ۱۳۹۲ ش توسط دفتر فنی دانشگاه هنر اسلامی تبریز انجام یافت نتایج تحقیق نشان می‌دهد در اجرا و مرمت کاربندی در کنار هندسه مصالح و زمینه شکل‌گیری خواست ذوق و خلاقیت معمار سنتی مجری نیز نقش تعیین کننده‌ای دارد.

کاربندی از عناصر تزئینی- سازهای معماری ایرانی اجرا شده بر پایه هندسه دقیق است که در بخش‌های مختلف و متنوع آن به‌کار رفته است و از قسمت‌های مهم کاربندی؛ کاربست در چپیره‌سازی است. معماران ایرانی در گنبدخانه‌ها، جهت تبدیل زمینه مربع به دایره از چپیره‌سازی بهره می‌گرفتند که دارای دو بخش گوشه‌سازی و شکنج است. هدف این پژوهش بررسی نمونه‌های تاریخی و دسته‌بندی فرم‌های کاربندی اجرا شده در شکنج در راستای گونه‌شناسی و طبقه‌بندی نظام‌مند نمونه‌های تاریخی است و همچنین ویژگی‌های موجود در هریک از کاربندی‌های اجرا شده از لحاظ زمینه و نوع کاربندی مورد بررسی قرار خواهد گرفت تا رابطه بین نوع کاربندی اجرا شده در شکنج با زمینه و اضالع کاربندی مشخص شود. پیشینه تحقیق نشان می‌دهد شکنج به دو روش تاق‌بندی و کاربندی قابل اجرا است. برای رسیدن به این هدف دسته‌بندی شکلی از کاربندی در شکنج‌های مطالعه شده ارائه شد. این پژوهش از نوع پژوهش‌های کیفی است که به روش توصیفی- تحلیلی کار شده و اطلاعات لازم از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، مشاهده عینی و بررسی نمونه‌های در دسترس انجام شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد کاربندی در شکنج از منظر شکلی به دو دسته تاق بزرگ (شامل ساده و دارای سوسنی) و تاق کوچک (شامل تاق‌بندی با کاربندی، سکنج ساده با کاربندی و ترمبه فیلپوش با کاربندی) قابل تقسیم است، که هریک از انواع دارای ویژگی خاص خود هست که در زمینه‌هایی همچون نیم‌هشت قابل اجرا است. این پژوهش به‌صورت مستقیم دستورالعمل‌های اجرایی ارائه نمی‌دهد؛ اما نتایج آن می‌تواند به مطالعات بعدی و فرآیند تشخیص اصالت در حفاظت و مرمت کاربندی‌های اجرا شده در شکنج کمک کند.