http://journal.richt.ir/kcr دانش حفاظت و مرمت - مقالات نشریه - سال 1396 جلد1 شماره2 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1396/7/9 http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=257&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">بقعه شاه حمزه واقع در شهر قم، از بناهای دوره صفوی است. ایوان شرقی این بنا در دوره قاجار با کاشی های سفید و آبی تزئین شده است. هدف این مقاله، معرفی بنای تاریخی شاه حمزه و معرفی تزئینات آن</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> است.</span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> در این راستا&nbsp; یک نمونه کاشی سفید و آبی بنا با مطالعات کتابخانه ای، روش های</span></span></span> <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">میکروسکوپ نوری، دیجیتالی و روش های</span></span></span> <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">دستگاه </span></span></span><span style="font-size:10.0pt"><span garamond="" style="font-family:"><span style="color:black">SEM-EDX</span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> و </span></span></span><span style="font-size:10.0pt"><span garamond="" style="font-family:"><span style="color:black">XRD</span></span></span> <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">مورد بررسی فن شناسی قرار گرفت. </span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">براساس بررسی های انجام شده لایه رنگ به طور مستقیم و بدون لایه تدارکاتی روی بدنه سنگی اجرا شده و سپس لایه شیشه ای روی آن کشیده شده است.</span></span></span></div> رقیه موحدی مهرآبادی http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=260&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:10pt"><span style="tab-stops:right 28.3pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:&quot;Garamond&quot;,serif"><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">با توجه به ماهیت یون کلر و تمایل به نفوذ در لایه های درونی فلز، توجه به آن در حوزه حفاظت از آثار فلزی از اهمیت زیادی برخوردار است. در این مقاله به تاثیر یون مهاجم کلرید بر فلزات تاریخی پایه مس و نقره پرداخته شده است و با توجه به نتایج طرح پژوهشی بلندمدت بیماری شناسی آثار فلزی در ایران، نمونه های مختلف از آثار متأثر از حملات کلریدی به اختصار مطرح و مورد مقایسه قرار گرفته اند. در انجام مطالعات خوردگی در طرح مذکور برای تحلیل روند خوردگی از شیوه های تصویربرداری پرتو ایکس، میکروسکوپ نوری و روبش الکترون و روش های تجزیه تر و دستگاهی (</span></span></span><span dir="LTR" style="color:black">(EDX, XRD, PIXE</span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black"> استفاده شده است. با توجه به مطالعات صورت گرفته، خوردگی های حفره ای شدید با شرایط پیش رونده در آثار موزه رشت و همچنین خوردگی فاز غنی از قلع و خارج شدن آن به صورت ترکیبات اکسیدی به شکل همزمان در بسیاری از آینه های موجود در این موزه مشاهده شد که در بسیاری از موارد با فراهم شدن شرایط موضعی نقطه آغازشی از زیر رسوبات سطحی داشته است. این روند در آثار موجود در موزه های جنوب ایران با شرایط رطوبتی زیاد و با کلریدهای تغلیظ شده در محصولات خوردگی باعث از بین رفتن مغزه فلزی در بسیاری از آثار به دست آمده از هرمز شده است. تغلیظ و تبلور کلرید در لایه های خوردگی و حملات ناشی از آن در آثار مناطق خشک ایران با وجود رطوبت های دوره ای یا شرایط نگهداری کنترل نشده بعد از حفاری، عامل از بین رفتن مغزه فلزی بسیاری از آثار به دست آمده از محوطه هایی چون صرم، قلی درویش و سیلک است که با سازوکاری متفاوت از نفوذ کلرید در لایه اکسیدی تا انحلال و خارج شدن مس از لایه های خارجی تحت تأثیر حملات کلریدی بوده اند. آثار نقره به دست آمده از محوطه های مختلف نیز با توجه به حضور ترکیبات کلریدی نقره شاخی (سیلک)، خوردگی های موضعی شدید (هرمز) و ته نشینی منقطع مس و ترسیب نمک های کلریدی آن (تپه حصار) از حملات کلریدی بی نصیب نبوده اند.</span></span></span></span></span></span></span></span></div> http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=261&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">آثار بسیاری که از محل زندگی اجتماعات قدیم در جرجان یافت شده اند، نشان دهنده قدمت زندگی در این منطقه هستند. شواهد بسیاری از اهمیت جرجان در دوران تاریخی، ازجمله هخامنشی، ساسانی و سلوکی در کتیبه های مربوط به آن دوران یافت می شود. در دوره سلجوقی، جرجان مهد علم، ادب، هنر و صنعت شمال ایران و در صنایع شیشه گری، سفالگری و فلزکاری و به کارگیری لعاب روی سفالینه ها از مراکز مهم کشور بوده است. استفاده از نقوش سیاه و لعاب فیروزه ای در اشیاء سفالی کاوش شده در جرجان به وفور دیده می شود. در این پژوهش سه نمونه از سفال های دارای این نوع لعاب در منطقه جرجان، ازلحاظ فن شناسی مورد بررسی قرار گرفتند و روش ساخت و مواد به کاررفته در آن ها مطالعه شد. در این راستا با استفاده از روش های میکروسکوپ دیجیتال، میکروسکوپ نوری پلاریزان، </span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">میکروسکوپ الکترونی روبشی و آنالیز پراش پرتو ایکس </span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">، به شناخت لعاب ها پرداخته شد. با توجه به تصاویر میکروسکوپی از مقطع نمونه ها، شیوه اجرای لعاب از نوع زیرلعابی است و سه لایه برای ایجاد لعاب قابل مشاهده است. ابتدا یک لایه شیری رنگ که انگوب نامیده می شود، روی سطح سفال ایجادشده و سپس نقوش سیاه رنگ روی آن اجرا شده اند و در نهایت یک لایه لعاب شفاف فیروزه ای تمام سطح را پوشانده است.</span></span></span></div> http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=262&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">بخش مهمی از آرشیو کتابخانه ها و موزه های تاریخی هر کشور را آثار کاغذی تشکیل می دهند و عوامل مختلفی می توانند سبب تخریب آن ها شوند. عوامل مخرب شیمیایی از قبیل اکسیداسیون و اثرات هیدرولیز اسیدی کاغذ همواره از چالش های بزرگ مرمتگران و محققان این حوزه است. از موثرترین و جدیدترین روش ها برای کاهش سرعت تخریب، استفاده از نانوفناوری می باشد. در این پژوهش سعی شده از نانوچندسازه های اکسیدهای روی و تیتانیوم جهت توقف اکسیداسیون استفاده شود. برای این منظور نانوچندسازه اکسید روی/ اکسید تیتانیوم و همچنین ترکیب پلیمری نشاسته کاتیونی به کار گرفته شد. در این روش علاوه بر توقف اکسیداسیون، به طور هم زمان و در یک مرحله، اسیدزدایی و استحکام بخشی نیز انجام می گیرد. در نتیجه با این روش می</span></span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif"><span style="color:black"> </span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">توان چند مرحله مرمت را در یک مرحله خلاصه کرد که هم در مصرف ماده و هم زمان صرفه جویی می شود و احتمال آسیب به اثر به حداقل می رسد. برای انجام این پژوهش روش های مختلف آنالیز دستگاهی از قبیل طیف سنجی مادون قرمز، تصاویر میکروسکوپ الکترونی، سنجش مقاومت کششی کاغذ و پیر سازی تسریع شده حرارتی جهت بررسی خواص شیمیایی و فیزیکی استفاده شد. نتایج نشان دادند که نمونه با پوشش <a name="_Hlk19916109">نانوچندسازه اکسید تیتانیوم /اکسید روی/ نشاسته کاتیونی </a>به عنوان آنتی اکسیدانت مورد تأیید بوده و در مقایسه با نمونه های پوشانده شده با نانوچندسازه اکسید تیتانیوم /اکسید روی یا نشاسته کاتیونی به تنهایی عملکرد بهتری داشته است.</span></span></span></div> http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=263&sid=1&slc_lang=fa کاوه بهرام زاده http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=264&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">&nbsp;<span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;">آثار باستانی نمایندگان فرهنگ و تمدن گذشته و حامل اطلاعات ارزشمندی درباره زندگی روزمره، باورها، </span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;">فناوری</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"> و روابط اجتماعی آن دوران هستند. با پیشرفت فناوری، ابزارها و روش های نوینی برای بررسی و تحلیل این آثار پدید آمده اند و می توانند اطلاعات جدیدی درباره جنبه های ناشناخته آن ها فراهم کنند. رصد خُرد با بررسی دقیق و نظام مند وضعیت آثار و استفاده از روش های نوآورانه، به عنوان یک روش علمی، نقشی کلیدی در حفاظت و مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی دارد. این مقاله مروری است بر برخی از روش های مختلف رصد خرد؛ مانند مطالعات میکروسکوپی، تصویربرداری با وضوح بالا، اسکن سه بعدی و تحلیل طیف سنجی و نشان می دهد که چگونه این فناوری ها به درک عمیق تر از شرایط اولیه مواد و الگوهای تخریب کمک می کنند. همچنین، مطالعات موردی ارائه شده کاربردهای موفق رصد خُرد در زمینه های مختلف را نشان می دهند و تنوع و اثربخشی آن را در مواجهه با چالش های خاص در حفاظت و مرمت اشیاء شکننده و ارزشمند برجسته می سازند.</span></span></div> http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=265&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:&quot;Garamond&quot;,serif"><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;">پژوهش حاضر به بررسی و ارزیابی روش های حفاظت اضطراری در محوطه باستانی چغازنبیل با تمرکز بر پوشش دهی محل های کاوش شامل چاهک ها، شبکه های سطحی و بقایای معماری می پردازد. هدف از این اقدامات، حفا</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;">ظت </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;">آثار کاوش شده در برابر عوامل محیطی همچون رطوبت، فرسایش و تخریب تدریجی، در بازه های زمانی موقت یا بلندمدت بوده است. روش تحقیق مبتنی بر مشاهدات میدانی، ارزیابی مصالح موجود و رجوع به تجربیات پیشین حفاظت در این محوطه است. در این پروژه، استفاده از مصالح شن و ماسه از نوع شکسته و با دانه بندی متغیر بین ۲ تا ۲۰ میلی متر به عنوان مواد پُرکننده ترانشه ها و چاهک ها توصیه شد. در انتخاب این مصالح، پرهیز از ناخالصی هایی نظیر گچ، انیدریت و انواع سولفات ها که می توانند منجر به بروز نمک های محلول و آسیب به آثار شوند، مورد توجه قرار گرفت. پوشش دهی چاهک ها، شبکه ها و سکوی آجری با رویکردی مرحله ای و متناسب با عمق و اهمیت آن ها انجام شد. در چاهک های عمیق تر، لایه هایی از شن و خاک نرم با تراکم مناسب استفاده گردید؛ درحالی که برای شبکه های کم عمق، قشر نازکی از شن کف ریزی و سپس با خاک کاوش پر شد. حفاظت از سکوی آجری کتیبه دار با دقت بالاتری صورت گرفت و از ماسه نرم به عنوان بستر محافظ بهره گرفته شد. یافته ها نشان می دهند </span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;">که بهره گیری از مصالح طبیعی و روش های علمی ـ تجربی می تواند در حفاظت موقت یا دائمی آثار کاوش شده در محوطه های باستانی مؤثر واقع شود.</span></span></span></span></span></span></div> http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=266&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:10pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:10%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:&quot;Garamond&quot;,serif"><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;">کتیبه بیستون، از مهم ترین اسناد تاریخی جهان، به دستور داریوش بزرگ هخامنشی در قرن ششم پیش از میلاد حکاکی شده است. در سال </span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;">۱۸۴۴</span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;">،.م</span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;">هنری راولینسون، شرق شناس بریتانیایی، به همراه دو نفر دیگر، نام خود را بر روی این کتیبه حک کرد. درحالی که هویت راولینسون به طور کامل شناخته شده است، هویت دو همراه او،</span></span>&nbsp;<span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;">کاپیتان جیمز فلیکس جونز</span></span>&nbsp;<span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;">و</span></span>&nbsp;<span lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;">آقای ا. هکتور، تاکنون در هاله ای از ابهام قرار داشت. این مقاله با بررسی منابع تاریخی و اسناد آرشیوی، تلاش می کند به کشف هویت این دو شخصیت بپردازد. کاپیتان جونز، افسر نیروی دریایی هند و نقشه بردار مشهور، در سفرهای اکتشافی متعددی در خاورمیانه مشارکت داشت و نقش مهمی در تهیه نقشه های دقیق از مناطق مرزی ایران و عثمانی ایفا کرد. از سوی دیگر، آقای هکتور، که تنها نامش در زیر کتیبه در تمامی منابع مکتوب نامش هستر ثبت شده و هیچ گونه اطلاعاتی به جز همراهی راولینسون در رابطه با او در دسترس نیست و احتمالاً به عنوان یک محقق یا همراه علمی در این سفر حضور داشت. این پژوهش نشان می دهد که همکاری این سه شخصیت، گامی مهم در رمزگشایی کتیبه بیستون و پیشبرد مطالعات باستان شناسی و تاریخ خاورمیانه بوده و نشان دهنده زحمات متخصصین بنام در این اقدام تاریخی و فرهنگی است.</span></span></span></span></span></span></span></span></div>