http://journal.richt.ir/kcr دانش حفاظت و مرمت - مقالات نشریه - سال 1400 جلد4 شماره1 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1400/7/9 http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=172&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">نقاشی قهوه خانه ای از جمله هنرهایی است که به اقتضای زمانی و نیاز جامعه روزگار در حدود یک قرن پیش در قهوه خانه ها پدید آمد این سبک از نقاشی با پرداختن به موضوعات ساده و عامه پسند توانست خیلی زود راه پیشرفت و ترقی را پیش بگیرد و تبدیل به سبکی از تاریخ نقاشی ایران شود. در این پژوهش تلاش شده با مروری بر نقاشی قهوه خانه ای نحوه نمایش این نقاشی ها در موزه ها اصول نمایش و نگهداری آن ها شناسایی شود. عوامل شکل گیری ویژگی های نقاشی قهوه خانه ای و اصول نمایش و نحوه برخورد با آثار نقاشی ابعاد بزرگ در موزه ها از جمله مواردی است که در این مقاله به آن ها پرداخته شده است. روش جمع آوری اطلاعات در جهت اهداف این مقاله مروری روش کتابخانه ای و میدانی بوده که با بررسی و مقایسه اطلاعات به دست آمده درباره نحوه نگهداری و نمایش نقاشی ها به چگونگی نمایش آثار نقاشی بزرگ ابعاد و نگهداری آن ها در موزه ها می پردازد. با توجه به قدمت این نقاشی ها، حفاظت مرمت و زنده نگه داشتن این سبک نقاشی امری ضروری است، حفاظت و مرمت آثار قهوه خانه ای به دلیل موضوعات به کار رفته در آن ها از دو بعد فیزیکی و معنوی مفهومی قابل بررسی است. این ابعاد مکمل یکدیگر هستند، بدون در نظر گرفتن بعد معنوی نقاشی صرفا طرح و رنگ هایی روی تکیه گاه بوده و ارزش دیگری برای مخاطب ندارد. از این رو ارائه صحیح جنبه هنری و مفهوم نقاشی قهوه خانه ای اهمیت زیادی در جهت زنده نگه داشتن این سیک از نقاشی ایرانی دارد.</div> نادیا غیاثی http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=173&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">موضوع بخشی از مطالعات معماری اسلامی آرایه های معماری هستند که در واقع جزو جدایی ناپذیر اثر معماری به شمار می روند. از جمله مهم ترین آرایه های معماری دوره اسلامی در ایران دیوارنگاره ها هستند که از جهات مختلفی می توانند دارای ارزش باشند. دیوارنگاره ها هم از نظر زیبایی و هم از نظر مفهومی می توانند باعث ارتباط مخاطبان با آثار معماری شوند. برای حفظ آثار ارزشمند معماری در قدم اول نیاز به شناخت کامل و همه جانبه از این آثار است یک نقاشی تاریخی اگر دارای هویت مبهم باشد، برای مرمت و نمایش صحیح ابتدا باید شناخته شود تا بتوان مداخله های صحیحی روی آن انجام داد و برای نمایش صحیح آن بتوان تصمیم درستی گرفت. در پژوهش حاضر یک نقاشی که بر روی پارچه بود از انبار کاخ هشت بهشت اصفهان یافته شده بود مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت. هدف در این مطالعه شناسایی نوع نقاشی بود؛ زیرا در ابتدا تصور بر این بود که یک نقاشی سه پایه ای است ولی پس از بررسی دقیق و مطالعات تطبیقی این نتیجه حاصل شد که در اصل این اثر یک دیوارنگاره بوده که در دهه های پیشین به روش استراپو (Strapon) از بستر جدا شده و بر روی پارچه چسبانده شده است. در این مقاله هدف این است که با شرح بررسی های علمی بر روی اثر و مقایسه نقاشی روی کرباس و دیوارنگاره و انجام آزمایش های گوناگون علمی همچون شیمی تَر EDS و FTIR بر روی رنگ زاها و ورق فلزی و چسب مورد استفاده برای چسباندن ورق فلزی به شناختی نسبی در خصوص نقاشی رسید. در ادامه بر اساس شناخت حاصل شده و با تکیه بر قوانین میراث فرهنگی و اصول و مبانی نظری مرمت برای مداخله مرمتی و نمایش صحیح اثر تصمیم گیری شد و عملیات اجرایی بر روی آن انجام شد.</div> یاسر حمزوی http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=174&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">اهمیت حفاظت و مرمت آثار تاریخی موجب شده تا نقش عملکرد معانی واژگان و بهره گیری از آن ها به نحوی بررسی شود که مفهوم اعتبار فرهنگی آن حفظ شود. این اعتبار واژگان در ارتباطات کاربردی و مفاهیم آن ها به وجود خواهد آمد هر چند که درک بدون فهم و استنباط آن ها میسر نخواهد بود. همچنین برای نواحی از دست رفته نقاشی نیز واژگانی استفاده شده که واکاوی معانی شفافیت تفاوت و تجانس آن ها ضروری به نظر می رسد. هدف پژوهش بررسی مفاهیم واژگان &laquo;کمبود و &laquo;فقدان در حوزه حفاظت و مرمت است تا کاربرد متناسب آن ها مشخص شود و همچنین برای نواحی از دست رفته نقاشی یا لاکونا واژه مناسب استخراج شود. روش پژوهش این جستار با روش پژوهشی در بستر توصیفی تحلیلی و تطبیقی از منابع مرتبط با مبانی نظری بازسازی و موزون سازی نواحی از دست رفته نقاشی مطالب پژوهش پیشین را جستجو میکند از دائره المعارف های زبان های مختلف بهره می گیرد و رویکردهای متفکران این امر را بررسی می کند و به ارزیابی مفاهیم ویژه فقدان و کمبود در مباحث مرمت می پردازد. یافته ها در این پژوهش چنین به نظر می رسد که واژه لاکونا در دانش حفاظت و مرمت به معنی جای خالی بخش گمشده و از دست رفته است. واژه فقدان نیز به بخش مفقودی و افتادگی اشاره دارد در حالی که واژه کمبود نبودن بخشی از ابتدای کار است. از سویی واژه های لاکونا و فقدان در انگلیسی، معادل Lack و Loss بر بخش از دست رفته و گم شده دلالت دارند، اگرچه واژه کمبود معادل Defect یا نقصان و عیب است. بحث و نتایج اذعان دارد نواحی گمشده نقاشی به معنی فقدان است به عبارتی از ابتدا بوده و هم اکنون موجود نیست در حالی که واژه کمبود نواحی نقص و نبود نقاشی است که از ابتدا نبوده و هم اکنون نیز وجود ندارد لذا به نظر می رسد واژه فقدان معادل مناسبی برای بخش از دست رفته و واژه لاکونا است.</div> اعظم سهیلی پور http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=175&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">مقاله حاضر به بررسی مسیر حرفه ای و تجربیات نویسنده در حوزه مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی می پردازد. نویسنده میترا اعتضادی دانش آموخته مرمت اشیاء تاریخی با ترکیب دانش دانشگاهی و علاقه شخصی روش ها و منش های نوینی را برای مواجهه با آثار آسیب دیده و مهار تخریب آن ها توسعه داده است. وی با انتقاد از رویکردهای انتزاعی و ناکارآمد در مقالات علمی بر اهمیت تجربه عملی و کاربردی تاکید می کند. اعتضادی با بازنگری در آموزش های دانشگاهی و مرام اخلاقی حرفه ای به شکل دهی نگرشی جدید در مرمت آثار تاریخی پرداخته است. این مقاله همچنین به نقش تصاویر و نمونه های عملی در آموزش مرمت اشاره می کند و بر این باور است که ارائه نمونه ها تنها روش مؤثر آموزش در این حوزه است. نویسنده با اشاره به تاریخچه شکل گیری رشته مرمت در ایران تجربیات خود را در قالب تصاویر و نمونه های عملی به اشتراک می گذارد و بر ضرورت تحول در نگرش های جزم گرایانه و توسعه دانش کاربردی در مرمت آثار تاریخی تأکید می کند.</div> میترا اعتضادی http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=176&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">حضور نمک های محلول تهدیدی جدی برای بناها و اشیا تاریخی متخلخل است. مکانیسم تخریب توسط نمک ها در مواد تخلخل همانند سنگ یک فرایند فیزیکی است که بر اساس فشار تولید شده از بلوری شدن در داخل منافذ مواد عمل می کند. در سال های اخیر روش های زیادی برای بیرون کشیدن یا غیرفعال کردن این نمک ها ارائه شده است. میزان سنجش کارایی هر سیستم نمک زدایی را مقدار نمک های پاک شده و اینکه چه عمقی از اثر مورد درمان قرار می گیرد تعیین می کند در واقع انتقال یون ها در نتیجه اتحاد به گروه از انرژی است انرژی جنبشی انرژی الکتریکی و انرژی شیمیایی این سه عامل محرک خروج و حرکت یون ها در یک فرایند نمک زدایی بهینه هستند. روش الکتروجنبشی یک روش غیرتخریبی برای بیرون کشیدن نمک های محلول بر اساس مهاجرت الکتریکی یون های موجود در داخل اثر است. این روش برای شبکه های با تخلخل بسیار ریز با نفوذپذیری هیدرولیکی بسیار پایین نیز کارایی دارد در سال های اخیر توجه ویژه ای به این روش به خصوص در کشورهای اروپایی شده است. میزان بالای خروج نمک ها و عمق زیاد تحت درمان باعث شده که تحقیقات بسیاری بر روی این روش انجام شود و نتایج قابل توجهی از تأثیر این روش بر روی میراث تاریخی مشاهده شده است. در این مقاله مروری شده است بر پیشینه کلیات و اصول این روش در حفاظت و نمک زدایی مواد تاریخی متخلخلی که در خطر تخریب توسط نمک های محلول قرار دارند. مقایسه نتایج حاصل از روش های سنتی نمک زدایی با این روش حاکی از بهبود کیفیت نمک زدایی کوتاه شدن زمان عملیات و کارایی بالای این روش است.</div> ناصر اسلامی http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=177&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">رنگ دانه ها از مهمترین موارد برای شناخت اصالت آثار هنری و تاریخی فرهنگی بوده و از جایگاه ویژه ای در حفاظت و مرمت برخوردار هستند. در این میان شناخت روش های شناسایی رنگدانه های به کار رفته در آثار تاریخی در تعیین هویت و اصالت این آثار نقش مهمی دارد. هدف این مطالعه مرور انواع روش های شناسایی رنگدانه های به کار رفته در نسخ خطی تاریخی است. مطالعات در این مقاله با مرور آنالیزهای دستگاهی غیرتخریبی مانند میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به تفرق پرتو ایکس (SEM_EDX) طیف سنجی زیر قرمز تبدیل فوریه (FTIR)، فلورسانس اشعه ایکس (XRF)، پراش پرتو ایکس (XRD) میکروسکوپ نوری پلاریزان (PLM) نشر پرتو ایکس الفانی ذره ای (PIXE) میکروسکوپ نیروی اتمی (AFM) طیف سنجی میکرورامان (micro Raman و تصویر برداری های نوری جهت شناسایی عنصری و ترکیبی رنگ دانه ها صورت گرفته است. از میان روش های فوق میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به تفرق پرتو ایکس و آزمون های نقطه ای در شناسایی رنگدانه های تاریخی کاربرد بیشتری داشته است. همچنین کاربرد ترکیبی چند روش می تواند راهکار مناسبی برای شناسایی باشد؛ اما با توجه به مطالعات انجام گرفته در مقاله حاضر ضروری است بسته به هدف شناسایی و حساسیت اثر مواردی از جمله امکان آنالیز در محل یا انتقال آثار به آزمایشگاه های مراکز مختلف استفاده از روش های غیرتخریبی امکان انجام نمونه برداری و اهمیت و ارزش اثر در نظر گرفته شده و بدین صورت بهترین روش ممکن اتخاذ گردد. در صورت نیاز ترکیب آزمون ها و روش های دستگاهی نیز می تواند در شناخت هر چه دقیق تر رنگدانه ها در کنار شیمی تَر مؤثر واقع شود.</div> الهه پورعبداله http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=178&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">نقاشی قهوه خانه ای تعزیه مصیبت عاشورا متعلق به موقوفه حسینیه کبابی به عنوان یکی از مظاهر فرهنگ عاشورایی بین مردم بیرجند از محبوبیت خاصی برخوردار است. این اثر بر اساس کتیبه موجود به فرمایش آقا میرزا ماشا الله طهرانی که از پیشگامان نقاشی قهوه خانه ای ایران بوده است سفارش و توسط یکی از شاگردانش به نام محمدحسین در سال ۱۳۳۸ هـ. ق) و احتمالا در یزد خلق شد. در این مقاله تجربیات حفاظتی و مرمتی نگارندگان بر روی اثر نقاشی قهوه خانه ای با موضوع تعزیه مصیبت عاشورا که مربوط به اواخر قاجار بوده و در دهه اول محرم در یکی از حسینیه های قدیمی بیرجند به نمایش گذاشته می شود ارائه می شود اولین قدم در حفاظت و مرمت این اثر شناسایی دقیق آسیب های بود که مهم ترین آن ها مربوط به آسیب های ناشی از فرسودگی و نصب مکرر اثر است. پس از شناسایی آسیب های وارده اقدامات حفاظتی و مرمتی متناسب با آن انجام شد که پاکسازی اولین اقدام حفاظتی و مرمتی است که در دو مرحله انجام شد در مرحله اول پاکسازی گردو غبار انجام شد. برای زدودن گردو غبار از جارو برقی با برس نرم و توری نازک برای جلوگیری از ضربه به اثر در حین جارو استفاده شد. در مرحله دوم به پاکسازی لکه ها اقدام شد. در ادامه حذف مرمت های نامناسب انجام شد و بعد از مرمت پارگی ها و کمبودها برای ایستایی بیشتر اثر استحکام بخشی اثر صورت گرفت عملیات حفاظتی اثر شامل حفاظت حین نمایش و ساخت محفظه نگه دارنده و بسته بندی است. با انجام اقدامات حفاظتی و مرمتی نقاشی قهوه خانه ای تعزیه مصیبت عاشورا حسینیه کبابی از آسیب های بیشتر محفوظ ماند و کیفیت بصری آن به طور قابل توجهی افزایش یافت این نقاشی در محفظه طراحی شده نگهداری و در دهه اول محرم در محل حسینیه کبابی بیرجند به نمایش گذاشته می شود.</div> حمزه حمزه