http://journal.richt.ir/kcr دانش حفاظت و مرمت - مقالات نشریه - سال 1401 جلد5 شماره2 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1401/6/10 http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=102&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">یکی از بزرگترین و زیباترین مصلاهای تاریخی ایران مصلای پایین خیابان مشهد است که به دستور شاه سلیمان اول در دوران صفویان ساخته شده است. تاریخ ساخت و اتمام بنا بر طبق کتیبه کاشی ایوان مرکزی سال ۱۰۸۷ ه.ق است. ساختار معماری بنا از ایوان مرکزی رفیعی در وسط و دو رواق گنبددار در طرفین تشکیل شده است. سطوح داخلی و خارجی بنا با آرایه های مختلف معماری همچون گچبری،کاشیکاری، نقاشی و مقرنس کاری تزئین گردیده است. در میان انواع مختلف آرایه های بکار رفته در تزئین این بنا کاشی های معرق محراب بنا از نظر زیبایی و نفاست بی همتاست. بررسی آزمایشگاهی ترکیب شیمیایی لعاب کاشی های معرق محراب با روش دستگاهی SEM-EDX و نتایج حاصل از آن مطابقت و همخوانی خوبی با نتایج بررسی های تجربی سایر محققان داشت که این امر نشان از تداوم سنت کاشی کاری و تولید لعاب با فناوری مشابه در سراسر عصر صفوی در مناطق مختلف ایران است مطالعه ترکیب کانی شناسی بدنه کاشی ها به روش پتروگرافی نیز حاکی از بکارگیری ترکیب کانی شناختی مشابه و مناسب به همراه پخت خوب در تولید آن ها بود که موجب استحکام و دوام بیشتر کاشی ها شده بود آسیب شناسی بنا و تزئینات آن نشان داد که ترکیبی از عوامل مختلف فیزیکی شیمیایی و انسانی موجبات تخریب و فرسایش سازه و تزئینات بنا از جمله کاشی های معرق آن را فراهم آورده است. در این میان عوامل انسانی و توسعه ناهنجار شهری پیرامون بنا و مرمت های غیراصولی و غیرحرفه ای تزئینات در تخریب و فرسایش کاشی ها نقش اصلی را بر عهده داشته است. با توجه به اهمیت و نفاست کاشی های معرق محراب پس از انجام مطالعات آزمایشگاهی کاشی های این بخش از بنا مورد حفاظت و مرمت قرار گرفت. برای این کار پس از اقدامات حفاظتی اولیه از طریق تمیزکاری و استحکام بخشی بخش های کمبود مطابق با اصول و مبانی نظری مرمت به شیوه مرمت تکمیلی از طریق موزون سازی رنگی بازسازی شد.</div> مسعود باتر http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=103&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">آسیب شناسی آثار سفالی یکی از مهمترین ارکان حفاظت و مرمت به حساب می آیند زیرا شناخت آسیب راه را برای حفاظت و نوع مرمت آن هموار خواهد کرد آثار سفال در زمره مواد پایدار قرار می گیرند زیرا این آثار نسبت به سایر آثار مکشوفه از کاوش های باستان شناسی پایداری بیشتری از خود نشان می دهند اما همین آثار اگر در شرایط نامناسب و عوامل نامطلوب دفن قرار گیرند بسیار دچار آسیب می شوند و اگر دقت کافی در حفاظت درست از این اشیا صورت نگیرد منجر به نابودی کامل سفالینه ها خواهد شد. آسیب های وارده در بدنه های سفالی معمولا به طور عمده به دو صورت فیزیکی و شیمیایی روی می دهد و در مواردی عوامل مکانیکی نیز باعث سرعت بخشیدن این فرآیند خواهد شد در آسیب شناسی بدنه های سفالی باید به سرمنشا و پدیدآورنده این آسیب ها پی برد تا بهترین درمان در راستای پایداری بیشتر سفال اتخاذ شود. از جمله مهم ترین آسیب های وارده بر بدنه های سفالی می توان به ترک شکستگی تبلور انواع نمک ها آسیب های مراحل پخت آسیب های زیستی، لکه لایه لایه شدن و غیره اشاره کرد در این پژوهش مروری خواهد شد به متداول ترین آسیب های بدنه های سفالی و عوامل پدید آوردنده و رابطه میان شکل گیری یک آسیب و تأثیر آن در به وجود آمدن سایر آسیب ها در همین راستا نیاز است تا تأثیرات یک آسیب بر روی به وجود آمدن سایر آسیب ها شناخته شود که این امر موجب تصمیم گیری درست در انتخاب روش برای امر حفاظت و مرمت خواهد شد.</div> محمد یاغی زایی http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=104&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">محوطه میراث جهانی چغازنبیل در خوزستان یکی از مهمترین محوطه های ایلامی است که با مصالحی از خشت و آجر بنا شده است. امروزه بهره گیری از روش پتروگرافی از جایگاه ویژه ای در مطالعات باستان سنجی مصالح تاریخی همچون آجر و سنگ برخوردار است و با این روش کم هزینه می توان اطلاعات فنی و ذی قیمت فراوانی را از مواد و مصالح تاریخی استخراج نمود هدف اصلی این مقاله شناخت ویژگی های کانی شناسی نمونه آجرهای تاریخی چغازنبیل از طریق بررسی میکروسکوپی مقاطع نازک آن ها بوده است. جزییات مورد بررسی آجرها شامل: نوع کانی های تشکیل دهنده آجر بافت شامل اندازه و شکل دانه ها تخلخل نوع ناخالصی ها و نحوه توزیع آن ها بوده که به همراه تصاویر مربوطه به تفصیل ارایه شده است. نتایج مطالعات نشان می دهد رنگ ظاهری آجرهای چغازنبیل دارای طیف وسیعی از رنگ های زرد قهوه ای قرمز تا سبز هستند. بررسی های میکروسکوپی ضمن معرفی برخی ویژگی های فیزیکی آجرهای چغازنبیل عمده کانی های موجود در ساختار آن ها را از نوع دانه های اکسید آهن کلسیت کوارتز ،چرت ژیپس دانه های ریز میکا و فلدسپات معرفی می کند. همچنین بررسی های به عمل آمده تصویری روشن از فرآیندهای فرسایشی آجرها به ویژه تحت تاثیر نمک های محلول ارایه داده است.</div> حمید فدایی http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=105&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">لعاب لایه ای شیشه ای براق یا مات است که روی سطح سفال قرار گرفته که علاوه بر زیبایی موجب استحکام و غیر قابل نفوذ بودن سطح آن می شود. لعاب ها بر حسب نوع مواد تشکیل دهنده و همچنین دما و نوع پخت به چندین دسته تقسیم می شوند لعاب که بر پایه سیلیس ساخته می شود شفاف و بی رنگ است که برای رنگی کردن لعاب به آن اکسیدهای فلزی مانند اکسید مس یا کبالت و .... اضافه می شود در تقسیم بندی اولیه مات یا شفاف بودن لعاب مطرح است و به سربی یا قلیایی بودن لعاب بستگی دارد. تقسیم بندی های دیگر لعاب بر اساس نوع مواد استفاده شده و دمای پخت و همچنین محیط پخت لعاب صورت می گیرد. شناخت نوع مواد استفاده شده در لعاب ها کمک شایانی در بررسی و شناسایی بهتر آن ها و همچنین معایب موجود در لعاب و نوع آسیب و محافظت از ظروف تاریخی می نماید. یکی از موادی که در ساختار لعاب های تاریخی استفاده می شده سیلیس با سنگ چخماق بوده که در لعاب های امروزی نیز کاربرد دارد. این ماده در طبیعت به صورت سنگ های کوارتز که انواع مختلفی از آن در جاهای متفاوت دنیا شناسایی شده است نقش مهمی در ساختار لعاب دارد. این ماده باعث اتصال بهتر بدنه و لعاب شده و در ترکیب با مواد دیگر موجب شیشه ای شدن لعاب می شود نقش مهمی در استحکام لعاب دارد و بنابراین وجود آن بخصوص در دماهای بالا در لعاب ضروری است. در این پژوهش سعی شده تا با مطالعه در مورد ساختار فیزیکی و شیمیایی سیلیس به نقش و اهمیت آن در فرمولاسیون لعاب پرداخته شود. برای تحقق این موضوع لازم است ابتدا نوع و ساختار سیلیس بررسی شود و سپس به عیوب و مزایای آن در ساختار لعاب و چگونگی و اهمیت آن در لعاب پرداخته شود. این پژوهش با مطالعه در کتاب ها و مقالات سعی در آشنا کردن مخاطب با یکی از اساسی ترین مواد مورد مصرف در لعاب که همان سیلیس است دارد که مقدار و نوع سیلیس مصرفی چه تأثیری در نوع لعاب دارد.</div> سروین مرادی http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=106&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">حفاظت و مرمت مجموعه های باستان شناسی معمولاً به سبب ناپایداری و بعضا حساسیت اشیاء در کار مرمت همواره روالی پیچیده در کار مطالعات پایه و آسیب شناسی را می طلبند. از آنجا که آثار سفالین نسبت به دیگر جنسیت ها پایدارتر می باشند بعد از بررسی اولیه در خصوص میزان استحکام و سختی سنجی رسوبات سطحی و بررسی وجود شوره، چنانچه مسئله خاصی وجود نداشته باشد قابل مرمت می باشند در این گزارش به معرفی و شرح فرایند حفاظت و مرمت تعدادی از سفالینه های مجموعه مردان نمکی زنجان می پردازیم که در پی هماهنگی های انجام شده جهت انجام عملیات حفاظت و مرمت از موزه ذوالفقاری زنجان به بخش سفال پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی منتقل شدند. این اشیاء که بعضا در محل کاوش پاک سازی و به صورت موقت وصالی شده بودند، مورد بازبینی کامل قرار گرفتند به این ترتیب که تمامی وصالی ها باز شد قطعات به تفکیک با استفاده از انواع روش های مکانیکی و شیمیایی پاک سازی شدند و پس از قطعه یابی صحیح مجدداً وصالی انجام شد؛ و در نهایت قسمت هایی که نیاز به بازسازی داشتند با پیروی از الگوی طراحی شده برای این مجموعه و لحاظ کردن مبانی مرمت با گچ بازسازی شدند.</div> فاطمه علیمیرزایی http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=107&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">اشیا سفالی از جمله مهمترین شواهد به دست آمده از عصر نوسنگی تا به امروز هستند که به واسطه تخریب های مکانیکی و فیزیکی دچار آسیب شده و عمدتا نیازمند مرمت و بازسازی برای اهداف حفاظتی و نگهداری در موزه ها هستند بازسازی سفال های تاریخی با حجم زیاد قطعات مفقود از جمله چالش های مورد بحث در بین مرمتگران امروزی است. لذا از حیث شواهد تاریخی فناوری و زیباشناسی در تاریخ هنر حائز اهمیت است و مرمت و بازسازی این اشیا به بهترین شکل بر اساس قوانین حفاظت و مرمت و خلاقیت در حفظ اصالت برای مرمتگران بسیار حائز اهمیت هست. محتوای این مقاله تشریح فرآیند بازسازی یک شی تاریخی سفالین متعلق به دوره عصر نوسنگی محوطه سد سیلوه در پیرانشهر از طریق روش ابداعی قالب گیری است در همین راستا پس از شناخت مقدماتی اثر به تشریح فرآیند بازسازی قطعات مفقود شده سفال با ذکر دقیق جزئیات آن پرداخته شده است.</div> علی میرزایی http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_id=108&sid=1&slc_lang=fa <div style="text-align: justify;">محوطه ی تپه سیلوه یکی از محوطه های باستانی منطقه ی پیرانشهر بود؛ در طی کاوش هایی که در سال ۱۳۹۵ شمسی در این محوطه صورت گرفت چندین سفالینه به دست آمد. هدف این پروژه حفاظت و مرمت دو اثر سفالین متعلق به این محوطه است و این پروژه از این رو اهمیت چشمگیری پیدا می کند که محوطه ی تپه سیلوه به طور کامل در طرح بهره برداری سد سیلوه قرار گرفته و تخریب شده است و این سفالینه ها تنها اطلاعات باقی مانده از این محوطه ی باستانی هستند. این پروژه بر آن است با اتخاذ صحیح ترین شیوه درمان از آسیب های بیشتر در آینده بر این آثار جلوگیری کند این سفالینه ها در وضعیت بسیار نابسامان و ناپایداری به دست آمدند و استحکام بخشی فوری جزء ضروری ترین اقدامات اولیه بود و پس از انجام مطالعات تاریخی تطبیقی لازم تلاش شد کارآمدترین شیوه مداخله اتخاذ شود.</div> احمد شاکری