Knowledge of Conservation and Restoration

fa بررسی محوطه کهن ذوب فلز چاه جمال خَشومنگ در استان یزد براساس مطالعات ژئوشیمی و کانی شناسی Investigation of the Ancient Chah Jamal Khoshomang Metal Smelting Site in Yazd Province Based on Geochemical and Mineralogical Studies باستان‌سنجی و اصالت‌سنجی اشیا موزه‌ای و آثار تاریخی- فرهنگی. Archaeometry and authenticity assessment of museum objects and historical-cultural properties. پژوهشي Research, Original, Regular <div style="text-align: justify;"><br> محوطه های ذوب فلز چاه جمال خَشومنگ در استان یزد، بخش خرانق و شرق شهرستان اردکان، در ۲۵ کیلومتری جنوب روستای ساغند و ۱۲۰ کیلومتری یزد واقع شده اند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی فناوری ذوب و منشأ کانه های مورد استفاده در این محوطه ها، نمونه های سرباره برداشته شده از دو محوطه ذوب فلز را از طریق مطالعات میدانی، پتروگرافی و آنالیز شیمیایی به روش (ICP-OES) بررسی کرده است. نتایج پتروگرافی حضور کانی های سیلیکاتی پیروکسن و فایالیت در زمینه ی شیشه ای، همراه با فازهای فلزی مس طبیعی، کانی های سولفیدی مس (کالکوسیت و کوولیت) و کانی آهن دار وستیت را نشان می دهد. مقدار بالای سیلیس در نتایج آنالیز شیمیایی، در کنار حضور CaO و MgO، حاکی از استفاده از کمک ذوب های سیلیسی و کربناته برای کاهش ویسکوزیته سرباره است؛ این شواهد، همراه با ترکیب کانی شناختی مشاهده شده، دمای ذوب را حدود ۱۱۰۰ تا ۱۲۰۰ درجه سانتیگراد و شرایط درون کوره را احیایی و نسبتاً کنترل شده نشان می دهد. این محوطه های ذوب فلز که با هدف استخراج مس ایجاد شده بودند، علاوه بر مس، حاوی عناصر سرب، روی و نقره نیز هستند که نشان می دهد ماده خام تأمین کننده این کوره ها از یک کانسار پلی متال بوده است. در خصوص منشأ این مواد خام معدنی نیز می توان به تونل ها و چاهک های اکتشافی کهن، در فاصله حدود دو کیلومتری این محوطه ها، اشاره کرد که تأمین کننده محلی مواد اولیه این کوره های ذوب بوده اند. یافته های این پژوهش درک و آگاهی ما را نسبت به فناوری استخراج فلزات در فلات مرکزی ایران ارتقا می بخشد.</div> <div style="text-align: justify;">The Chah Jamal Khoshomang metal smelting sites are located in Yazd Province, in the Kharanaq district east of Ardakan County, approximately 25 km south of Saghand village and 120 km from the city of Yazd. This study aims to identify the smelting technology and the provenance of the ores used at these sites through field investigations, petrographic analysis, and chemical analysis by inductively (ICP-OES) of slag samples collected from two smelting sites. Petrographic results reveal the presence of the silicate minerals pyroxene and fayalite within a glassy matrix, together with metallic phases comprising native copper, copper sulfide minerals (chalcocite and covellite), and the iron-bearing mineral wüstite. The high proportions of silica and iron oxides in the chemical analysis results, together with the presence of CaO and MgO, indicate the use of siliceous and carbonate fluxes to reduce slag viscosity; combined with the observed mineralogical assemblage, this evidence suggests a smelting temperature of approximately 11001200 °C and a reducing, relatively controlled furnace atmosphere. These smelting sites, which were established for copper extraction, also contain lead, zinc, and silver, indicating that the raw ore feeding these furnaces was derived from a polymetallic deposit. Regarding the provenance of this raw material, ancient exploratory tunnels and pits located approximately two kilometers from the sites can be identified as the local source of feedstock for these furnaces. The findings of this study advance our understanding of ancient metal extraction technology in the central Iranian plateau.</div> باستان‌فلزسنجی, فلات ایران, ذوب فلز باستانی, چاه جمال خَشومنگ, مطالعات ژئوشیمیایی, کوره ذوب. Archaeometallurgy, Iranian Plateau, Ancient Metal Smelting, Chah Jamal Khoshomang, Geochemical Studies, Smelting Furnace. 49 59 http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_code=A-10-169-2&slc_lang=fa&sid=1 Amin Allah Kamali امین اله کمالی a.kamali@richt.ir 0000-0003-2748-4538 Yes Research Institute of Cultural Heritage and Tourism پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری Mehdi Razani مهدی رازانی a.kaamali@richt.ir 0000-0003-2704-4073 No Islamic Art University of Tabriz دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز Sayed iraj Beheshti سید ایرج بهشتی a.kaasmali@richt.ir 0009-0000-8395-398X No Research Institute of Cultural Heritage and Tourism پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری Hamid Fadaei حمید فدایی a.kassmali@richt.ir 0009-0009-5600-3475 No Research Institute of Cultural Heritage and Tourism پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری Vahid Ebrahimzadeh وحید ابراهیم زاده a.kasasmali@richt.ir 0009-0004-4524-5201 No Earth Engineering Geology Company شرکت زمین شناسی مهندسی علوم زمین امید