Knowledge of Conservation and Restoration

fa مطالعه‌ی فنی یک نمونه ظرف سفیدروی متعلق به محوطه میراث جهانی بم Technical Study of a High-Tin Bronze Vessel from the Bam World Heritage Site کاربرد علوم، فناوری‌ها، تجهیزات، مواد و روش‌های نوین Application of modern sciences, technologies, equipment, materials and methods پژوهشي Research, Original, Regular <div style="text-align: justify;"> با ظهور اسلام، مفرغ برای مدتی جانشین طلا و نقره در ساخت ظروف فلزی شد. ازجمله آثار مفرغی مورداستفاده در این دوران، آثار سفیدروی با میزان قلع بالا بوده است که به سبب ویژگی‌های ویژه، همچون جلوه‌ی نقره، موردتوجه قرارگرفته‌اند. نمونه‌ای از این آثار ظرفی است که در عملیات آواربرداری پس از زلزله‌ی سال ۱۳۸۲ در بم، از ضلع جنوبی ارگ بم، بخش جنوب خانه‌ی موسوم به میراکبر، به‌دست‌آمده است. نمونه‌هایی با تزئینات مشابه ظرف مورد نظر در دوران سلجوقی و تیموری نیز وجود دارد. در پژوهش حاضر، ضمن بررسی کلی اثر با تصویربرداری اشعه X، مطالعات ریزساختار نمونه‌ای از کف ظرف پس از آماده‌سازی با استفاده از میکروسکوپ نوری انعکاسی انجام‌شده و جهت تکمیل مطالعات فنی، از میکروسکوپ روبشی الکترونی (SEM) مجهز به سیستم تجزیه عنصری EDX برای بررسی ترکیب آلیاژی و فازهای فلزی و غیرفلزی استفاده گردیده است. نتایج نشان می‌دهد که شیوه‌ی ساخت اثر ریخته‌گری بوده و کار مکانیکی جهت‌دار باعث کشیدگی فازهای سولفیدی غیرفلزی در زمینه‌ی فلز شده است. ریزساختار ظرف مذکور دارای تک‌دانه‌های غنی از مس پراکنده در فاز سوزنی بتای غنی از قلع است که از مشخصات مفرغ‌های قلع بالا (سفیدروی) است و پس از سرد شدن، آلیاژ طی عملیات حرارتی تا حدود ۶۵۰ درجه سانتی‌گراد قرارگرفته و به‌صورت ناگهانی سرد شده است. چنین روندی تشکیل فاز سوزنی و سختی و شکنندگی را در ظرف مورد نظر موجب شده است.</div> <div style="text-align: justify;">With the advent of Islam, bronze temporarily replaced gold and silver in the production of metal vessels. Among the bronze artifacts used during this period, high-tin bronze (white bronze) objects, valued for their silver-like appearance, gained significant attention. One such artifact is a vessel discovered during debris removal operations following the 2003 Bam earthquake, located in the southern part of the Bam Citadel, specifically the southern section of the house known as Mir Akbar. Similar decorative patterns are found in artifacts from the Seljuk and Timurid periods. In this study, the artifact was examined using X-ray imaging, and microstructural analysis of a sample from the vessel’s base was conducted using reflected light optical microscopy after preparation. To further the technical investigation, Scanning Electron Microscopy (SEM) equipped with Energy-Dispersive X-ray Spectroscopy (EDX) was employed to analyze the alloy composition and metallic and non-metallic phases. The results indicate that the vessel was produced through casting, with directional mechanical work causing elongation of non-metallic sulfide phases within the metal matrix. The microstructure of the vessel consists of single copper-rich grains dispersed in a needle-like beta phase rich in tin, characteristic of high-tin bronze (white bronze). After cooling, the alloy underwent heat treatment at approximately 650°C followed by rapid quenching, leading to the formation of the needle-like phase and resulting in the vessel’s hardness and brittleness.</div> محوطه‌ی میراث جهانی بم, برنز, سفیدروی. Bam World Heritage Site, Bronze, White Bronze. 54 62 http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_code=A-10-198-7&slc_lang=fa&sid=1 Ramin Talei رامین طالعی Ramin_t_geom@yahoo.com No BA in Conservation of Cultural and Historical Objects, Art University of Isfahan, Iran. دانشجوی کارشناسی مرمت آثار تاریخی- فرهنگی، دانشگاه هنر اصفهان، ایران. Parastoo Naeimi Taraei پرستو نعیمی‌طرئی No Research Expert, Research Centre for Conservation of Cultural Relics, Research Institute of Cultural Heritage and Tourism, Tehran, Iran. کارشناس پژوهشی، پژوهشکده‌ حفاظت و مرمت آثار تاریخی- فرهنگی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.