Knowledge of Conservation and Restoration

fa کاربرد فن‌آوری سل- ژل در حوزه حفظ و مرمت آثار تاریخی- فرهنگی Application of Sol-Gel Technology in the Conservation and Restoration of Cultural Heritage کاربرد علوم، فناوری‌ها، تجهیزات، مواد و روش‌های نوین Application of modern sciences, technologies, equipment, materials and methods مروری Review Article <div style="text-align: justify;"><br> فن‌آوری سل-ژل در دهه‌های اخیر، به عنوان یکی از روش‌های نوین مبتنی بر فن‌آوری نانو، توجه پژوهشگران حوزه حفاظت و مرمت آثار تاریخی-فرهنگی را به خود جلب کرده است. ویژگی هایی مانند امکان تولید نانوکامپوزیت‌های آلی-معدنی، نفوذپذیری مناسب در بسترهای متخلخل، ایجاد پوشش‌های نازک و نسبتاً سازگار با مصالح تاریخی، و مقاومت در برابر رطوبت و تابش فرابنفش، سبب شده‌اند که این فن‌آوری در زمینه‌های مختلف مرمتی مورد مطالعه قرار گیرد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که فن‌آوری سل-ژل چه قابلیت‌ها و کاربردهایی در حوزه حفاظت و مرمت آثار تاریخی دارد و مطالعات انجام شده در این زمینه، چه دستاوردها و محدودیت‌هایی را نشان می‌دهند. این مقاله با رویکردی مروری و بر پایه بررسی منابع و پژوهش های انجام شده در حوزه کاربرد فن‌آوری سل-ژل در مرمت آثار تاریخی تدوین شده است. در این راستا، مطالعات مرتبط با استحکام بخشی آثار سنگی، پوشش‌دهی سطوح تاریخی، و همچنین کاربرد حسگرهای مبتنی بر سل-ژل در پایش شرایط محیطی موزه‌ها و فضاهای نگهداری آثار مورد بررسی قرار گرفته‌اند. نتایج مطالعات نشان می دهد که ترکیبات آلکوکسی‌سیلانی، در استحکام بخشی سنگ‌ها و مصالح تاریخی، موجب افزایش انسجام ساختاری و کاهش نفوذ رطوبت شده‌اند. همچنین پوشش‌های مبتنی بر سل-ژل در حفاظت فلزات تاریخی در برابر خوردگی، در حفاظت شیشه‌ها، کاشی‌ها و کاغذهای تاریخی در برابر هوازدگی و رشد میکروارگانیسم‌ها، نتایج قابل توجهی ارائه کرده‌اند. افزون بر این، توسعه حسگرهای مبتنی بر شیمی سل-ژل برای آشکارسازی رطوبت، اسیدیته، آلاینده‌ها و شدت نور، نشان‌دهنده گسترش کاربرد این فن‌آوری در حوزه حفاظت پیشگیرانه است. با وجود نتایج امیدوارکننده، بسیاری از این پژوهش‌ها هنوز در مرحله آزمایشگاهی قرار دارند و بررسی عملکرد بلندمدت این مواد بر روی آثار تاریخی، همچنان ضروری است.<br>  </div> <div style="text-align: justify;">In recent decades, sol-gel technology has attracted considerable attention in the conservation and restoration of cultural heritage as a nanotechnology-based approach. Features such as the production of organic-inorganic nanocomposites, suitable penetration into porous substrates, formation of thin protective coatings, and resistance to moisture and ultraviolet radiation have expanded its applications in conservation studies. This review examines the capabilities and limitations of sol-gel technology in stone consolidation, protective coatings for historical materials, and environmental monitoring sensors. The reviewed studies indicate that alkoxysilane-based compounds improve the structural cohesion of historical stones and reduce moisture penetration. In addition, sol-gel coatings have shown promising results in protecting metals, glass, tiles, and paper against corrosion, weathering, and microbial growth. Sol-gel-based sensors have also been applied for monitoring humidity, acidity, pollutants, and light in museum environments. Despite these advances, further long-term studies remain necessary.<br> <br>  </div> حفاظت و مرمت, فن‌آوری سل-ژل,‌ استحکام بخشی,‌ پوشش ‌های محافظ, حسگرهای محیطی. Conservation, Restoration, Sol-Gel technology, Consolidation, Coating. 26 36 http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_code=A-10-183-2&slc_lang=fa&sid=1 Somayeh Noghani سمیه نوغانی s.noghani@art.ac.ir 0009-0003-6774-5226 Yes Iran University of Art دانشگاه هنر ایران