fa مرور نظام‌مند روش‌های چندجانبه ارزیابی منظر فرهنگی با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین کاربرد علوم، فناوری‌ها، تجهیزات، مواد و روش‌های نوین Application of modern sciences, technologies, equipment, materials and methods مروری Review Article <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span lang="AR-SA"><span b="" mitra=""><span style="color:black">منظر فرهنگی حاصل تعامل پیوسته انسان و طبیعت است و ابعاد کالبدی، تاریخی، فضایی، ادراکی، اجتماعی و معنایی را به‌طور هم‌زمان دربر می‌گیرد؛ ازاین‌رو، ارزیابی آن با اتکا به یک روش یا فناوری منفرد، تصویری ناقص از ارزش‌ها و مسائل منظر ارائه می‌دهد. هدف این پژوهش، شناسایی، طبقه‌بندی و مقایسه روش‌های ارزیابی منظر فرهنگی، بررسی فرصت‌ها و محدودیت‌های فناوری‌های نوین در ترکیب با روش‌های ادراکی و مشارکتی و ارائه مسیری مرحله‌بندی‌شده برای ارزیابی چندبعدی منظر فرهنگی است. پژوهش با رویکرد کیفی و روش مرور نظام‌مند در چارچوب بیانیه پریزما انجام شد. یافته‌ها نشان دادند که سامانه اطلاعات جغرافیایی، سنجش‌ازدور، فتوگرامتری، اسکن لیزری و مدل‌سازی سه‌بعدی، دقت مستندسازی و تحلیل فضایی و هندسی را افزایش می‌دهند؛ واقعیت مجازی امکان بازسازی محیط‌های تاریخی، نمایش شرایط موجود و مقایسه سناریوهای مداخله را فراهم می‌کند؛ و ردیابی حرکات چشم و الکتروانسفالوگرافی اطلاعات مکملی درباره توجه، ادراک و واکنش کاربران ارائه می‌دهند</span></span></span><span dir="LTR"><span style="color:black">.</span></span> <span lang="AR-SA"><span b="" mitra=""><span style="color:black">نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که ظرفیت اصلی فناوری‌های نوین در جایگزینی روش‌های انسانی نیست، بلکه در پیوند داده‌های فضایی و هندسی با تجربه، ادراک و دانش جامعه قرار دارد. مسیر پیشنهادی شامل شناخت زمینه و دیدگاه‌ها، مستندسازی فضایی و هندسی، شناسایی ارزش‌های غیرمادی، شبیه‌سازی و ارزیابی ادراکی و تلفیق نتایج در تصمیم‌گیری مشارکتی است.</span></span></span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12pt"><span microsoft="" sans="" serif="" style="font-family:"><span garamond="" style="font-family:">Cultural landscapes are formed through the interaction between human communities and the natural environment. They include physical elements such as settlements, agricultural lands, roads, vegetation, water systems, and land-use patterns, as well as non-material dimensions such as collective memory, cultural identity, local knowledge, social practices, visual experience, and emotional attachment to place. Cultural landscapes should therefore be understood as living environments rather than as fixed physical settings. Their multidimensional character makes assessment complex. Methods that focus only on physical form or visual quality cannot fully identify historical, social, cultural, perceptual, and ecological values. Traditional approaches, including historical documents, field observation, interviews, questionnaires, and community participation, provide information about local identity and lived experience, but may be limited in documenting spatial relationships, monitoring change, or visualizing interventions. Emerging technologies have expanded assessment possibilities. Geographic Information Systems, remote sensing, photogrammetry, laser scanning, three-dimensional modeling, virtual reality, eye tracking, and electroencephalography can support data collection, analysis, visualization, and interpretation. They can improve spatial accuracy, reconstruct historical environments, compare scenarios, and provide evidence about users&rsquo; responses. However, they cannot independently reveal collective memory, cultural meaning, indigenous knowledge, or sense of belonging. Their value is greatest when combined with historical, perceptual, and participatory methods. This study aimed to identify and compare cultural landscape assessment methods, examine the opportunities and limitations of emerging technologies in combination with perceptual and participatory approaches, and propose a flexible, phased pathway for multidimensional assessment.</span></span></span></div> منظر فرهنگی, ارزیابی بصری, واقعیت مجازی, فناوری‌های نوین, تحلیل سه‌بعدی Cultural landscape, Visual assessment, Virtual reality, Emerging technologies, Stakeholder participation, 3D analysis 76 90 http://journal.richt.ir/kcr/browse.php?a_code=A-10-159-1&slc_lang=fa&sid=1 Elham Ghaderian الهام قادریان e.ghaderian@mail.sbu.ac.ir 0009-0004-1034-4445 No Shahid Beheshti University دانشگاه شهید بهشتی Morteza Adib مرتضی ادیب m.adib@sbu.ac.ir 0009-0000-0133-2478 No Shahid Beheshti University دانشگاه شهید بهشتی Saeid Norouzian-Maleki سعید نوروزیان ملکی s_norouzian@sbu.ac.ir 0000-0003-4963-7814 Yes Shahid Beheshti University دانشگاه شهید بهشتی Behzad Malekpourasl بهزاد ملک‌پور اصل b_malekpourasl@sbu.ac.ir 0000-0002-3708-8515 No Shahid Beheshti University دانشگاه شهید بهشتی