دوره 6، شماره 4 - ( 12-1402 )                   جلد 6 شماره 4 صفحات 53-36 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61882/kcr.6.4.36

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Noghani S, Jafari R, Modarresi P. Application of Colorimetry for Compartive Study of Minium Pigment in Five Safavid Illustrated Manuscript Belonging to the National Museum of Iran. KCR 2024; 6 (4) :36-53
URL: http://journal.richt.ir/kcr/article-1-98-fa.html
نوغانی سمیه، جعفری راضیه، مدرسی پرنیا. کاربرد آنالیز رنگ‌سنجی به منظور مطالعه تطبیقی رنگدانه سرنج در پنج نسخه مصور دوره صفویه متعلق به موزه ملی ایران. دانــش حـفـاظـت و مـرمـت. 1402; 6 (4) :36-53

URL: http://journal.richt.ir/kcr/article-1-98-fa.html

کاربرد آنالیز رنگ‌سنجی به منظور مطالعه تطبیقی رنگدانه سرنج در پنج نسخه مصور دوره صفویه متعلق به موزه ملی ایران
سمیه نوغانی* ، راضیه جعفری ، پرنیا مدرسی
استادیار، گروه مرمت اشیاء فرهنگی و تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران.
چکیده:   (2321 مشاهده)
رنگدانه‌های سرخ معدنی شامل سرنج شنگرف و اخرا از طیف‌های رنگی مهم و پرکاربرد در نگارگری تذهیب جدول‌کشی و علامت آیه‌ها بوده‌اند. این طیف رنگی در آثار به جا مانده از سده‌های پیشین ثبات قابل قبولی داشته و درخشندگی خود را حفظ کرده است. از سوی دیگر تهیه رنگ به عنوان یکی از ابزارهای مهم کار هنرمند از دیرباز مسئله‌ای حائز اهمیت بوده و به همین دلیل روش‌های تهیه و آماده‌سازی رنگ‌ها در رساله‌های کتاب‌آرایی مکتوب شده است. فرآوری رنگ سرنج به عنوان یکی از رنگدانه‌های سرخ در سه رساله عمده الکتاب بیان الصناعات و قانون الصور، ذکر شده است. در پژوهش حاضر علاوه بر مرور متن این رساله‌ها مطالعه تطبیقی رنگدانه سرنج شناسایی شده در تعدادی از نسخ مصوّر دوره صفویه با روش رنگ سنجی انجام شده است. به این منظور در گام نخست رنگدانه سرنج با نسبت‌های معینی از رنگدانه شنگرف ترکیب شده و جدول‌های رنگ سرخ با پایه سرنج آماده شدند هشت نمونه نگاره‌های منتخب از نسخ مصوّر دوره صفویه شامل ۵ نسخه مصور از موزه ملی ایران و ۱۷ نمونه رنگی‌سازی شده با استفاده از اسپکتروفوتومتر انعکاسی تحت تجزیه و تحلیل طیفی و رنگی قرار گرفتند. در پایان مقادیر اختلاف رنگ نمونه‌های آماده‌سازی شده با نمونه‌های نسخ مصور محاسبه شدند. نتایج حاکی از آن است که بین رنگ‌های آماده‌سازی شده و نمونه‌های تاریخی همبستگی قابل قبولی وجود دارد. بنابراین این شیوه می‌تواند در بازسازی و رنگ همانندی طیف سرخ حاصل از رنگدانه سرنج مورد استفاده قرار گیرد.
واژه‌های کلیدی: رنگدانه سرنج، رسالات کتاب‌آرایی، نسخ مصور صفویه، رنگ‌سنجی، اختلاف رنگ.
متن کامل [PDF 3786 kb]   (984 دریافت)    
نوع مطالعه: مروری | موضوع مقاله: کاربرد علوم، فناوری‌ها، تجهیزات، مواد و روش‌های نوین
دریافت: 1403/8/23 | پذیرش: 1402/8/10 | انتشار: 1402/8/10
فهرست منابع
1. باقرزاده کثیری، مسعود؛ و نقیبی، سپیده. (1398) شناسایی رنگ‌دانه‌های به‌کار رفته در پنج نسخۀ خطی‌ منسوب به دورۀ صفوی. دانش حفاظت و مرمت، 2(1). 12-1.
2. بهادری، رویا؛ و بحرالعلومی، فرانک. (1396). شناسایی رنگینه‌های به‌کار رفته در تزیینات و مرکب نسخ خطی قرآنی دوره صفوی. گنجینه اسناد، 27(1(پیاپی 105))، 125-104.
3. برهان، محمدحسین بن خلف. (1342). برهان قاطع. به اهتمام محمد معین، تهران: ابن سینا.
4. پورتر، ایو. (1392). آداب و فنون نقاشی و کتاب‌آرایی. مترجم زینب رجبی. تهران: فرهنگستان هنر.
5. تفلیسی، حبیش بن ابراهیم بن محمد. (1336). بیان الصناعات. تصحیح ایرج افشار. فرهنگ ایران زمین، شماره 5، 278-458.
6. جعفری، راضیه. (1401). اصول و مبانی رنگ‌سنجی. کمال‌الدین قرنجیگ، رنگرزی الیاف نساجی با مواد رنگزای طبیعی، چاپ اول، تهران: انتشارات پژوهشگاه رنگ، 477-508.
7. حقگو، محسن. (1394). فن‌شناسی، آسیب‌شناسی و ارائه طرح حفاظت و مرمت نسخه خطی خمسه جامی متعلق به کتابخانه و موزه ملی ملک. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه مرمت اشیاء فرهنگی-تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر ایران.
8. دانش‌پژوه، محمدتقی. (1349). «قانون الصور». نشریه هنر و مردم، شماره 90، 11-21.
9. دهخدا، علی‌اکبر. (1399). لغت‌نامه. تهران: موسسه لغت نامه دهخدا.
10. رادرفورد، گتنز. (1389). آزمایش‌های فنی اولیه برروی رنگ‌های بکار رفته در نسخه خطی اندرزنامه-کاپوسنامه. نامه بهارستان، 11(17)، 181-189.
11. زمردیان، عاطفه. (1395). فن‌شناسی و آسیب‌شناسی نسخه «رساله المشفیه للامراض المشکله». صفوی، به منظور ارائه طرح حفاظتی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه مرمت اشیاء فرهنگی-تاریخی، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر ایران.
12. شادقزوینی، پریسا. (1382). بررسی پالت رنگ در 5 نگاره از نگاره‌های شاهنامه شاه طهماسب. جلوه هنر، 23، 14-23.
13. صنهاجی، ابن بادیس. (1389). رساله بوقلمون در رنگ‌ها(ترجمه قدیمی بخش رنگ‌ها از کتاب عمدالکتاب). ترجمه نادر مطلبی کاشانی، نامه بهارستان، شماره 17، 17-30.
14. فرید، امیر. (1388). بررسی و کاربرد رنگ و رنگ‌آمیزی در نگارگری سنتی ایران. کتاب ماه هنر، شماره 136، 58-63.
15. کن‌بای، شیلا. (1376). ابزار و مصالح نگارگر ایرانی. ترجمه مهدی حسینی، فصلنامه هنر، شماره 34، 94-107.
16. مایل‌هروی، نجیب. (1372). کتاب‌آرایی در تمدن ا سلامی. مشهد: آستان قدس رضوی.
17. میرزایی‌مهر، علی‌اصغر. (1391). مقایسه تطبیقی گلستان هنر با مناقب هنروران، هنر و معماری. هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، 49، 45-55.
18. نعمتی‌بابای‌لو، علی؛ کوچکزایی، علیرضا؛ و ملکی‌فر، لیلا. (1402). استفاده از روش‌های طیف‌سنجی و میکروسکوپی در بررسی شاخصه‌های شناسایی رنگدانه تولیدی براساس دستورالعمل‌های سنتی ایران: قرمز شنگرف. علوم و فناوری رنگ، 18(1)، 36-25.
19. نعمتی‌بابای‌لو، علی؛ کوچکزایی، علیرضا؛ و قائم‌امیری، احمدرضا. (1402). استفاده از روش‌های طیف‌سنجی میکروسکوپی در بررسی شاخصه‌های شناسایی رنگ‌ماده تولیدی براساس دستورالعمل‌های سنتی ایران: زرد زرنیخ. مطالعات در دنیای رنگ، 14(1)، 19-32.
20. نوغانی، سمیه؛ مدرسی، پرنیا؛ و جعفری، راضیه. (1400). ارزیابی شیوه‌های عمل‌آوری متفاوت رنگدانه شنگرف در رسالات کتاب‌آرایی قرون 10 و 11 هجری قمری. نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی، 26(2)، 69-61.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.