شهر سیرجان از شهرهای مهم جنوب‌ شرق ایران است که به لحاظ موقعیت مکانی سه بار جابه‌جا شده، تا اینکه در دوره قاجار در مرکز شهر کنونی پایه‌گذاری و به‌سرعت توسعه یافت. درباره شکل‌گیری، تخریب و جابه‌جایی‌های آن در دوره‌های مختلف تاکنون نظرات گوناگون و متفاوتی ارائه شده است. در بررسی‌های باستان‌شناسی سال ۱۳۹۷ که با مجوز پژوهشگاه میراث فرهنگی و به‌ منظور سنجش تغییر و تحولات شهر سیرجان در دوره‌های مختلف صورت گرفت، اطلاعات جدیدی درباره تحولات این شهر به دست آمد که در تحلیل، نقد و ارزیابی نظرات پیشین از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هستند. پژوهش حاضر ضمن تحلیل و نقد نظرات پیشین از طریق سنجش آن آرا با منابع مکتوب و داده‌های باستان‌شناسی، به‌ دنبال پاسخ‌گویی به این پرسش است که با استناد به چه مدارکی می‌توان به نقد نظرات پیشین در ارتباط با این شهر پرداخت؟ زیرا با توجه به نظرات متعددی که درباره جابه‌جایی‌ها و افول این شهر مطرح شده، ضرورت نوشتن این مقاله احساس شد تا خلأهای مطالعاتی در این زمینه را پر کند و از طرفی با به چالش کشیدن فرضیات پیشین، بتوان آگاهی‌هایی نو و نتایج قابل‌قبولی درباره این شهر به دست آورد. نتایج جدید نشان می‌دهد، برای توضیح چگونگی شکل‌گیری، توسعه و به‌ ویژه مکان‌یابی و جابه‌جایی شهر سیرجان در ادوار مختلف باید به بازخوانی مدارک و مطابقت آن‌ها با داده‌های باستان‌شناسی بپردازیم.