در زمان آل مظفر چون این ناحیه از ایران (یزد) که قسمت فراوانی از کشور محسوب میشد، از انهدام تعمدی مغول مصون ماند، میتوان انتظار داشت که در این منطقه، از زمان سلجوقیان فعالیتهای مداوم ساختمانی وجود داشته باشد. بهویژه با توجه به حوزه سیاسی خاص، تحت نفوذ حکمرانان آل مظفر میتوان سبک محلی خاصی با عنوان سبک مظفری یا به اعتقاد دونالد ویلبر مکتب یزد را در این حوزه شناسایی و معرفی کرد. هدف این مقاله ردیابی کیفیت فضایی سرابستان در معماری خانههای آل مظفر- تیموری منطقه یزد بوده است. در این بررسی، قدیمیترین خانههای یزد که تاکنون ثبت و شناسایی شدهاند، بههمراه متون تاریخی استناد شدند. با توجه به کمبود خانههای ایلخانی در دیگر مکانهای ایران، تعدد اشارات تاریخی به خانه در متون تاریخی یزد و نبود پژوهشی در این زمینه، در این مقاله به اهمیت و جایگاه خانه- باغ (سرابستان) در معماری مسکونی دوره آل مظفر پرداخته شده است. این پژوهش با ترکیبی از روشهای تحلیلی-تاریخی و پژوهش نمونهها و با تکیه بر مطالعات کتابخانهای- اسنادی، به شناخت فضای سبز معماری مسکونی در دوره آل مظفر پرداخته و چگونگی معماری خانه-باغ این دوره را بررسی و تحلیل کرده است. نتایج پژوهش کتابخانهای نشان میدهد، سرابستان در متون تاریخی دوره ایلخانی- تیموری یزد بهکرات و به شکلهای متفاوتی دیده میشود. تحقیقات نشان میدهد، در انطباق خانه- باغهای موجود و متون تاریخی یزد سه گونه سرابستان به دست آمده است. دسته اول شامل خانههایی با باغ مشجر بهصورت گودال بوده که با پیشگاه ترکیب میشدهاند. دسته دوم شامل خانههایی بوده که باغچه کوچکی به نام باغ خلفی داشتهاند که این دسته خود دارای دو زیرگونه بوده که گونه اول، خانههای چهارصفه با باغچه پشتی را شامل میشود که در پشت یکی از صفهها قرار داشته و گونه دوم، خانههای ایلخانی دارای باغ پشتی (باغ خلفی) در پشت ایوان رفیع (جنوبی) را دربرمیگیرد.
نوع مطالعه:
مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
تاریخ معماری و شهرسازی دریافت: 1400/1/4 | پذیرش: 1400/2/15 | انتشار: 1400/3/20