پس از کشف نیایشگاههای صَخرهای ایران در چند دهه اخیر، ماهیت این آثار همواره مورد بحث بوده است. ردپای بسیار کمرنگ و مُبهم از عصر پدید آمدن این آثار بهجای مانده، امکان گاهنگاری و کاربری دقیق و مطلق برای پژوهشگران و علاقهمندان آثار صخرهای دشوار کرده است. از سویی دیگر، ماهیت صخرهای و غار بودن این محلها بیشتر پژوهشگران را بر آن داشته است؛ که آنرا به آیین مهرپرستی نسبت دهند؛ این در حالی است که شواهدی از آیین مهرپرستی در این فضاهای قُدسی کشف و شناسایی نگردیده است. نیایشگاههای صَخرهای از جمله آثار ارزشمند معماری ایرانی هستند که ماهیت کاربری و گاهنگاری این آثار همواره مورد بحث بوده است. در این پژوهش نیایشگاه قدمگاه در شهرستان آذرشهر به روش مطالعات تطبیقی و تاریخی – تحلیلی مورد مطالعه قرار گرفته و به دنبال پاسخ به پرسشهای زیر است: 1. گاهنگاری نسبی قدمگاه براساس شواهد باستانشناختی و معماری متعلق به چه دورانی است؟ 2. ماهیت کارکردی این فضای دستکند چه بوده است؟ این پژوهش در پی آن است که ضمن بررسی و بازشناسی این فضای قٌدسی، از طریق مطالعۀ تطبیقی و بررسی برخی جزئیات، تاریخ و کارکرد قابل قبولتر، برای این نیایشگاه ارائه دهد. بر اساس پژوهش حاضر، با مدارک موجود این فضای دستکند، یک نیایشگاه صخرهای (خانقاه) مربوط به سدههای میانی اسلامی بوده و بهنظر میرسد منسوب دانستن این محوطه به آئین مهرپرستی دور از ذهن بوده است. در نهایت، اگر چه گاهنگاری دیگر نیایشگاههای صخرهای نیازمند پژوهش مستقل است، شاید گاهنگاری و کاربری نسبی نیایشگاه صَخرهای قدمگاه آذرشهر بتواند راهگشایی برای دیگر آثار دستکند مشابه باشد.
نوع مطالعه:
مقاله پژوهشی |
موضوع مقاله:
معماری دریافت: 1399/9/4 | پذیرش: 1399/11/10 | انتشار: 1399/11/15